लक्ष्मणः सान्त्वनपूर्वकमिदं सीतामुवाच—“देवि वैदेहि! तव पतिः न संशयः देवदैत्यगन्धर्वपक्ष्यादिभिः न विजेतुं शक्यः। राक्षसपिशाचकिन्नरमृगेषु, दानवेषु च भीषणेभ्यः, कोऽपि नास्ति यो रामेण समरे समं युद्धं कुर्यात्। रामः समरे इन्द्रसमः, दुर्जयः, अतः त्वं एवं न भाषस्व। अहं त्वां राघवविना अरण्ये त्यक्तुं न शक्नोमि; तस्य बलं बलवतामपि न प्रतिहन्तुं शक्यते। त्रयाणि अपि लोकानि, स्वस्वैः अधिपैः देवसंघैः च सहितानि, यदि संयुज्येरन्, तस्य शक्तिं नातिवर्तेयुः। अतः तव चित्तं प्रशान्तं भवतु, शोकं च त्यज। किञ्च, तव पतिः शीघ्रं मृगराजं हत्वा प्रतियास्यति; या त्वया श्रुता वाणी, सा न तस्य, नापि कस्यचित् देवस्य। राक्षसस्य एषा मायैव, गन्धर्वनगरसदृशी; वैदेहि, त्वं महात्मना रामेण मयि निक्षिप्ता। त्वां अत्र परित्यक्तुं न शक्नोमि, शुभे, रामेण हि त्वं मयि समर्पिता; वयं च रात्रिचरैः शत्रुत्वं प्राप्तवन्तः। खरवधेन जनस्थानसंहारस्य विषये, राक्षसैः अरण्ये नानाविधानि वाक्यानि कथ्यन्ते। वैदेहि, त्वं हिंसाक्रूरकर्मणां चिन्ता न कुर्वीथाः।” एवं लक्ष्मणेन उक्ता सा सीता, कोपात् रक्तलोचना, तीक्ष्णानि वचांसि लक्ष्मणं प्रति उवाच—“त्वं अधमः, निःस्पृहः, क्रूरः, कुलपांसनः। रामस्य दुःखमवलोक्य, तस्य महद् आपदं दृष्ट्वा, त्वं हृष्टः स्यादिति मे मतिः। शत्रूणां मध्ये पापं न विस्मयः, विशेषतः त्वादृशेषु क्रूरनित्यदुष्टेषु। त्वं निःसन्देहं पापः, रामं केवलं वनं गच्छन्, मम कृते वा, अथवा भरतेन प्रेषितः। किन्तु, सुमित्रानन्दन, न तव न भरतस्य एष कार्यः सफलः; रामं श्यामं नीलोत्पलसदृशं कमललोचनं पतिं कृत्वा, कथं अन्यं पुरुषं इच्छेयम्? तव सन्निधौ एव, सुमित्रानन्दन, प्राणान् त्यक्ष्यामि। रामविना अहं क्षणमपि पृथिव्यां जीवितुं न शक्नोमि।” एवं करुणं तीक्ष्णं च वचनं सीतया उक्तः, लक्ष्मणः संयतः, अञ्जलिं कृत्वा, सीतां प्रत्युवाच—“देवि, अहं प्रतिवचनं दातुं न शक्नोमि; त्वं मे देवतासमा। मैथिलि, स्त्रीणां यथोचितं वचनं श्रुत्वा न विस्मयः; स्त्रीणां स्वभाव एष लोके दृष्टः। स्त्रियः चपलाः, असंयताः, तीक्ष्णाः, विभेदकराः; वैदेहि, जनकात्मजे, त्वद्वचनं न सह्यं मम। अरण्यवासी जनाः सर्वे साक्षिणः स्युः, यदहं वदामि, शरसमं वचनं, उभयोः कर्णयोः मध्ये। युक्तं वचनं मया उक्तं, त्वं तु मां क्रूरेण भाषसे; निन्द्येयं तव, मम संदेहं कृत्वा। स्त्रीत्वेन पापभावेन च, स्वमते स्थितासि; अहं रामस्य समीपं यास्यामि; शुभे, त्वं कुशलिनी भूत्वा। सर्वे वनदेवताः त्वां रक्षन्तु, विशाललोचने; भीषणानि निमित्तानि दृश्यन्ते मम। रामेण सह पुनः त्वां द्रक्ष्यामि इति मे कामना।” एवं लक्ष्मणेन उक्ता, जनकात्मजा, अश्रुपूर्णलोचना, दुःखेन व्याकुला, उत्तरं प्रत्युवाच—“लक्ष्मण, रामविना अहं गोदावर्यां प्रवेक्ष्यामि, वा प्रगाढं प्रपाशं बद्ध्वा वा, वा किञ्चिद् भयंकरं स्थलं गत्वा देहं त्यक्ष्यामि। विषं वा पिबेयम्, वह्निं वा प्रविशेयम्; राघवात् अन्यं पुरुषं न स्पृशेयम्।” एवं श्रुत्वा, दुःखातुरा सीता, हृदयं ताडयन्ती, अश्रूण्यपातयत्। तां शोकसंतप्तां, रुदतीं, विषण्णां च दृष्ट्वा, सौमित्रिः सान्त्वयितुमिच्छन्, सा सीता तु भ्रातरं न किंचित् प्रत्युवाच। ततः लक्ष्मणः, अञ्जलिं कृत्वा, सीतायै प्रणम्य, पुनः पुनः पश्यन्, दृढनिश्चयः रामस्य समीपं जगाम। इत्येतत् श्रीवाल्मीकिरामायणे अरण्यकाण्डे षट्चत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्। ततः सीतया तीक्ष्णवचनैः ताडितः, राघवस्य अनुजः लक्ष्मणः, कोपसमन्वितः, रामदर्शनकाङ्क्षया, त्वरितं प्रस्थितः। तदा दशग्रीवः, शीघ्रं अवसरं ज्ञात्वा, वटुवेषधारी, वैदेहीं समीपमगच्छत्। स सुकुमारकौशेयवस्त्रधारी, जटाधारी, छत्री, पादुकावान्, सुन्दरदण्डकमण्डलुधारी, वामस्कन्धे निवेशिते। वटुवेषेण, स वनं प्रविश्य, तयोः भ्रातृभ्यां वियुक्तां वैदेहीं एकां अनुससार। सा कन्या, दिव्यरूपा, एकाकिनी, सायं सूर्यचन्द्रविहीना संध्या इव, तेन दृष्टा। स च, रोहिण्याः चन्द्रविहीनायाः सदृशः, भीषणकर्मा, ग्रहः इव अमंगलदायकः, जनस्थानवृक्षैः दृष्टः। तं दृष्ट्वा वृक्षाः न चचालुः, नापि वातः ववौ, गोदावरी अपि तस्य भीत्या शनैः प्रवहन्ती, रक्तलोचनं तं पश्यन्ती। सा नदी भीत्या मन्दगमना अभवत्; तस्मिन्नेव काले दशग्रीवः रामस्य अवसरं अनुसृत्य आगतः। रावणः, भिक्षुरूपधारी, वैदेहीं समीपमगच्छत्—अयोग्यः सन् अपि योग्यरूपः, सा च पतिस्मरणदुःखेन संतप्ता। एवं स कथा प्रवहति।