सीता लक्ष्मणं सत्यवादीनं तदा तीक्ष्णैर्वचोभिः सम्बोधयामास—“त्वं नृशंसः, कृपणचित्तः, क्रूरः, कुलपांसनः च। अहं मन्ये, रामस्य महद् दुःखं दृष्ट्वा त्वं हर्षं प्राप्नोषि; रामे विपन्ने स्थिते, एतानि वाक्यानि भाषसे। प्रतिद्वन्द्विषां मध्ये, विशेषतः क्रूराणां च सदा कपटीनाम्, पापस्य सम्भवः न विस्मयः। त्वं तु पापात्मा, केवलं रामं वनं अनुयातः, रहसि, मम कृते वा अथवा भरतेन प्रेषितः। किंतु, एषा युक्तिरसिद्ध्या परिणमिष्यति, सुमित्रानन्दन, न तव, न भरतस्य; कथं अहं, नीलोत्पलसङ्काशं, कमललोचनं रामं पतिं कृत्वा, अन्यं नरं स्प्रहेयम्? तव सन्निधौ एव, सुमित्रानन्दन, नूनं प्राणान् त्यक्ष्यामि। विना रामं, अहं क्षणमपि पृथिव्यां जीवितुं न शक्नोमि।” एवं सीतया तीक्ष्णैर्वचोभिः, रोमाञ्चकारीभिः च, उक्तः लक्ष्मणः, संयम्यात्मानं, अञ्जलिं कृत्वा, सीतां प्रत्युवाच—“अहम् उत्तरं दातुं न समर्थः, त्वं हि मम देवता इव। मैथिलि, स्त्रीभ्यः इदृशानि अवाच्यानि वाक्यानि श्रुत्वा न विस्मयः; एषा स्त्रीणां स्वभावः लोके दृष्टः। स्त्रियः चपलाः, अनियताः, तीक्ष्णाः, विभेदकारिण्यश्च; वैदेहि, जनकात्मजे, अहं एतानि वचनानि सहनं न शक्नोमि। सर्वेऽपि वनवासिनो मे साक्षिणः स्युः, यथा अहं शुचीनि वाक्यानि, तप्तायसमयानि शरानिव, उभयोरपि कर्णयोर् मध्ये श्रावयामि। युक्तं भाषमाणोऽपि, त्वया मम प्रति तीक्ष्णानि वाक्यानि उक्तानि; हा, नष्टे, त्वं मां इदृशं संशय्य लज्जां न जानासि। स्त्रीत्वात्, पापभावात् च, स्वमतिलग्ना एव त्वं; अहं यत्र रामः तत्र गच्छामि, शुभे, त्वं कुशलिनी भव। सर्वे वनदेवताः त्वां पालयन्तु, विशाललोचने; भयजनकाः निमित्तानि मम दृश्यन्ते। यदा पुनः रामेन सह त्वां पश्येयम्, तदा पुनः आगच्छेयम्।” एवं लक्ष्मणेन उक्ता, जनकात्मजा, अश्रुपरिप्लुता, बहुशः विलपन्ती, उत्तरं प्रादात्—“रामवियुक्ता, लक्ष्मण, अहं गोडावरीं प्रवेक्ष्यामि, अथवा प्रगाढं पाशं बद्ध्वा, अथवा कस्यचित् भीषणे स्थले देहं त्यक्ष्यामि। विषं वा पिबेयं, वह्निं वा प्रविशेयम्, किंतु राघवात् अन्यं पुरुषं कदापि न स्पृशेयम्।” इति श्रुत्वा, सीता, शोकविह्वला, कराभ्यां उदरं ताडयन्ती, शोकेन रुरोद। तां तद्विधां विलपन्तीं, विषण्णां, विशाललोचनां दृष्ट्वा, सौमित्रिः सान्त्वनं कर्तुम् अर्हति स्म, किन्तु सीता भ्रातृपतिं किञ्चिदपि न व्याजहार। ततः लक्ष्मणः, सीतायै प्रणम्य, अञ्जलिं कृत्वा, किंचित् नम्रः, पुनः पुनः पृष्ठतः दृष्ट्वा, दृढनिश्चयेन रामं प्रति जगाम। इति श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे, अरण्यकाण्डे, षट्चत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्। सीतया क्रुद्धया परुषं भाषितः राघवभ्राता लक्ष्मणः, कोपितः, रामदर्शनकाङ्क्षया, तत्क्षणमेव निर्जगाम। तदा दशग्रीवः, शीघ्रं तस्य अवसरं लब्ध्वा, वैदेहीं तपस्विवेषे समुपेत्य अभ्यगच्छत्। स तु मृदुपीताम्बरधारी, जटाधारी, छत्री, पादुकीयुक्तः, शोभनदण्डकम्बलधरः, वामस्कन्धे कुम्भी च धारयन् अभवत्। स तपस्विरूपधारिणा, तयोः भ्रातृभ्यां वियुक्तां, एकां वनान्तरे वैदेहीं अनुससार। स तां एकाकिनीं, सन्ध्येव सूर्यचन्द्रविवर्जिता, युवतीं, तेजस्विनीं राजकन्यां अपश्यत्। रोहिणीमिव शशिनः वियोगेन, स तु ताम् उग्रकर्मा, क्रूरः, पापग्रह इव, जनस्थानवृक्षाणि तम् अपश्यन्। तम् दृष्ट्वा, वृक्षाः न चचालुः, न च वातः ववौ; त्वरितगामिनी गोडावरी अपि, भयात्, शनैः प्रवहन्ती, रक्तलोचनं तम् दृष्ट्वा। गोडावरी नदी, भयात्, मन्दं प्रवहन्ती अभवत्; तस्मिन् काले दशग्रीवः, रामस्य अवसरं चिन्तयन्, समीपमुपेत्य स्थितवान्। रावणः, भिक्षुरूपधारी, दुःखिता पतिं स्मरन्तीं वैदेहीं समीपमुपेत्य, योग्यः सन् अपि अयोग्यः इव बभूव।