मारिचः मृत्युसन्निकर्षेण भूमौ भीषणं शब्दं न्यस्य, तं मायामृगस्वरूपं परित्यज्य, असुरवचनानि स्मृत्वा चिन्तयामास—कथं लक्ष्मणः इतः प्रेष्येत, येन रावणः सीतां एकाकिनीं गृहीत्वा शक्नुयात्। सः तदा समयं सम्यक् विज्ञाय, राघवस्य स्वरं अनुकरणं कृत्वा आक्रोशत्—"हाहा सीते! लक्ष्मण!" इति। अतुलबाणेन प्राणस्थानं विद्धः सः तं मृगस्वरूपं परित्यज्य राक्षसरूपं प्राप। महाकायो मारिचः प्राणान् त्यक्त्वा भूमौ पतितः, तं रक्तसिक्ताङ्गं भयानकरूपं राक्षसं भूमौ पतितं दृष्ट्वा, रामः चिन्तयामास—सीतां स्मृत्वा लक्ष्मणस्य वचांसि अपि स्मृत्वा। "एषा मारिचस्य माया, यथा लक्ष्मणः पूर्वं उक्तवान्—सा अद्य मया हता," इति रामः मनसि व्यचिन्तयत्। "उच्चैः 'हाहा सीते! लक्ष्मण!' इति क्रोशन् राक्षसः मृतः; एतद् श्रुत्वा सीतायाः किं भविष्यति?" इति सः चिन्तयन्, "लक्ष्मणः अपि निश्चितं प्रस्थितः स्याद्, कामेन प्रेरितः," इति मनसि निधाय धर्मात्मा रामः रोमाञ्चितः अभवत्। तदा तं मृगं हत्वा, तस्य क्रन्दं श्रुत्वा, रामस्य मनसि तीव्रः शोकजन्यः भीतः प्रविवेश। अन्यं चित्रमृगं हत्वा तस्य मांसं गृहीत्वा, राघवः शीघ्रं जनस्थानं प्रति प्रस्थितः। एतेषां घटनानां मध्ये, अरण्ये दुःखपूर्णं तं शब्दं स्वपतेः स्वरूपेण विज्ञाय, सीता लक्ष्मणं प्रति अब्रवीत्—"गच्छ, राघवस्य किं स्थितम् इति ज्ञातुम्।" सा वदति—"मम प्राणाः न सुरक्षिताः, न च हृदयं स्थिरम्; महान् दुःखितः शब्दः मया श्रुतः, यः मां अतीव कम्पितवान्। त्वं भ्रातरं रक्षस्व, यः अरण्ये माम् आह्वयति; शीघ्रं तं प्रति धाव।" "सः राक्षसानां वशं प्राप्तः, यथा वृषभः सिंहानां मध्ये," इति सा वदति; तथापि लक्ष्मणः भ्रातुः आदेशं स्मृत्वा न जगाम। तदा जनकनन्दिनी दुःखिता लक्ष्मणं प्रति अब्रवीत्—"सुमित्रानन्दन! त्वं मित्ररूपेण भ्रातरं प्रति शत्रुवत् व्यवहरसि। यदि त्वं अत्र भ्रातरं प्रति न गच्छसि, तर्हि मम हेतोः रामविनाशं इच्छसि।" "नूनं मम कृते त्वं राघवस्य अनुगमनं न करोति; तस्य दुःखे त्वं हर्षं अनुभवसि, भ्रातरं प्रति स्नेहशून्यः असि।" "तस्मात् त्वं अत्र निश्चिन्तः स्थितः, तं तेजस्विनं अदृष्ट्वा; यदि सः, यस्मिन् अहम् विश्वस्मि, संकटे स्यात्, मम किम्?" "त्वं रक्षकः इति अत्र आगतः, तर्हि स्थितेः कः प्रयोजनम्?" इति वैदेही अश्रुपूर्णा शोकसन्तप्तया वाचा अब्रवीत्। तदा लक्ष्मणः भीतां सीतां प्रति उवाच—"सर्पैः, असुरैः, गन्धर्वैः, देवैः, दानवैः, राक्षसैः वा—" "तव पतिः, हे वैदेहि, न शक्यः विजेतुम्—न संशयः—देवैः, मनुष्यैः, गन्धर्वैः, पक्षिभिः अपि।" "राक्षसेषु, पिशाचेषु, किन्नरेषु, पशुषु, दानवेषु अपि, कोऽपि नास्ति, हे सुन्दरि—" "यो रामं समरे समो इन्द्रेण युद्धे जेतुम्; रामः अजेयः, अतः त्वं एवं न वद।" "राघवं विना त्वां अरण्ये त्यक्तुं न शक्नोमि; तस्य बलम् अपि सर्वे बलिनः अपि निग्रहीतुं न शक्नुवन्ति।" "त्रयो लोकाः स्वपतिभिः सह देवगणैः अपि यदा एकत्र स्युर्दपि, तस्य वीर्यं न शक्यते जेतुम्; अतः हृदयं शमय, शोकं विसृज।" "तव पतिः शीघ्रं मृगं हत्वा प्रत्यागमिष्यति; यः शब्दः त्वया श्रुतः, सः न तस्य, नापि कस्यचित् देवस्य।" "सा राक्षसस्य माया, यथा गन्धर्वनगरम्; हे वैदेहि, त्वं मया महात्मना रामेण न्यस्ताः।" "हे सुमध्यमे, त्वां अत्र परित्यक्तुं न शक्नोमि, यतो रामेण त्वं मयि न्यस्ता; वयं राक्षसानां शत्रवः अभवाम।" "हे देवी, खरस्य वधात् अनन्तरं जनस्थाने नरसंहारस्य विषयं राक्षसाः अरण्ये विविधानि वचनानि वदन्ति।" "हे वैदेहि, त्वं एतानि हिंसारूपाणि कर्माणि न चिन्तय; एवं लक्ष्मणेन उक्ता, सा क्रोधात् रक्तलोचना तं कठोरं वचनं उवाच।" "त्वं अधमः, निर्दयः, क्रूरः, कुलपांसनः," इति सा सत्यवादी लक्ष्मणं प्रति अब्रवीत्। "त्वं रामस्य दुःखस्य आनन्दं अनुभवसि; तस्य आपदि त्वं एतानि वचनानि वदसि।" "शत्रूणाम् मध्ये पापं न विस्मयः, लक्ष्मण, विशेषतः त्वद्वदाम् क्रूराणाम् अनृतप्रियाणाम्।" "त्वं पापः, राममात्रं वनं अनुयाय, रहसि, मम कृते वा भरतेन प्रेषितः वा।" "एतद् न सफलं भविष्यति, हे सुमित्रानन्दन, न तव, न भरतस्य; कथमहम् रामं नीलोत्पलसदृशं, कमललोचनं पतिं कृत्वा—" "—अन्यं नरं इच्छेयम्? तव साक्षात् सन्निधौ, हे सुमित्रानन्दन, अहम् निश्चितं प्राणान् त्यक्ष्यामि।" "रामं विना अहम् एकक्षणमपि भूमौ जीवितुं न शक्नोमि।" एवं सीतया तीक्ष्णैर् रोमाञ्चकारिभिः वाक्यैः उक्तः, लक्ष्मणः संयतात्मा अञ्जलिं कृत्वा सीतां प्रति उवाच—"अहं प्रत्युत्तरं दातुं न शक्नोमि; त्वं मम देवतासमाः।