सौमित्रिः सीताम् अश्रुपूर्णनेत्रां दुःखितां विलपन्तीं च दृष्ट्वा ताम् आश्वासयितुम् यत्नं अकरोत्, किन्तु सीता भ्रातृपतिं प्रति किञ्चित् अपि न उवाच। ततः लक्ष्मणः सीतायाः पुरतः अञ्जलिं कृत्वा नमन्, किंचित् झुकित्वा पुनः पुनः ताम् अवलोक्य, निश्चयेन रामं प्रति गच्छति स्म। ततः, सीतया कटुशब्दैः प्रहृतः राघवस्य अनुजः कोपितः रामं प्रति सन्तप्तचित्तः शीघ्रं निर्गच्छति स्म। तस्मिन्नेव समये दशग्रीवः अवसरं लब्ध्वा, वने सीताम् एकाकिनीं दृष्ट्वा, परिव्राजकस्य रूपेण साऽभ्यागतः। सः मृदुं भगवतीं वस्त्रं परिधाय, जटां कृत्वा, छत्रपादुकाभ्यां युक्तः, शोभनदण्डकमण्डलुं वामस्कन्धे स्थापयित्वा तत्र आगच्छति स्म। परिव्राजकस्य वेशेन सः वैदेहीम् अनुयाय, यत्र सा भ्रातृद्वयात् पृथग् वने स्थितवती। सः ताम् एकाकिनीं सन्ध्याकालमिव सूर्यचन्द्ररहिताम्, यौवनसम्पन्नां कीर्तिमतीं राजकुमारीं दृष्ट्वा। रोहिण्याः चन्द्ररहितस्य सन्दृश्यमानः, क्रूरकर्मा भयङ्करः, अशुभग्रहः इव, जनस्थानस्य वृक्षाः तम् अपश्यन्। तं दृष्ट्वा वृक्षाः न कम्पन्ति, न च वातः वायति; गोदावरी अपि भयात् शीघ्रगामिनी सन् मन्दं प्रवहति, सः रक्तलोचनः तां निरीक्षते स्म। गोदावरी नदी भयात् मन्दं प्रवहति स्म; दशग्रीवः रामस्य अवसरं अन्विष्य तत्र आगच्छति। रावणः परिव्राजकवेषधारी, सीतायाः दुःखितायाः समीपं आगच्छति स्म, यद्यपि सः अयोग्यः, योग्यवेषधारी इव। सः शनैः शोभमानतारां शनैः समीपं गच्छति, योग्यरूपेण, तृणैः आच्छादितं कूपम् इव। रावणः रामपत्नीं वैदेहीम् निरीक्ष्य तत्र स्थितः। सा रूपवती, शुभदन्तोष्ठा, पूर्णचन्द्रमुखी, पर्णशालायां अश्रुभारदुःखेन विमूढा उपविष्टा। निशाचरः सः हर्षितचित्तः, पद्मपत्रनयनां पीतवस्त्रधारिणीं वैदेहीम् समीपं आगच्छति स्म। कामबाणैः विद्धः, मन्त्रगुञ्जनमिव शब्दं कृत्वा, राक्षसाधिपः सः एकान्ते विनीतवाक्यं उवाच। रावणः तां रूपशोभायुक्तां स्त्रीं त्रैलोक्यस्य श्रेयसीं पद्मरहितां लक्ष्मीं इव स्तुत्वा, पीतवस्त्रधारिणीं पद्ममालिनीं, रजतसुवर्णसदृशीं, विकसितपद्मवनमिव अभिवर्णयति स्म। सः पृच्छति—"किं त्वं लज्जा, श्रीः, कीर्तिः, शुभा लक्ष्मीः, किं वा देवकन्या, वा रतिः, वा स्वच्छन्दगमना कामदेवी? तव दन्ताः हिमशिलासदृशाः, नेत्रे विशालस्फुटे रक्तकोणनीले, कटी विस्तीर्णा, उरू गजकुम्भसदृशे, स्तनौ उत्तुङ्गौ तालफलसदृशौ, रत्नमौक्तिकैः शोभितौ।" "रामस्य प्रिया, मनोहरस्मिता, रम्यदन्ता, लोचनरम्या, ललिता, तव रूपेण मनः मम हरसि, यथा जलं तीरं हरति। हस्तग्रह्या कटी, सुकेशिनी, निकटस्तनिनी, न त्वं देवी, न च सुराङ्गना, न यक्षी, न किन्नरी। भूमौ तादृशीं नार्यं न कदापि दृष्टवान्, तव रूपम्, सौकुमार्यम्, यौवनं च सर्वेषु लोकेषु उत्तमम्।" "वने एकाकिनीं तव निवासः मम हृदयम् उत्पद्यति; तस्मात् गच्छ, साध्वी, अत्र न स्थितव्यं। अयं राक्षसाधिवासः, रूपविकृताः राक्षसाः, शोभनानि प्रासादवनानि च। तत्र धन्याः, गन्धयुक्ताः, तव भोगाय योग्याः; शोभने, तव योग्यं उत्तमं माल्यं, गन्धं, वसनं च।" "श्यामलोचने, तव योग्यः योग्यः पतिः; त्वं कस्य, शुद्धस्मिता, रुद्राणां वा पत्निषु, मरुतां वा पत्निषु?" "सुश्रोणि, त्वं वसुषु देवीवद् दृश्यसे; गन्धर्वाः, देवाः, किन्नराः च अत्र न आगच्छन्ति। अयं राक्षसाधिवासः; कथं त्वं अत्र आगता? अत्र वृक्षवासिनः मृगाः, सिंहाः, द्वीपिसृगालाः च।" "कदली, घोराः, बकाः, कथं त्वं तान् न भयसे? न च मदोन्मत्ताः शीघ्रगामिनः गजाः? वने महति एकाकिनीं, शोभनमुखि, कथं न भयसे? कस्य पुत्री, कुतः, किमर्थं दण्डकवनं आगता?" "सुन्दरी, त्वं एकाकिनीं घोरराक्षससेवितेषु स्थलेषु विचरन्ती; एवं वैदेही महात्मना रावणेन स्तूता।" रावणं द्विजातिवेषधारिणं आगतम् दृष्ट्वा मैथिली अतिथिसत्कारं कृत्वा तं सम्मानयति स्म। सा प्रथमं आसनं समर्प्य, पाद्यं जलं दत्त्वा, "सर्वं सिद्धम्" इति तं सौम्यदर्शिनं उवाच। मैथिली तं द्विजातिवेषधारिणं, कुम्भं कुसुम्भं च धारयन्तं दृष्ट्वा, ब्राह्मणमिव सत्कारं कर्तुं अकर्तुम् अशक्नोत्। "इदम् आसनं, ब्राह्मण, उपविश; पाद्यं जलं स्वीकुरु; अयं उत्तमः वनभक्ष्यः तव कृते सिद्धः, चिन्तारहितः अत्र भुङ्क्ष्व।" रावणः मैथिलीं रानीं सम्पूर्णं सान्त्वनं च भाषमाणां दृष्ट्वा, ताम् बलात् हर्तुं, विनाशाय च तस्य चित्तं दृढीकृतवान्।