सा सीता रावणेन बलान्नीता, दुःखार्तया कण्ठगद्गदया वाचा लक्ष्मणं प्रति विलपन्ती वदति स्म— "लक्ष्मण महाबाहो, येन पितृपितामहानां हृदयानि प्रमोदितानि, त्वं न जानासि यत् अहं रूपान्तरेण राक्षसेन नीयमाना। हे राघव, धर्मस्य कृते येन जीवितं सुखं च वित्तं च त्यक्तं, स त्वं माम् अधर्मेण नीयमानां न पश्यसि। दुष्टनिग्रहे यः त्वं शत्रुनां तापनः, स कथं रावणस्यैवम् अधर्मकर्मणः दण्डं न करोति? पापकर्मणः फलं न त्वरया दृश्यते; समयः अपि अत्र कारणम्, यथा धान्यानां पक्वतायाम्। त्वया अयं कर्म कृतः, कालवशात् बुद्धिः मोहितवती; अतः रामात् भीषणा विपत्तिः प्राप्स्यसि, येन तव प्राणान्तः भविष्यति। इदानीं कैकेयी स्वबान्धवैः सह हृष्टा स्यात्; धर्मपत्नी धर्मिणः प्रसीद्धस्य पतिं त्यक्त्वा नीयमाना। अहं जनस्थानस्थे कर्णिकारवृक्षेभ्यः वदामि— शीघ्रं रामाय निवेदयत यत् रावणः सीतां हरति। गदगदया वाचा, गोदावरीं नदीनमभिवाद्य, या हंसक्रौञ्चसंघैः शब्दिता— शीघ्रं रामाय निवेदयत यत् रावणः सीतां हरति। वनस्थेषु वृक्षेषु ये देवताः वसन्ति, ताः सर्वाः अभिवाद्य, पतिं प्रति निवेदयन्तु यत् अहं नीतास्मि। यत्र यानि प्राणिनः, मृगगणाः पक्षिसंघाश्च, तेषु सर्वेषु शरणं गच्छामि। रावणेन नीयमाना, पतिस्नेहयुक्ता, प्राणाधिकप्रिया, अनाथा, अहं वदामि— रामाय निवेदयत यत् सीता रावणेन हृता। एवं ज्ञात्वा, महाबाहुः बलवान् स रामः माम् अपि वैवस्वतपाशात् अपाकर्षयिष्यति स्ववीर्येण। एवं विलपन्ती दुःखिता, दयावचनेन, बाष्पपूरितलोचना, वृक्षाग्रे स्थितं गृध्रं ददर्श। सा सुकेशी, रावणस्य वशे स्थिता, भयात् कम्पमानया वाचा, शोकेन पीडिता, तम् अवलोक्य व्याहरत्— "जटायो, पश्य माम् अनाथां रावणेन राक्षसेन्द्रेण दुष्कृतिना नीयमाना। एष क्रूरः निशाचरः त्वया न निग्रहीतुं शक्यः; स बलवान्, मायावी, शस्त्रपाणिः, दुष्टचेताः। जटायो, रामाय मम हरणं यथावत् निवेदय; लक्ष्मणाय अपि सर्वं शंस, किञ्चित् अपि न निगूह्य।" एवम् उक्ते, श्रीमद् वाल्मीकि रामायणे, अरण्यकाण्डे, पञ्चाशत्तमः सर्गः आरभ्यते। तदा जटायुः, पूर्णरूपेण न प्रबुद्धः सन्, तं शब्दं श्रुत्वा शीघ्रं रावणं ददर्श, वैदेहीं च अपश्यत्। स तदा, गिरिशृङ्गतुल्यतुण्डः, वृक्षाग्रे स्थितः, पक्षिराजश्रेष्ठः, मङ्गलवचनानि उवाच— "दशग्रीव, पूर्वं त्वं धर्मे स्थितः, सत्यव्रतः, भ्रातृप्रेमयुक्तः; अधुना त्वं निन्द्यं कर्म मा कुरु। अहं जटायुः नाम, गृध्रराजः, सर्वभूताधिपः, महेन्द्रवरुणयोः तुल्यः। रामो नाम दशरथात्मजः, सर्वभूतहिते रतः; एषा या श्रीमती धर्मपत्नी तस्य लोकनाथस्य। एषा सीता नाम, सुशीला, या त्वया अपहर्तव्या; कथं धर्मनिष्ठेन राज्ञा परदारस्पर्शनं शक्यम्? विशेषतः राज्ञा परदाररक्षा कार्य्या; त्वं अधर्ममार्गं परदाराभिलाषं त्यज। पण्डितः परनिन्द्यं कर्म न कुर्यात्; यथा स्वदारे रक्षणं, तथा परदारस्य अपि रक्षणं कार्यम्। लाभकामयोर् अपि, धर्मज्ञः, शास्त्रविहिते अपि कार्ये, युक्तमार्गं विचिनोति, हे पुलस्त्यनन्दन। राजा, धर्मः, कामः, अर्थः च— एतानि परमं धनानि; राज्ञः एव धर्माधर्मौ, श्रेयश्च जायते। त्वं चपलः, दुष्टप्रकृतिः, राक्षसराजश्रेष्ठ, कथं पापात्मा स्वर्गारोहणमिव राज्यं प्राप्यसि? यत् काममूलं, तत् दुःखेन परिवर्त्यते; सत्कर्म च दुष्टगृहे न चिरं तिष्ठति। राज्ये वा नगरे वा, रामेण न किञ्चित् अपराधं कृतम्; कथं त्वं तं दोषरहितं दुःखयसि? यदि खरः शूर्पणखाया हेतुना जनस्थाने रामेण हतः, स दोषरहितः सन्, सीमां लंघयित्वा— अत्र सत्यम् वद— किं पापं रामेण कृतम्, येन त्वं लोकनाथस्य भार्यां हरित्वा गच्छसि? शीघ्रं वैदेहीं मुञ्च; न चेद् तया तीव्रदृष्ट्या दग्धः भविष्यसि, यथा वृत्रो वज्रेण इन्द्रेण। त्वं न जानासि यत् विषधरं वस्त्रे बद्धवान्, न च मृत्युपाशं ग्रीवायाम्। मृदुजन, यः भारः न पुरुषं बाधते, स एव वहनीयः; यदन्नं पच्यमानं न बाधते, तदेव भोक्तव्यम्। किं कर्म यत् न धर्मं, न यशः, न कीर्तिं, केवलं शरीरक्लेशं जनयति? षष्टिसहस्रवर्षाणि, रावण, अहं पितामहैः प्राप्तं राज्यं सम्यग् पालितवान्। अहं वृद्धः, त्वं युवकः, धनुष्मान्, रथी, कवची; तथापि वैदेहीं मम सन्निधौ न नेतुम् अर्हसि। न त्वया वैदेही बलात् नेया मम पश्यतः, यथा युक्तिविचारितं वेदज्ञानं नापह्रियते।