अष्टादश वर्षाणि मम जन्मनः अतीतानि। लोके अहं रामः नाम्ना प्रसिद्धः, सत्यवादी, धर्मनिष्ठः, शुद्धचारितः च। मम पितरः दशरथः स्वयम्, विशालनेत्रः, दीर्घबाहुः, सर्वभूतहिते रतः, कामवशानुगतः च राजा। सः कैकेय्याः प्रियतमे वचनं पूर्णयितुं मम अभिषेकसमये मम अभिषेकं न कृतवान्। तदा कैकेयी शीघ्रं मम पत्युः समीपे इदं वचनं प्राह, "राघव, पितुः आज्ञया मम हितार्थं एतद्वचनं शृणु।" "एतत् निर्व्यग्रं राज्यं भरताय दातव्यं; त्वं तु नव पञ्च च वर्षाणि अरण्ये वस।" "काकुत्स्थकुलोत्पन्न, अरण्यं गच्छ, पितरं च अनृतात् मोचय," इति सा उक्तवती। रामः च निःशङ्कः कैकेयीं प्रत्युवाच, "एवमस्तु।" तस्याः वचनं श्रुत्वा, मम धर्मात्मा पतिः यथोक्तं कृतवान्; सः दातुम् इच्छेत्, न तु स्वीकर्तुम्; सदा सत्यं वदेत्, न कदापि अनृतं। एष धर्मः रामस्य दृढनिश्चयः। तस्य भ्राता, अन्यायां जनन्यां जातः, लक्ष्मणः नाम, वीर्यसम्पन्नः अस्ति। लक्ष्मणः, पुरुषर्षभः, रामस्य सखाः, संग्रामे रिपून् नाशयति; सः लक्ष्मणः ब्रह्मचर्ये स्थितः, दृढव्रतः च। धनुष्मान् लक्ष्मणः रामं अनुयाति, मया सह; जटिलः, तपस्विवेषधारी, भ्राता च तदनु मम सहचर्यां कुर्वन्ति। धर्मनिष्ठः, व्रते स्थिरः, सः दण्डकारण्यम् प्रविष्टः। एवं वयं त्रयः, कैकेय्याः कार्येण, राज्यात् निष्कासिताः। हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, वयं वीर्येण अनेन घोरे वने विचरामः; इच्छसि चेत्, किञ्चित् विश्रान्तुं अत्र स्थातुम् अर्हसि। मम पतिः वन्यं मांसं समृद्धं आनयिष्यति—मृगान्, गोदाः, वराहांश्च हत्वा, बहु मांसं आनयिष्यति। तस्मात्, तव नाम, गोत्रं, कुलं च सत्येन कथय; किमर्थं च त्वं, हे ब्राह्मण, एकाकी दण्डकारण्ये विचरस्यिति पृच्छामि। एवं सीता रामपत्नी वदन्ती, बलवान् राक्षसेन्द्रः रावणः ताम् अप्रियं प्रत्युवाच। "अहं अस्मि सः रावणः, येन देवासुरमानुषैः सह लोकाः भीताः, हे सीते, राक्षसाधिपः।" "त्वां दृष्ट्वा, निष्कलुषे, सुवर्णवर्णे, पाटीरवासिनीं, मम स्वसु पत्निषु मम न किञ्चित् रतिः जायते।" "याः बह्व्यः उत्तमास्त्रियः मया सर्वतः आनिताः, तासु त्वं श्रेयसी—मम मुख्यपत्नी भव।" "लङ्का नाम मम महानगरी, सागरमध्यस्थिता, समुद्रेण परिवृता, पर्वताग्रे स्थिताऽस्ति।" "तत्र, हे सीते, त्वं मया सह वनानि विचरिष्यसि; अयं वनवासः त्वया न स्मर्यते, शोभने।" "पञ्चसहस्राणि दास्याः सर्वाभरणभूषिताः त्वां सेविष्यन्ति, यदि त्वं मम पत्नी भविष्यसि।" एवं रावणेन उक्ते, जनकात्मजा सीता, निष्कलुषरूपा, कोपिता, तं राक्षसं अवज्ञाय प्रत्युवाच। "रामे मम अनन्यभक्तिः, यस्य स्थैर्यं महागिरिसमं, महेन्द्रविभूतिसदृशं, सागरगम्भीरं च।" "रामे मम अनन्यभक्तिः, यस्य सर्वलक्षणसम्पन्नं रूपं, न्यग्रोधवृक्षसदृशं, सत्यव्रतः, महात्मा च।" "रामे मम अनन्यभक्तिः, यस्य बाहवः बलिनः, वक्षः स्थूलं, सिंहगमना, पुरुषसिंहः, सिंहवद्वपुः।" "रामे मम अनन्यभक्तिः, यस्य मुखं पूर्णचन्द्रसमं, राजपुत्रः, जितेन्द्रियः, कीर्तिमान्, बलबाहुः च।" "त्वं शृगालः सिंह्यां स्पृहयन् इव, अप्राप्यः असि; त्वं मां न स्प्रष्टुम् अर्हसि, यथा रवेर् दीप्तिं न कश्चित् गृहीतुं शक्नोति।" "त्वं नूनं बहून् सुवर्णवृक्षान् पश्यसि, मूढ, यः राघवप्रियां स्पृहयसे, हे राक्षस।" "त्वं क्षुधितसिंहस्य मुखात् दन्तान् हरितुम् इच्छसि, हरिणशत्रोः शीघ्रस्य, विषधरस्य वा जिह्वां ग्रहीतुं इच्छसि।" "त्वं मन्दरं पर्वतराजं हस्तेनोत्पाटयितुम् इच्छसि, विषं पातुम् इच्छसि च, अनाहतः निर्गन्तुम्।" "त्वं सूत्रेण नेत्रं मर्दयसि, तीक्ष्णधारेण जिह्वां च लिलिह्यसि; यः राघवप्रियां प्राप्तुम् इच्छसि।" "त्वं शिलया बद्धेन कण्ठेन सागरं तर्तुम् इच्छसि, अथवा सूर्यचन्द्रमसी हस्ताभ्यां ग्रहीतुं इच्छसि।" "राघवस्य प्रियं भार्यां हर्तुम् इच्छसि, दीप्तं वह्निं वस्त्रेण ग्रहीतुं इच्छसि दृष्ट्वा।" "रामस्य धर्मपत्नीं हर्तुम् इच्छसि, आयसशूलाग्रेषु चरितुम् इच्छसि; राघवसमां भार्यां प्रप्तुम् इच्छसि।" "यथा सिंहस्य च शृगालस्य च वनमध्ये, नद्याः च सागरस्य च, सुरायाः च मध्वासवस्य च, एवं दशरथस्य पुत्रस्य च तव च महान् अन्तरः।" "यथा सुवर्णस्य सीसस्य आयसस्य च, चन्दनस्य जलस्य पङ्कस्य च, गजस्य गर्दभस्य च, तथा दशरथस्य पुत्रस्य च तव च अन्तरम्।" "यदा रामः, सहस्राक्षसमप्रभः, धनुष्पाणिः, शरसम्पन्नः स्थितः, तदा अपि अहं तव हृतापि न जरां प्राप्स्यामि—यथा घृतं मक्षिका गृहीत्वा न क्षीयते।" एवं सा निर्मलचेतसा रात्रिचरराक्षसस्य तानि वचनानि उक्तवती, सः तु पापात्मा; सा तु कम्पमानाङ्गी, वातेन चलिता बाला कदलीव, संतप्तचित्ता बभूव। ताम् कम्पमानां दृष्ट्वा, रावणः, मृत्युसमप्रभः, भयङ्करः, स्ववंशं, बलं, नाम, कर्म च कथयितुम् आरब्धवान्, सीतायाः भयहेतवे। इति श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे सप्तचत्वारिंशत्तमः सर्गः समाप्तः। अष्टचत्वारिंशत्तमं सर्गं शृणु।