लक्ष्मणः सीतां वैदेहीं सान्त्वयन् इत्येव उक्तवान्—“दुष्कृत्यानि हिंसात्मकानि न चिन्तयितव्यानि।” तस्यैवं वचनेन लक्ष्मणस्य, सीता, कोपपूर्णा रक्तलोचना, तं सत्यवाचं लक्ष्मणं तीक्ष्णवाक्यैः प्रत्युवाच। सा तम् अवदत्—“त्वं अधमः, निष्ठुरः, क्रूरः, कुलपांसनः। राघवस्य महद् दुःखं दृष्ट्वा तव हर्षः स्यात्, तस्माद् तं क्लेशं दृष्ट्वा एतानि वचनानि वदसि।” पुनः सा लक्ष्मणं सम्बोध्य अवदत्—“स्पर्धायाम् अधर्मः उद्भवति, विशेषतः तव यथा, यः सर्वदा क्रूरः च छलयुक्तः। त्वं दुष्टः, रामं अनुगम्य गूढेन वनं प्रविष्टः, मम कृते वा, अथवा भरतेन प्रेषितः। किन्तु, हे सुमित्रानन्दन, तव यत् प्रयत्नः, भरतस्य वा, सफलः न भविष्यति। किमर्थं अहं रामं नीलपद्मसमानवर्णं, पद्मलोचनं पतिं प्राप्तवती, अन्यं पुरुषं इच्छेयम्? तव साक्षात् उपस्थिते, अहं निश्चितं जीवितं त्यक्ष्यामि। रामं विना, अहं क्षणमपि भूमौ जीवितुं न शक्नोमि।” सीतायाः एतादृशं कठोरं रोमाञ्चनं वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः संयतात्मा, अञ्जलिं कृत्वा, सीतां प्रति अवदत्—“मम उत्तरं दातुं असमर्थः, देवीवद् त्वं मम दृष्ट्या। मैथिलि, स्त्रीभिः अयुक्तं वचनं श्रुतुं न विस्मयः, स्त्रीणां स्वभावः लोके एवम् दृश्यते। स्त्रियः चपलाः, असंयताः, तीक्ष्णाः, विघ्नकर्त्र्यः; हे वैदेहि, जनकनन्दिनि, तव वचनानि मम सहनं न शक्यं। सर्वे वनवासिनः साक्षी भूत्वा, अहं वदामि वचनानि, शरसमानानि, उभयोः कर्णयोः मध्ये। यद्यपि अहं न्यायं उक्तवान्, त्वं मां कठोरैः वाक्यैः अभिवादिता; धिक् तव, हे नष्टे, यः मां एवम् शङ्कसि। स्त्रीत्वेन, दुष्टस्वभावेन, तव मतिः स्थिता; अहं रामं यत्र अस्ति तत्र गच्छामि, शुभं भवतु, हे सुरूपे। सर्वे वनदेवताः तव रक्षां कुर्वन्तु, हे विशालनेत्रे; भीषणानि लक्षणानि मम दृश्यन्ते। पुनः आगच्छन् रामसहितां त्वां पश्येयम्।” एवम् उक्ते लक्ष्मणेन, जनकनन्दिनी, अश्रुपूर्णा, तीव्रविलापेन, लक्ष्मणं प्रत्युवाच—“रामविहीना, हे लक्ष्मण, अहं गोदावरीं प्रविश्यामि, अथवा गृध्नं बद्ध्वा, वा विपन्नस्थाने देहं त्यजामि। विषं पिबामि, अथवा दह्यमानं अग्निं प्रविशामि; किन्तु राघवात् अन्यं पुरुषं न स्पृशेयम्।” इत्येवं सीता, शोकविह्वला, तुन्दे हस्तौ प्रहारयन्ती, विलपन्ती दुःखेन व्याकुला। तां शोकार्तां, अश्रुपूर्णां, विशालनेत्रां दृष्ट्वा, सौमित्रिः सान्त्वयितुं यत्नं अकरोत्, किन्तु सीता पतिस्य भ्रातृे न किमपि उक्तवती। ततः लक्ष्मणः, अञ्जलिं कृत्वा, सीतां नमस्कृत्य, पुनः पुनः पृष्ठतः दृष्ट्वा, दृढनिश्चयेन रामं प्रति जगाम। एवं चतुश्चत्वारिंशदधिकषड्विंशतितमं अध्यायं श्रीवाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे, षट्चत्वारिंशदधिकचत्वारिंशः शृणोतु। सीतया कठोरं वचनं श्रुत्वा, राघवस्य अनुजः, कोपपूर्णः, रामं प्रति आकाङ्क्षया, तत्क्षणं प्रस्थितः। तस्मिन्नेव, दशग्रीवः, शीघ्रं अवसरं लब्ध्वा, वैदेहीं संन्यासिनं रूपं धारयित्वा समीपमागतः। सः मृदुकेषरवस्त्रधारी, जटाधारी, छत्री, पादुकासहितः, शोभनदण्डधारी, कमण्डलुं वामस्कन्धे स्थापयित्वा। संन्यासिनं रूपं धारयन्, वनमध्ये सीतां एकां दृष्ट्वा, तयोः भ्रातृयोः वियुक्तां अन्वगच्छत्। सा एकाकिनी, सन्ध्येव सूर्यचन्द्रविहीना, युवा, दीप्तिमती राजकन्या दृष्टा। सः रोहिणीमिव चन्द्रविहीनां, क्रूरकर्मा, भयङ्करः, ग्रहः इव, जनस्थानवृक्षाः तं दृष्ट्वा। तं दृष्ट्वा, वृक्षाः न कम्पिताः, वायुः न वातितः, गोदावरी अपि भयात् मन्दगत्या प्रवहन्ती, सः रक्तलोचनः दृष्ट्वा। गोदावरी नदी भयात् मन्दगत्या प्रवहन्ती; दशग्रीवः रामस्य विरोधाय अवसरं अन्वेष्य समीपमागतः। रावणः, भिक्षुरूपधारी, वैदेहीं समीपमागतः—अयोग्यः अपि योग्यरूपः—सा पतिस्य विलापं कुर्वन्ती। सः शनैः शनैः, योग्यरूपेण, तृणैः आच्छादितं कूपमिव, वैदेहीं समीपमागतः। सः वैदेहीं, रामपत्नीं, दीप्तिमतीं, समीपस्थां दृष्ट्वा स्थितः। सा सुनखदन्ता, सुकपोलवदना, पूर्णचन्द्रवदना, पर्णशालायां अश्रुपूर्णा दुःखार्ता उपविष्टा। रात्रिचरः रावणः, हर्षपूर्णचित्तः, पद्मपत्रनेत्रां, पीतवस्त्रधारिणीं वैदेहीं समीपमागतः। कामबाणैः विद्धः, मन्त्रध्वनिसदृशं शब्दं कृत्वा, राक्षसाधिपः एकान्ते सौम्यवचनानि अवदत्। रावणः तां रूपशोभां स्तुत्वा, त्रैलोक्यस्य श्रीमद् विधिहीनां, पद्मरहितां, तां शोभायुक्तां। पीतवस्त्रधारिणीं, पद्ममालिनीं, रूपेण रजतसुवर्णसमानां, पद्मवनमिव स्फुरन्तीं। सः पप्रच्छ—“त्वं कीदृशी? लज्जा, श्रीः, कीर्ति, शुभा लक्ष्मीः, किं वा अप्सरा, हे सुरूपे? वा समृद्धिः, हे सुभ्रू, वा कामदेवी स्वच्छन्दगामिनी? तव दन्ताः सम, सुकुमारः, श्वेतः पर्वतहिमवत्; नेत्रे विशालं, स्फटिकसमानं, रक्तकोणं, श्यामकर्णिका।” एवं दशग्रीवः, भिक्षुरूपेण, सीतां एकाकिनीं, दुःखार्तां, शोभायुक्तां, समीपमागतः; सा पर्णशालायां अश्रुपूर्णा उपविष्टा, रावणः तां दृष्ट्वा, कामबाणैः विद्धः, सौम्यवचनानि एकान्ते अवदत्।