वनमध्ये पतिस्वरं दुःखितं परिचिन्त्य सीता लक्ष्मणं प्रति उवाच— "गच्छ त्वं, राघवस्य वृत्तान्तं ज्ञातुम्। मम प्राणाः न सुरक्षिताः, न च हृदयं स्थिरम्; दुःखार्तस्य स्वरं श्रुत्वा अहं सम्प्रति कम्पिता। त्वं भ्रातरं रक्षस्व, यः वनमध्ये मां आह्वयति; शीघ्रं धाव, शरणागतं भ्रातरं रक्ष। स राक्षसाधीनः जातः, सिंहमध्ये वृषभ इव; तथापि लक्ष्मणः भ्रातुः आदेशं स्मृत्वा न ययौ।" तदा जनकात्मजा उद्विग्ना सुमित्रानन्दनं तत्र वाक्यम् अब्रवीत्— "सुमित्रानन्दन, त्वं मित्ररूपेण भ्रातरं प्रतिपद्य, शत्रुवत् व्यवहरसि। यदि त्वं एतस्मिन्नवसरे भ्रातरं न गच्छसि, तर्हि मम कृते रामस्य विनाशम् इच्छसि। नूनं मम कामनया त्वं राघवं नानुगच्छसि; तस्य आपदं प्रीत्या पश्यसि, भ्रातुः स्नेहो नास्ति ते। अतः त्वं तत्रैव स्थित्वा आत्मनं विश्वससि; यदि स प्रज्वलितः, अहं किमत्र करिष्यामि? यत्र त्वं रक्षकः आगतः, तत्र स्थाने तव स्थानेन किम्?" इति साश्रुपूर्णलोचना वैदेही दुःखिता तम् अवदत्। ततः लक्ष्मणः भयार्तां मृगीमिव सीतां प्रति उवाच— "नागैः, असुरैः, गन्धर्वैः, देवैः, दानवैः, वा राक्षसैः, तव पतिर्न जेतुं शक्यः। न देवैः, न मनुष्यैः, न गन्धर्वैः, न पक्षिभिः; वैदेहि, तव पतिः न पराजेयः। न राक्षसैः, पिशाचैः, किन्नरैः, न मृगैः, न दानवैः; कोऽपि रामं रणमध्ये जेतुं न शक्नोति, स इन्द्रसमः, अजय्यः च। अतः त्वं एवं न वद। अहं त्वां अत्र वने राघवविना त्यक्तुं न शक्नोमि; तस्य वीर्यं बलवानपि न प्रतिषेधयितुं शक्यते। यदि त्रयो लोकाः स्वपतिभिः देवैः सह मिलित्वा तिष्ठेयुः, तस्य बलं न बाधयितुं शक्यते। अतः तव हृदयं शान्तं भवतु, दुःखं च त्यज। तव पतिः शीघ्रं मृगं हत्वा प्रत्यागमिष्यति; सः स्वरः न तस्य, नापि देवस्य। स राक्षसस्य मायया जातः, गन्धर्वनगरमिव; वैदेहि, महात्मना रामेण त्वं मयि न्यस्ताः। त्वां त्यक्तुं न शक्नोमि, शुभे, रात्रिचरैः वयं शत्रवः जाताः। खरस्य वधात्, जानस्थानघातात्, राक्षसैः विविधानि वचनानि वने उक्तानि। वैदेहि, त्वं क्रूराणि कर्माणि न चिन्तय; इति लक्ष्मणेन उक्ता सा कोपात् रक्तलोचना उवाच—" "त्वं कुलपांसन, अनार्य, निःस्पृहः, क्रूरः; रामस्य आपदि त्वं सुखं पश्यसि, तस्मात् एतानि वचनानि भाषसे। स्पर्धासु दुष्कृतं न विस्मयः, विशेषतः त्वद्वतां क्रूराणां नित्यदम्भिनां मध्ये। त्वं नूनं पापः, रामानुगमनं वनं प्रत्यक्षं कुरुषे, मम कृते वा, भरतस्य प्रेषणेन वा। किन्तु एष कार्यः न सिद्ध्यति, सुमित्रानन्दन, न तव, न भरतस्य; कथमपि नीलोत्पलश्यामं पद्मलोचनं पतिं प्राप्य, अहं अन्यं नरं कामयेयम्? साक्षात् तव सन्निधौ प्राणान् त्यक्ष्यामि। रामविना अहं क्षणमपि जीवितुं न शक्नोमि।" एवं सीतया कटुवाक्यैः रोमाञ्चनैः लक्ष्मणः शान्तात्मा अञ्जलिं कृत्वा उवाच— "न शक्नोमि प्रत्युत्तरं दातुं; त्वं हि मम देवता। मैथिलि, स्त्रीभ्यः अप्रयुक्तं वचनं न विस्मयः; स्त्रीणां स्वभावोऽयं लोके दृश्यते। स्त्रियः चपलाः, अनियता, तीक्ष्णाः, विभज्य च; वैदेहि, जनकनन्दिनि, एतानि वचनानि मया न सह्यन्ते। सर्वे वनवासिनः साक्षिणः सन्तु, यदा अहं उभयोः कर्णयोः मध्ये तिक्तान्युक्तानि वदामि। युक्तं वचः उक्तवानपि, त्वं मां कठोरैः वाक्यैः अभाषथाः; धिक् त्वां, पतन्तीं, यः मां संशयसे। स्त्रीत्वात्, दुष्टभावात्, स्वमते स्थित्वा, अहं रामस्य समीपं गच्छामि; शुभे, त्वं सुखिनी भव। सर्वे वनदेवताः त्वां रक्षन्तु, विशाललोचने; भयावहाः निमित्तानि दृश्यन्ते। पुनः रामेण सह त्वां द्रक्ष्यामि।" एवमुक्तः लक्ष्मणेन, जनकनन्दिनी अश्रुपूर्णलोचना, विलपन्ती, इदमुवाच— "रामविना, लक्ष्मण, अहं गोदावरीं प्रविश्यामि, वा प्रगृह्य पाशं वा, वा दुःस्थले देहमत्यज्यामि। विषं पिबामि, वह्नौ प्रविशामि, किन्तु राघवात् अन्यं नरं न स्पृशामि।" इति श्रुत्वा, सीता शोकविह्वला उदरं हस्ताभ्यां ताडयन्ती रुदती। तां दुःखार्तां, विमनसम्, विशाललोचनां दृष्ट्वा, सौमित्रिः सान्त्वयितुं प्रयत्नं चकार, किन्तु सीता रामभ्रातरं न किंचिद् अवदत्। लक्ष्मणः तु अञ्जलिं कृत्वा, सीतायै प्रणम्य, पुनः पुनः पृष्ठतः निरीक्ष्य, निश्चयेन रामस्य समीपं जगाम।