विष्वामित्रः, ऋषीणां मान्यते सह, सागरं प्रति प्रवाहितं नदिं पारं गत्वा रामलक्ष्मणयोः सह गत्वा प्राप्य तत्र जलस्य उद्विग्नतां श्रुत्वा, नदीनां मध्यभागे स्थित्वा तस्य ध्वनिं ज्ञातुं प्रयत्नं करोति। तत्र रामः, बलशाली, विष्वामित्रं पृष्टवान्, "किमेतत् जलस्य विक्षेपणं ध्वनिः?" इति। तस्य वाक्यं श्रुत्वा विष्वामित्रः, धर्मात्मा, तस्य ध्वनिं विषये विवृत्य उक्तवान्, "हे राम, कैलास पर्वते मनसः सिद्धं महाप्रस्तरं निर्मितं, ततः ब्रह्मणा माणससरोवरं सृष्टं।" "तस्मात् सरस्वती, यः ब्रह्मसरोवरात् प्रकटितः, अयोध्यां प्रति प्रवहति। एषा पवित्रा सरयू, यस्य ध्वनिः जाह्नवीं प्रति गच्छति।" इत्युक्त्वा, रामः च लक्ष्मणः च तस्य ध्वनिं श्रुत्वा, तस्मिन् जलद्वारे प्रणामं कृतवन्तौ। दक्षिणतटं गत्वा, ते चालयन्तौ, भयंकरं वनं दृष्ट्वा, रामः, इक्ष्वाकुवंशजः, विष्वामित्रं पृष्टवान्, "अहं, एषः वनं भयंकरं, चित्तकृमयः पूर्णं अस्ति।" तत्र भयंकराणां पशूनां च पातकानां च, विविधपक्षिणां च कर्कशस्वराणां सह। "सिंह, व्याघ्र, वराह, गज, धव, अश्वकर्ण, ककुभ, बिल्व, तिंदुक, पातालवृक्षैः अलंकृतम्। जूजूबे वृक्षैः मिश्रितं, एषः वनं किं तादृशं?" इत्युक्त्वा, विष्वामित्रः, महाबलः, तस्मै उपदिशति। "शृणु, ककुत्स्थ, एषः वनस्य भीषणं कारणं। अत्र पूर्वं दैवीनां सृष्टिः, हे उत्तमपुरुष, मलदः च करुषः च इदं स्थलं आसीत्।" "यदा इन्द्रः वृतं हत्वा, तदा तस्य पवित्रता लोपिता, तस्य सह ब्रह्महत्या च। तदा इन्द्रः, देवाः च तपस्विनः च, स्नानं कृत्वा तस्य मलं पृथिव्यां समर्पितं च करुषं च।" "इन्द्रस्य शरीरात् जन्मिता, तदा ते हर्षिताः, शुद्धाः च जाताः। इन्द्रः तदा भूमौ महाबुद्धिं प्रदत्तवान्; एषः द्वौ समृद्धौ क्षेत्रौ जगति प्रसिद्धौ भविष्यतः।" "मलदाः च करुषाः, यैः मे देहस्य मलः वहति, देवाः तेषां स्तुतिं कृत्वा इन्द्राय उवाचः, 'सर्वं कुर्वन्तु, सर्वं कुर्वन्तु।'" "मलदाः च करुषाः, धनधान्यसम्पन्नाः, किञ्चित्काले, यक्षिण्याः चञ्चलरूपिण्याः दुःखिताः।" "सा सहस्रगुणबलवती, तस्य नाम तातकाऽस्मिन् चतुर्युग्मे।" "सा बुद्धिमती सुन्दस्य पत्नी, तस्य पुत्रः मारीचः, इन्द्रसदृशशक्तिमान्, गोलकं भृशं मुखं च विशालं शरीरं च।" "एषः राक्षसः, भीषणदृशः, जनानां भयङ्करः, एषौ द्वौ क्षेत्रौ ध्वंसयति, हे राघव।" "तातका, पापवृत्तिः, मलदां च करुषां च विनाशयति; सा अत्र मार्गे, अर्धयोजनदूरं स्थितं अस्ति।" "अतः त्वं तातकायाः वनं गत्वा, स्वबलं आधार्य, एषां पापिनीं ध्वंसय।" "मम आज्ञया, एषः क्षेत्रः पुनः कष्टदं विनाशय; यः इदं स्थलं, यथा अस्ति, तत्र गन्तुं न शक्यते।" "हे राम, एषः भूमि तातकायाः भीषणा यक्षिण्या विनाशिता; एषः वनः, यक्षिण्याः द्वारा विकृतः अस्ति, यः अद्यापि तद्विनाशितः।" तत्र च, विष्वामित्रस्य उपदेशं श्रुत्वा, रामः, धर्मात्मा, शुभवाक्यं प्रकटितवान्। "हे ऋषिप्रमुख, यक्षिण्याः बलं अल्पं इति कथं सा सहस्रगुणं धारयति?" एवं रामस्य वाक्यं श्रुत्वा, विष्वामित्रः, हर्षितः, सौम्यं वदति, "शृणु, किमर्थं सा शक्तिमती; वरदानेन सा शक्तिं धारयति, यद्यपि सा दुर्बला अस्ति।" "कदाचित् एकः यक्षः आसीत्, नाम सुकेतुः, महाबलः च धर्मात्मा; सः पुत्रः नास्ति, महान् तपः कृतवान्।" "तस्य पिता, यक्षाणां नायकः, तस्य कृते तातकां नाम रत्नं दत्तवान्, हे राम।" "सः च सहस्रगुणं बलं प्राप्य, किन्तु पुत्रं न दत्तवान्।" "यदा सा वृद्धा, सौन्दर्यसम्पन्ना च, सः सुन्दं, जम्ब्हस्य सुप्रसिद्धं पुत्रं पाणिं दत्तवान्।" "तदा, किञ्चित्काले, यक्षिण्याः पुत्रः मारीचः, महाबलः, शापेन राक्षसः जातः।" "यदा सुन्दः हतः, हे राम, तदा महान् ऋषिः अगस्त्यः तातकायाः सह मारीचेन आक्रमितः।" "भोजनं च क्रोधेन च प्रवृत्तः सा, तस्य आक्रमणं दृष्ट्वा, वृद्धः अगस्त्यः—" इत्येवम् विष्वामित्रः रामलक्ष्मणयोः सह यक्षिण्याः दुष्कृत्यं च तस्य महाकथा, यथा तातकायाः बलं च प्रवृत्तं, समर्पितवान्।