लक्ष्मणः, वैदेही जनकनन्दिनीं प्रति, कुपितः सन्देहाविष्टः च, इदं उवाच – "नारीणां चञ्चलता, असंयमिता, तीक्ष्णता, विघातकत्वं च दृश्यते; हे वैदेहि, अहं तव वचनानि सहनं न शक्नोमि।" ततः स वनवासिनः सर्वान् साक्षिभूतान् कृत्वा, उभयोः कर्णयोः मध्ये तीक्ष्णशरसमवद्वचनानि प्रोवाच – "यद्यपि अहं धर्म्यम् उक्तवान्, त्वं मां कटुवाक्यैः अभाषथाः; धिक् तव, मरणशीलायाः, यः माम् एवं सन्देहयति।" पुनः स ताम् अभ्यधात् – "स्त्रीत्वेन दुष्टस्वभावेन च, त्वं स्वमतिषु स्थितासि; अहं रामं प्रति गच्छामि, शुभं भवतु ते, हे सुन्दरवदने।" तदा स वैदेहीं प्रार्थयन् उवाच – "वनदेवताः सर्वाः तव रक्षां कुर्युः, हे विशालनेत्रे; भीषणानि निमित्तानि मम दृष्टानि; पुनः रामसहितां त्वां द्रक्ष्यामि आगत्य।" एवं लक्ष्मणेन उक्ता जनकनन्दिनी, विलपन्ती, तीव्रशोकपरवशा, अश्रुपूरितलोचना, तं प्रत्युवाच – "रामविहीना अहं गोदावरीं प्रविश्यामि, अथवा ग्रीवायां प्रगृह्य पाशं, वा किञ्चिद् दुर्गे स्थले देहं त्यजामि।" पुनः सा उवाच – "विषं पिबामि, वा दह्यमाने अग्नौ प्रविशामि; किन्तु राघवेण विना अन्यं पुरुषं न स्पृशामि।" एतत् श्रुत्वा, सीता शोकात् व्याकुला, कराभ्याम् उदरं ताडयन्ती, विलपन्ती, अश्रुवर्षं मुमोच। ततः सौमित्रिः, ताम् अश्रुपूरितां, दुःखितां, विशाललोचनां दृष्ट्वा, सांत्वनं कर्तुं यत्नं अकरोत्; किन्तु सीता रामस्य भ्रातृम् न किञ्चिद् अभाषत। ततः लक्ष्मणः, अञ्जलिं कृत्वा, सीतायाः समीपे शिरः नमयन्, पुनः पुनः पृष्ठतः दृष्ट्वा, दृढनिश्चयः रामं प्रति जगाम। इति श्रीवाल्मीकि रामायणे, अरण्यकाण्डे, षट्चत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्। ततः तया कटुवाक्यैः अभिहितः, राघवस्य अनुजः, कुपितः, रामं द्रष्टुम् उत्सुकः, शीघ्रं निर्जगाम। तस्मिन्नेव काले, दशग्रीवः, अवसरं लब्ध्वा, वैदेहीं प्रति, तपस्वीवेषधारी आगच्छत्। स सौम्यकौशेयवस्त्रधारी, जटाधारी, छत्रधारी, पादुकासंयुक्तः, शोभनदण्डकमण्डलुं वामस्कन्धे धारयन्, तपस्वीवेषेण वनं प्रविश्य वैदेहीं एकाकिनीं दृष्ट्वा अन्वगच्छत्। सा तत्र, रामलक्ष्मणाभ्यां वियुक्ता, सन्ध्येव सूर्यचन्द्रविहीना, दिव्ययुवती, एकाकिनी अपि तत्र आसीत्। स तां रोहिणीमिव चन्द्रविहीनां, क्रूरकर्मा, भीष्मः, अशुभनिमित्तवत्, ग्रहः इव, जनस्थानवृक्षैः दृष्टः। तं दृष्ट्वा वृक्षाः न कम्पिताः, न वातः प्रववौ; गोदावरी अपि, भयात्, शनैः शनैः प्रवाहितुम् आरब्धा, स रक्तलोचनः वीक्ष्य। गोदावरी नदी भयात् शनैः प्रवाहितुम् आरब्धा; दशग्रीवः रामस्य विरोधाय अवसरं अन्वेष्य आगच्छत्। रावणः, भिक्षुवेषधारी, वैदेहीं समीपं गच्छन्, योग्यताम् अयोग्यताम् च आचरन्, सा पतिस्मरणपरायणा विलपन्ती आसीत्।