रामः पुनरपि चित्राङ्कं मृगं हत्वा तस्य मांसं गृहीत्वा शीघ्रं जनस्थानं प्रति प्रस्थितवान्। तस्मिन्नन्तरे, वनमध्ये दुःखपूर्णं रामस्य स्वरं श्रुत्वा, जानकात्मजा सीता लक्ष्मणं प्रति उवाच—"गच्छ त्वं, राघवस्य यथास्थितिं विज्ञाय पुनरागच्छ।" सा पुनरुवाच—"मम प्राणा न स्थिराः, न च हृदयमवस्थितमस्ति; महान् क्लेशोऽत्र श्रूयते, तेन च मे मनः कम्पितम्। त्वं तु शीघ्रं वनं गत्वा भ्रातरं राघवं रक्षस्व, यः शरण्यः सः त्वां आह्वयति।" सीता पुनरपि लक्ष्मणं प्रति सन्तप्तया वाचा अवदत्—"सः राक्षसानां वशं प्राप्तः, यथा वृषभः सिंहमध्यगतः। तव भ्रातुः आज्ञां स्मरन् लक्ष्मणः तत्र न गच्छति स्म।" तदा सीता, सन्तप्तचित्ता, लक्ष्मणं प्रति उवाच—"सुमित्रानन्दन! त्वं मित्ररूपेण भ्रातरं प्रति शत्रुवत् व्यवहरसि। यदि त्वं अस्मिन्काले भ्रातरं प्रति न गच्छसि, तर्हि मम हेतोः रामविनाशमिच्छसि।" "नूनं मम कृते त्वं राघवं नानुगच्छसि; तस्य दुःखेन त्वं प्रमोदसे, भ्रातुः प्रति न स्नेहः। अतः त्वं निर्भयः अत्र स्थितः, तमदीप्तिमन्तं न पश्यसि; स चेत्तत्र संकटे, अहं किमत्र करिष्यामि? यः रक्षकः त्वं समागतः, सन् अत्र स्थित्वा किं प्रयोजनम्?" इत्येवं वदेति वैदेही, अश्रुपूर्णनेत्रा दुःखिता। ततः लक्ष्मणः, भयभीतां सीतां प्रति, मृगीमिव, उवाच—"नागैः, असुरैः, गन्धर्वैः, देवैः, दानवैः, राक्षसैर्वा—" "तव पतिं, हे वैदेहि, कोऽपि न जेतुं शक्नोति—न देवैः, न मनुष्यैः, न गन्धर्वैः, न पक्षिभिः। राक्षसाः, पिशाचाः, किन्नराः, मृगाः, घोरदानवाः चापि, कोऽपि रामं युद्धे समं न प्राप्नोति; सः इन्द्रसमः अजेयः। अतः त्वं एवं न वद।" "राघवं विना त्वां अत्र वनमध्ये त्यक्तुं न शक्नोमि; तस्य बलं न केनापि निग्रहीतुं शक्यते। त्रयः अपि लोकाः, स्वामीभिः सहिताः, देवगणैः अपि, तस्य वीर्यं न बाधितुम्। तव हृदयम् अशान्तम् अस्तु, क्लेशः परित्यज्यताम्। शीघ्रं पतिः मृगं हत्वा प्रत्यागमिष्यति; यं त्वं स्वरं श्रुतवती, न सः तस्य स्वरः, नापि कस्यचित् देवस्य।" "राक्षसस्य माया सा, गन्धर्वनगरसदृशी; त्वं मया महात्मना रामेण न्यस्ताऽसि। त्वां विना अत्र स्थातुं न शक्नोमि; रामस्य आज्ञया त्वं मयि समर्पिता; वयं रात्रिचराणां शत्रवः अभवाम।" "राक्षसैः, खरवधात्, जनस्थाने महावधं कृत्वा, विविधानि वचनानि वने भाष्यन्ते। हिंसायाः क्रूरकर्मणः चिन्तनं त्वं मा कुरु।" इति लक्ष्मणेन उक्ता, सा क्रुद्धा, रक्तलोचना, तं सत्यवादिनं लक्ष्मणं कठोरया वाचा अभाषत—"त्वं कुलपांसनः, दुष्टात्मा, निर्दयः, क्रूरः च।" "रामस्य महद् दुःखं दृष्ट्वा त्वं हर्षमुपैषि; तस्य क्लेशे त्वं एवं वदसि। शत्रूणां मध्ये पापं न विस्मयः, विशेषतः त्वद्वतां क्रूराणां, कपटिनां च।" "त्वं पापः, रामं वने केवलं अनुगम्य, मम कृते, अथवा भरतस्य प्रेरणया, रहसि अत्रागतः। किं तु, सुमित्रानन्दन, न ते, न भरतस्य, एषा योजना सफलिष्यते; यं रामं नीलोत्पलश्यामं, पद्मलोचनं पतिं कृत्वा, कथं अहं अन्यं नरं इच्छेयम्?" "त्वदसन्निधौ अपि, सुमित्रानन्दन, अहं प्राणान् त्यक्ष्यामि; रामं विना अहं क्षणमपि न जीवामि।" इति सीतया तीक्ष्णैः, रोमाञ्चनजनकैः वचोभिः लक्ष्मणः अभिहितः। स लक्ष्मणः, आत्मसंयतः, अञ्जलिं कृत्वा, सीतां प्रति उवाच—"न शक्नोमि प्रत्युत्तरं दातुम्; त्वं हि मे देवतासमा। मैथिलि, स्त्रीणां चित्तेऽप्येवं अप्रियं श्रवणीयम्; स्त्रीणां स्वभावः लोके दृश्यते।" "स्त्रियः चपलाः, अनियतान्, तीक्ष्णाः, कलहप्रियाश्च; वैदेहि, जनकात्मजे, एतादृशं वचनं न सहिष्ये।" "सर्वे वनवासिनः साक्षिणः सन्तु, यदा अहं शरसमस्पृशं वचनं वक्तुम् इच्छामि। युक्तं वचः उक्त्वा अपि, त्वया कठोरं वाक्यं मयि उक्तम्; हन्त, त्वं क्षयमुपगता, मां संदिग्ध्वा।" "स्त्रीभावात् पापप्रवृत्त्या च, स्वदृष्टौ स्थिता; अहं रामं प्रति गच्छामि, त्वं शुभे स्वस्ति। सर्वे वनदेवताः त्वां रक्षन्तु, विशाललोचने; भयावहाः निमित्तानि दृश्यन्ते। पुनरागत्य रामसहितां त्वां पश्येयम्।" एवं लक्ष्मणेन उक्ता, जानकात्मजा, अश्रुपूर्णा, अतिदुःखिता, सशोकं वचनमब्रवीत्—"रामवियुक्ता अहं, लक्ष्मण, गोदावरीं प्रवेक्ष्यामि, अथवा प्राणान् त्यक्ष्यामि, वा विषं पिबेयम्, वह्नौ वा प्रविशेयम्; किं तु राघवात् अन्यं पुरुषं न स्पृशेयम्।" इति विलपन्ती, सीता, दुःखात्ययेना आत्मनं उदरं ताडयन्ती, अश्रुभिः सन्तप्तचित्ता बभूव।