सीता एवमुक्तवती, तदा रावणः क्रोधमूर्तिः भ्रूलेखां कृत्वा ताम् कठोरैः शब्दैः प्रत्युवाच। “शुभे वर्णवती, अहं रावणः, वैश्रवणस्य प्रतिद्वन्द्वि भ्राता, दशग्रीवः, महाबलसम्पन्नः—सुखिनी भव। देवाः, गन्धर्वाः, भूताः, पक्षिणः, नागाः च सर्वदा मम भयात् मृत्योरिव सर्वजीवाः पलायन्ति। मम भ्राता वैश्रवणः, अन्यायां मातरि जातः, अन्यकारणेन क्रुद्धः मया युद्धे समागत्य विजितः। स मम भयात् स्वं दिव्यं निवासं त्यक्त्वा कैलासे उत्तमगिरौ विमानमास्थाय वसति। तद्विमानं पुष्पकं नाम, यद् इच्छया गच्छति, मम वीर्येण प्राप्तं; तेन अहं आकाशे विचरामि। मम क्रोधे देवाः, इन्द्रप्रमुखाः, केवलं मम मुखदर्शनात् भयभीता विह्वलाः भवन्ति। यत्र अहं तिष्ठामि, वायुः मन्दं वहति; सूर्यस्य किरणाः तीव्राः, चन्द्रस्य शीतलाः, सर्वं दिवि मम भयात्। यत्र अहं गच्छामि वा तिष्ठामि, वृक्षाः न कम्पन्ति, नद्योऽपि स्थिरजलाः भवन्ति। समुद्रात् परे मम रम्या नगरी लङ्का, यत्र उग्रैः राक्षसैः पूर्णा, यथा अमरावती इन्द्रस्य अमरैः। तत्र नगरी श्वेतज्वलदीवारैः, सुवर्णमण्डपैः, वैदूर्यद्वारैः शोभिता। गजैः, अश्वैः, रथैः समाकीर्णा, वाद्यनिनादैः गुञ्जितवती, फलवृक्षवनैः अलङ्कृता। तत्र, हे सीते, त्वं मया सह वसिष्यसि; मानुषस्त्रियः न स्मरिष्यसि, विचक्षणे। मानुषदिव्यसुखानि उपभुञ्जाना, त्वं रामं मृत्युमनुष्यं न स्मरिष्यसि। राजा दशरथः, प्रियं पुत्रं राज्ये स्थाप्य, शक्तिहीनः ज्येष्ठं पुत्रं वनं प्रेषितवान्। किं त्वं रामेण, राज्यहीनः, मनःक्षीणः, तपस्वी, किम् साधयिष्यसि, विशालाक्षि? राक्षसाधिपं स्वयमागतं त्वं सेवस्व; न प्रेमबाणाभिहतं त्यजेत्। यदि मां त्यजसि, शंकिता, पश्चात् तव शोकः भविष्यति, यथा उर्वशी पुरूरवसम् पदेन ताड्य शोकम् अनुभूतवती। रामः मर्त्यः युद्धे मम अङ्गुल्या अपि न तुल्यः; शुभे, यद् प्राप्तं तव भाग्येन, तद् उपभुञ्जस्व। एवं रावणेन उक्ता, वैदेही क्रोधात् रक्तलोचना, राक्षसाधिपं गूढं कठोरैः वाक्यैः प्रत्युवाच। “कथं त्वं, दुष्टकर्मणि, कुबेरस्य, सर्वदेवपूजितस्य, भ्राता इति वदसि? नूनं सर्वे राक्षसाः नश्यन्ति, रावण, यस्य त्वं, दुष्टचित्तः, असंयतइन्द्रियः, राजा। इन्द्रः शक्यः शचीं हृत्वा जीवितुं, किन्तु रामपत्नीं मां हृत्वा त्वं न सुरक्षितः भविष्यसि। शचीं, वज्रधारिणः अप्रतिमं सौन्दर्यं, लङ्घित्वा जीवितुं शक्यं; किन्तु मम लङ्घनं कृत्वा, राक्षस, अमृतं पिबन् अपि न मोक्षं प्राप्स्यसि।” इदानीं श्रीवाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे, एकोनपञ्चाशत्तमः सर्गः कथ्यते। सीतायाः वचनं श्रुत्वा, बलवान् दशग्रीवः हस्तं हस्तेन ताडयित्वा, स्वरूपं महद् कृत्वा। पुनः मैथिलीं वाक्यकुशलां सम्बोधितवान्—“मम बलं वीर्यं च न श्रुतं तव, यः न प्रमत्तः। अहं आकाशे स्थितः भुजाभ्यां पृथिवीं उत्थापयितुं शक्न्यामि, समुद्रं पातुं, मृत्युम् अपि युद्धे हन्तुं। सूर्यं तीक्ष्णबाणैः विद्धुं, भूमिं विदारयितुं शक्न्यामि; हे प्रमत्ते, यथेष्टं रूपं धारयितुं समर्थः अहम्।” रावणः, मयूरवर्णः, क्रोधात् एवमुक्त्वा, तस्य वचनान्ते नेत्रे रक्तवर्णे अभवताम्। ततः सौम्यरूपं त्यक्त्वा, तीक्ष्णरूपं धृत्वा, कालरूपं कुबेरभ्रातरं इव अभवत्। रक्तनेत्रः, तप्तसुवर्णाभरणधारी, महाक्रोधसम्पन्नः, घनश्यामः मेघः इव ददृशे। दशग्रीवः, विंशति-बाहुः, निशाचरः, महद् रूपं दर्शयित्वा, तपस्विरूपं त्यक्त्वा, स्वं रूपं धारयित्वा, रक्ताम्बरधारी, मैथिलीं रत्नसदृशीं निरीक्ष्य स्थितः। रावणः मैथिलीं, यास्याः श्यामकेशः मुखं शोभयति, याः सूर्यप्रभा इव दीप्तिः, उत्तमवस्त्राभरणधारिणीं, सम्बोधितवान्। “यदि त्वं त्रैलोक्यविख्यातं पतिं इच्छसि, हे सुकुमारि, मयि शरणं कुरु; अहं तव योग्यः पति। मां चिरसख्याय वृणु; अहं प्रशंसनीयः पति, सौम्ये, त्वाम् कदापि न हिंस्यामि। मानुषस्नेहं त्यक्त्वा, हृदयम् मयि स्थापय; रामं, राज्यहीनम्, विफलम्, अल्पायुषम्, त्यज। केन गुणेन, मोहिता, तं पुरुषं, यस्याः वाक्येन राज्यं मित्राणि च त्यक्तवान्, त्वं अनुरक्ता? स पशुभिः अाकीर्णे वनं वसति, तस्य मनः भ्रमितम्”—एवं रावणः मैथिलीं, स्निग्धवाचं, प्रियं, सम्बोधितवान्।