ततः कामवशं गतः पापात्मा रावणः साक्षात् चन्द्रमिव रोहिणीं गगने, मैथिलीमभ्यगच्छत्, तां च जग्राह। स तु राक्षसाधिपः सव्येन करेण पद्मलोचनां सीतां केशेषु समालम्ब्य, दक्षिणेन जघनं दृढमपि जग्राह। तं पर्वतसन्निभं तीक्ष्णदंष्ट्रं महाबाहुं समालोक्य, वनदेवताः मृत्युसन्निकाशं भयभीता अपसरन्। अथ रावणस्य मायया निर्मितं दिव्यं रथं, सुवर्णसदृशं, खरनादेन शब्दयन्तं, तत्र प्रादुरासीत्। तदा स राक्षसेन्द्रः कठोरैर्वाक्यैः भीमघोषेण वैदेहीं त्रासयन्, तामङ्के निधाय रथे स्थापयामास। रावणगृहीता या सा महाभागा सीता, दुःखार्ता रामं वनान्तरे स्थितं दूरस्थं समाह्वयत्। रावणः कामवशं गतः, सर्पपत्नीमिव बलात् संघर्षमाणां सीतां जहार। सा तु सीता राक्षसाधिपतेन गगनमुत्पत्य नीयमाना, विवर्णा, दुःखिता, भीतवत्सला, उच्चैः क्रोशन्ती व्यथिता चाभवत्। "लक्ष्मण, महाबाहो, पितृप्रीतिकर, त्वं न जानासि यदहं रूपान्तरिणा राक्षसेन नीयमाना!" "राघव, धर्महेतोः जीवितं सुखं धनं च त्यक्त्वा, त्वं मां अधर्मेण नीयमानां न पश्यसि!" "दण्डनायक, रिपुतापन, त्वं किमेतादृशं पापं न दण्डयसि, रावणं च कथं न दण्डयसि?" "अधर्मस्य फलं न शीघ्रं दृश्यते; कालोऽपि तत्र निमित्तं यथा धान्यस्य परिपाककाले।" "त्वया हि कृतं कर्म, कालमोहितचेतसा; इदानीं रामात् भीषणं विपाकं प्राप्स्यसि, मृत्युकालमिव।" "इदानीं कैकेयी स्वबान्धवैः सह हृष्टा स्यात्; धर्मपत्नी धर्मात्मनः कीर्तिमती नीयते।" "जनस्थानस्थे कर्णिकारवृक्षाः, शीघ्रं रामाय निवेदयत रावणेन सीता ह्रियते।" "हंसक्रौञ्चसमाकीर्णे गोदावरी सरितां श्रेठ्ठे, त्वां प्रणमामि; शीघ्रं रामाय निवेदय रावणेन सीता ह्रियते।" "अत्र याः सर्वाः देवताः वृक्षेषु वसन्ति, ताः सर्वाः प्रणम्य, मम पतये निवेदयताहं हृता इति।" "यावन्ति जीवजन्तूनि, मृगपक्षिसंघाश्चात्र, सर्वेषु शरणं प्रपद्ये।" "यदा ह्यहं रावणेन नीयमाना, पतिस्नेहयुता, प्राणाधिकप्रिया, अनाथा—तदा रामाय निवेदयत रावणेन सीता हृता इति।" "इदं ज्ञात्वा स महाबाहुः बलवान् मामपि वैवस्वतःपाशादपि पराक्रमात् प्रत्यानेष्यति।" एवं कृपावचः उच्चारयन्ती, महद्व्यसनसमाकुला, विशाललोचना सा गृध्रं वृक्षाग्रस्थं ददर्श। सा सुश्रोणिः रावणगृहीता, तमालोक्य, भीतास्वरं दुःखार्ता चक्रोश। "जटायो, आर्य, मां पश्य; राक्षसाधिपतेनानेन पापेन, क्रूरकर्मणा अनाथवत् नीयमाना।" "एष क्रूरो निशाचरस्त्वया न शक्यः प्रतिषेधयितुं; बलवान् मायावी, शस्त्रपाणिः, दुष्टचेतनश्चायम्।" "जटायो, रामाय सत्यं निवेदय मम हरणं, लक्ष्मणाय च सर्वं वद, किंचिदपि न परिहरेः।" इदानीं पञ्चाशत्तमः सर्गः शृणु। श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे अरण्यकांडे पञ्चाशत्तमः सर्गः। तदा जटायुः, अप्रबुद्ध एव, तं शब्दं श्रुत्वा शीघ्रं दृष्ट्वा रावणं, वैदेहीं च अपश्यत्। अथ पर्वतशृङ्गसन्निभेन च्छद्मनास्येन, स गृध्रश्रेष्ठः वृक्षाग्रस्थः शुभानि वचनानि प्राह। "दशग्रीव, त्वं पूर्वं धर्मनिष्ठः सत्यम् अनुवर्तिता; भ्रातः, त्वं अधुना न कर्तुमर्हसि निन्दितं कर्म।" "अहं जटायुः नाम, गृध्रराजः, सर्वभूताधिपः, महेन्द्रवरुणयोः तुल्यः।" "रामो दशरथात्मजः सर्वभूतहिते रतः; एषा या भगवती तस्य धर्मपत्नी लोकेश्वरस्य।" "एषा सीता नाम, सुशोभना, या त्वया हर्तुमिच्छिता; कथं धर्मस्थेन नृपतेन परदारस्पर्शः क्रियते?" "विशेषतः राजा परदारेषु रक्षिता भवेत्, महाबाहो; अन्यस्य दारपरिग्रहे पथ्यम् नास्ति।" "पण्डितः परनिन्द्यं कर्म न कुर्यात्; यथा स्वदारं रक्षति, तथा परदारानपि रक्षेत्।" "अर्थकामाभ्यां वा, धर्मज्ञः अपि, शास्त्रनिषिद्धेऽपि, धर्ममवगच्छति, पुलस्त्यनन्दन।" "राजा धर्मः कामः च अर्थः च परमं धनम्; राज्ञः एव धर्माधर्मौ श्रेयश्च उत्पद्यते।" "कथं त्वं चपलः पापात्मा राक्षसश्रेष्ठ, राज्यं प्राप्स्यसि, यथा दुष्टः स्वर्गयानमिव।" "यत् काममूलं, तत् न सुलभं निष्कासयितुं; साधुवृत्तं च दुष्टगृहे न चिरं तिष्ठति।" "राज्ये वा नगरे वा रामः धर्मात्मा महाबलः, न किञ्चिदपकारं कृतवान्; कथं तं त्वं विहिंससि?