श्रीरामायणस्य वाल्मीकिना विरचितस्यारण्यकाण्डे सप्तचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः आरभ्यते। तत्र वैदेही, रामपत्नी सीता, रावणेन पृच्छिता। रावणः तु तपस्वीवेषधारी, स्वस्याभिप्रायं – अपहरणम् – गूढं कृत्वा, सीताम् उपसृत्य पप्रच्छ। सीता तस्य ब्राह्मणातिथेः उचितं सत्कारं चिन्तयन्ती, मनसि विचार्य, 'यदि अस्य ब्राह्मणस्य सत्कारः न क्रियते, स मां शप्तुं शक्नोति,' इति मन्यते। ततः शनैः साभाषत – 'अहं जनकस्य, मिथिलाधिपतेः, कन्या; मम नाम सीता। भवतः कल्याणं स्यात्। अहं रामस्य प्रिया पत्नी।' 'द्वादश वर्षाणि अहं इक्ष्वाकुवंशस्य राजगृहे, मानुषानां सुखानि उपभुज्य, सर्वेषु कामेषु तृप्तां जीवितवती। त्रयोदशे वर्षे राजा मन्त्रिभिः सह रामस्य अभिषेकाय निश्चितवान्। अभिषेकस्य सर्वे आयोजनानि क्रियमाणानि, मम श्वशुर्या, कैकेय्या, पत्युः समीपे वरं याचितम्।' 'कैकेयी, पत्युः अनुग्रहम् लब्ध्वा, मम पतिं वनवासाय, भरतस्य अभिषेकाय, वरं प्राप्तवती। सा सत्यनिष्ठं नरश्रेष्ठं राजानं द्वौ वरौ याचितवती – "नाहं खादामि, न स्वपिमि, न पिबामि कदाचन।" "यदि रामः अभिषिक्तः, मम जीवितस्य समाप्तिः," इत्येव कैकेयी राजानं उक्तवती।' 'सा न धनं, नान्यं लाभं याचितवती, नान्यं किंचन। मम पति, दीप्तिमान्, पञ्चविंशतिवर्षीयः। अहं अष्टादशवर्षीयः, लोके रामः – सत्यवादी, धर्मिष्ठः, शुद्धः – इति प्रसिद्धः।' 'दीर्घलोचनः, दीर्घबाहुः, सर्वभूतहिते रतः, मम पिता दशरथः, कामवशः नरः। कैकेय्याः प्रीत्यै, मम पिता मम अभिषेकं न कृतवान्, यद्यपि अहं तस्य समीपे अभिषेकाय उपस्थितः।' 'कैकेयी शीघ्रं मम पतिं उक्तवती – "श्रुणु राघव, पितुः आदेशात् मम कृते।" "राज्यं निर्विकल्पं भरताय दातव्यम्, त्वं तु नव च पञ्च वर्षाणि वनवासं कर्तव्यम्।"' '"वनं गच्छ, ककुत्स्थवंशज, पितरं असत्यात् विमोचय," इति कैकेयी उक्तवती। रामः निर्भयः प्रत्युत्तरं दत्तवान् – "एवमस्तु।"' 'एवं श्रुत्वा, मम धर्मनिष्ठः पति, यथाआज्ञं कृतवान्। स दातुं शक्नोति, न ग्रहीतुं; स सत्यं वदति, न कदापि मिथ्या।' 'हे ब्राह्मण, एषा परमव्रतम् रामस्य दृढं निष्ठितम्। तस्य भ्राता, अन्यायां मातुः पुत्रः, लक्ष्मणः नाम, वीर्यवान्।' 'लक्ष्मणः, पुरुषसिंहः, रामस्य सहचारी, युद्धे शत्रुनाशकः; स भ्राता लक्ष्मणः, ब्रह्मचर्यनिष्ठः, दृढव्रतः।' 'धनुर्धारी, स रामं अनुगच्छत्, मया सह; जटाधारी, तपस्वीवेषधारी, स चान्यः भ्राता मम सहागतः।' 'धर्मनिष्ठः, दृढव्रतः, स दण्डकवनं प्रविष्टवान्। एवं त्रयः वयं कैकेय्याः कारणेन राज्यात् निष्क्रान्ताः।' 'हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, वने अस्मिन् घोरं, उत्साहेन विचरामः; त्वं इच्छसि चेत्, किञ्चिद् विश्राम्य तिष्ठ।' 'मम पति वन्यं मांसं आनयिष्यति – हत्वा मृगान्, गोहांसि, वराहांश्च – बहु मांसं आनयिष्यति।' 'तस्मात्, त्वं सत्यम् वद – तव नाम, वंशः, कुलं च; हे ब्राह्मण, किमर्थं त्वं दण्डकवने एकाकी विचरस्य्?' एवं सीता, रामपत्नी, भाषमाणा, राक्षसाधिपः बलवान् रावणः ताम् कठोरं प्रत्युत्तरं दत्तवान्। 'अहं स रावणः, येन लोकाः – देवाः, असुराः, मनुष्या: च – भीता: कृताः, हे सीते, राक्षसाधिपः।' 'त्वां दृष्ट्वा, निष्कलुषां, सुवर्णवर्णां, रेश्मवस्त्रधारिणीं, मम स्वपत्नीषु न किञ्चित् रमणीयता अस्ति।' 'बहुषु उत्तमस्त्रीषु, याः अहं सर्वतः आनयित्वा, त्वं मम मुख्यपत्नी भव, सर्वं शुभं ते स्यात्।' 'मम महती नगरी लङ्कानाम, समुद्रमध्ये स्थितम्, समुद्रेण परिवृत्तम्, पर्वते स्थापितम्।' 'तत्र, हे सीते, त्वं मया सह वनानि विचरिष्यसि, न च वने अस्मिन् वासस्य तव आकाङ्क्षा भविष्यति, हे सुन्दरी।' 'पञ्चसहस्राणि दासीः सर्वाभरणभूषिताः, त्वां सेविष्यन्ति, यदि त्वं मम पत्नी भविष्यसि।' एवं रावणेन उक्ते, जनकनन्दिनी सीता, निष्कलुषा, कोपम् उपगम्य, राक्षसम् अवज्ञाय प्रत्युवाच। 'रामे अहं निष्ठिता, यः स्थिरः महागिरिवत्, महेन्द्रवत् महिमान्, समुद्रवत् अगाधः।' 'रामे अहं निष्ठिता, यस्य सर्वलक्षणानि शुभानि, रूपं वटवृक्षसदृशम्, सत्यनिष्ठः, गुणवान्।' 'रामे अहं निष्ठिता, यस्य बाहवः महाबलिनः, उरः विस्तीर्णम्, सिंहगमनः, पुरुषसिंहः, सिंहसदृशदर्शनः।' 'रामे अहं निष्ठिता, यस्य मुखं पूर्णचन्द्रसदृशम्, राजकुमारः, जितेन्द्रियः, कीर्तिः विस्तीर्णा, बाहवः महाबलिनः।' 'त्वं शृगालः सिंह्याः कामं करोति, यः अप्राप्यः; त्वं मां स्प्रष्टुं न शक्नोषि, यथा सूर्यप्रभां स्प्रष्टुं न शक्यते।' 'निश्चितं त्वं बहु सुवर्णवृक्षान् पश्यसि, हे मूढ, यः राघवस्य प्रिया पत्नीं कामयसे, हे राक्षस।' 'त्वं इच्छसि तु तीक्ष्णदंष्ट्रां व्याघ्रस्य मुखात् हर्तुं, मृगशत्रोः शीघ्रस्य, वा विषधरस्य मुखं गृहीतुं।' एवं श्रीरामायणस्य सप्तचत्वारिंशत्तमेऽध्याये वाल्मीकिना वर्णितं, सीता-रावणयोर् संवादः, धर्मनिष्ठा, सत्यनिष्ठा, शौर्यं च प्रकाशितम्।