तत्र तु जलस्य विक्षोभात् संवर्धितं शब्दं श्रुत्वा, मध्येन नदीं गच्छन् तस्य शब्दस्य कारणं ज्ञातुम् इच्छन् स महात्मा रामः लक्ष्मणेन सह तत्र स्थितः, तं महर्षिं पप्रच्छ। "किम् एष जलस्य विक्षिप्तस्य महान् शब्दः?" इति राघवस्य जिज्ञासायुक्तं वचनं श्रुत्वा धर्मात्मा महर्षिः तस्य शब्दस्य उत्पत्तिं विवृत्य कथयामास। "कैलासशिखरे, हे राम, ब्रह्मणा मनसा निर्मितं मानससरोवरं अस्ति। तस्मात् सरः प्रवृत्त्या सरयू नदी उत्पन्ना, अयोध्यां प्रति आगच्छति। सा पवित्रा सरयू ब्रह्मसरोवरात् उत्पन्ना, अस्याः अद्वितीयः शब्दः जाह्नवीं प्रति गच्छति। जलविक्षोभात् जातः एष शब्दः, राम, त्वं नमस्करोति।" इत्युक्त्वा, तौ धर्मात्मानौ रामः लक्ष्मणश्च तस्य नदीं प्रति नमः कृतवन्तौ। दक्षिणतीरं सम्प्राप्त्य, तौ शीघ्रगामिनौ अग्रे गतवन्तौ। तत्र भीषणवनं दृष्ट्वा, इक्ष्वाकुवंशजः रामः महर्षिं पप्रच्छ, "किम् एतद् भीमं वनं, यत्र शलभानां समूहः अस्ति?" तद्वनं भीमजन्तुभिः, तीक्ष्णस्वरेण पक्षिभिः, विविधैः पक्षिभिः भीषणनिनादैः व्याप्तम्। सिंहैः व्याघ्रैः वराहैः गजैः च शोभितम्, धव, अश्वकर्ण, ककुभ, बिल्व, तिन्दुक, पाटलैः च वृक्षैः सम्युक्तम्। कदलीवृक्षैः मिश्रितम्, किम् एतद् वनं भीमं जातम्? इति रामस्य प्रश्नं श्रुत्वा, महातेजाः विश्वामित्रः तं प्रत्युवाच। "शृणु, ककुत्स्थकुलोत्पन्न, अस्य भीमवनस्य कारणम्। अत्र पूर्वं मालदाः करुषाः च समृद्धप्रदेशौ आसीताम्।" "देवैः निर्मिते मालदा करुषा इति द्वे प्रदेशे आस्ताम्। पूर्वं वृत्रवधात्, हे राम, इन्द्रः अशुद्धिम् आपन्नः। तस्य शरीरे भूक्तिः च ब्रह्महत्या च प्रविष्टे। तं अशुद्धं इन्द्रं देवाः तपस्विनः च पात्रैः स्नापयित्वा, अशुद्धिम् भूमौ मालदायां करुषायां च स्थापयामासुः। तस्य शरीरे उत्पन्ना अशुद्धिः, ततः सर्वे हृष्टाः अभवन्। शुद्धः इन्द्रः स्वस्वरूपं प्राप्तवान्। तेन तुष्टः इन्द्रः भूमिं परं वरं दत्तवान्—एते द्वे प्रदेशे लोके प्रसिद्धिं प्राप्स्यतः। मालदाः करुषाः च, मम शरीरेण अशुद्धिं वहन्तः, देवैः स्तुताः, 'साधु साधु' इति दिविस्थेन देवाधिपेन उक्तम्।" "मालदाः करुषाः च, हृष्टाः धनधान्यसमृद्धाः, कालान्तरे एकया रूपपरिवर्तिनीया यक्षिण्या पीडिताः। सा सहस्रगजबलवती, ताटकानाम्नी, सुण्दस्य बुद्धिमतः पत्नि। तस्य पुत्रः मारिचः, इन्द्रसमबलवान् राक्षसः, गोलभुजः, महाशिराः, विशालमुखः, महाकायः। एष राक्षसः भीषणरूपः, जनान् सततं भययति, एते द्वे प्रदेशे विनाशयति, हे राघव।" "ताटका दुष्टाचारिणी, मालदाः करुषाः च विनाशयति; सा अर्धयोजनदूरस्थे अस्मिन मार्गे निवसति। तस्मात् त्वं ताटकावनं गन्तव्यम्; आत्मबलं आश्रित्य, एतां दुष्टां नाशय। मम आज्ञया, एष प्रदेशः पुनः कण्टकमुक्तः भवतु; यथा तत्र कश्चन आगन्तुं न शक्नोति। हे राम, एष प्रदेशः तीक्ष्णया असह्यया यक्षिण्या विनष्टः; सर्वं तव सम्यक् उक्तम्, एतत् भीमवनं यक्षिण्या विनष्टं तिष्ठति।" एवं विश्वामित्रस्य अनन्तगुणस्य उत्तमं वचनं श्रुत्वा, नरश्रेष्ठः रामः शुभं वचनं प्रत्युवाच। "हे महर्षे, यक्षिण्याः अल्पबलत्वं श्रुतम्; कथं सा दुर्बला सहस्रगजबलं धारयति?" राघवस्य अनन्तवीर्यस्य वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः तुष्टः, शत्रुनाशनं रामं लक्ष्मणं च सौम्यं वचनं अब्रवीत्। "शृणु, कथं सा बलवती अभवत्; वरदानेन सा अल्पबला अपि सहस्रगजबलं धारयति। एकदा सुकेतुः नाम महायक्षः, बलवान् धर्मात्मा च, पुत्रहीनः महातपः आसीत्। तस्य पिता यक्षाधिपः तुष्टः, ताटकां नाम कन्यां दत्तवान्। तस्य सहस्रगजबलं अपि दत्तम्, परन्तु पुत्रं न दत्तवान्। सा यक्षपुत्री, रूपयौवनसम्पन्ना, जम्भपुत्रस्य सुण्दस्य पत्नीत्वं प्राप्तवती। कालान्तरे, ताटकायाः पुत्रः मारिचः जातः, यो भीमः शापात् राक्षसत्वं प्राप्तवान्।" "यदा सुण्दः हतः, हे राम, ताटकया पुत्रेण सह अगस्त्यमहर्षिं आक्रान्तम्। भूखया कोपेन च ताटकां गर्जन्तीं द्रष्ट्वा अगस्त्यः मारिचं उवाच—'राक्षसस्वरूपं धारय'। ताटकां अपि क्रुद्धः अगस्त्यः शप्तवान्।" एवं तु विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा, रामः लक्ष्मणः च ताटकायाः विनाशाय वनं गन्तुं सज्जौ अभवताम्।