ततः तैः महर्षिभिः सहितैः राजपुत्रैः अग्रे स्थातुम् आमन्त्र्य, नावम् आरोढुम्, शीघ्रं यत्र कालस्य विलम्बः न स्यात्, इति प्रार्थितम्। विश्वामित्रः तेषां मुनीनां सम्मानं कृत्वा, ताभ्यां राजपुत्राभ्यां सहितः, सागरं प्रति वहन्तीं नदीं तर्तुम् आरब्धवान्। तत्र, मध्येन स्रोतोः स तीव्रतरं जलक्लेशजन्यं शब्दं शुश्राव; तस्य शब्दस्य कारणं ज्ञातुम् इच्छन्, रामेण सह लक्ष्मणेन च सह, स बलवान् मुनिः तस्मिन्नेव प्रवाहे, तस्य शब्दस्य मूलं पृष्टवान्। राघवः स विस्मितः तम् उच्चैः सलिलभेदजन्यं शब्दं किम् इति पप्रच्छ। तदा धर्मात्मा महर्षिः तस्य शब्दस्य उत्पत्तिं विवेचयामास—“राम, कैलासशिखरे मनसा निर्मितं परमं सरः आसीत्। तत्र ब्रह्मणा मानससरो निर्मितं, ततः एषा नदी प्रवृत्ता, अयोध्यां प्रति आगच्छति। एषा सरयू, ब्रह्मसरोत्पन्ना, स्वेन अद्वितीयेन शब्देन जाह्नवीं प्रति याति। जलक्लेशसम्भूतः अयं शब्दः, राम, तस्मिन् काले त्वं प्रणम्य कृताञ्जलिः भव।” तदा उभौ धर्मिष्ठौ रामलक्ष्मणौ सस्नेहम् उपस्मृत्य प्रणेमतुः। दक्षिणतीरं सम्प्राप्त्य, तौ शीघ्रगतिसम्पन्नौ अग्रे जग्मतुः। तत्र, भयङ्करं वनम् दृष्ट्वा, नरश्रेष्ठस्य पुत्रः, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, अविजितात्मा, तम् महर्षिं पप्रच्छ—“इदं वनं भीषणं, बहुशः शलभैः पूर्णम्। भीमकक्ष्यैः पशुभिः, कठोरस्वरेण पक्षिभिः, विविधैः भीमस्वनैः पक्षिसङ्घैः च। सिंहैः व्याघ्रैः वराहैः गजैः च, धवाश्वकर्णकाकुभबिल्वतिन्दुकपाटलैः च वृक्षैः शोभितम्। बदरैः मिश्रितम्—किं कारणम् एतस्य वनस्य भीषणत्वस्य?” इति। विश्वामित्रः महातेजाः तम् उवाच—“श्रृणु, काकुत्स्थ, अस्य वनस्य भीषणत्वस्य कारणम्। अत्र पूर्वं द्वौ समृद्धौ देशौ आस्ताम्, नरश्रेष्ठ। मालदाः करूषाश्च, देवैः सृष्टौ, अत्र स्थितौ। पुरा वृत्रवधे कृतं, राम, इन्द्रः मलिनः अभवत्। तस्मिन् सहस्रचक्षुषि, क्षुधा ब्रह्महत्यया च प्रविष्टे, मलिनः स इन्द्रः, देवैः तपस्विभिः च, पात्रैः स्नापितः, मलम् अपाकृत्य, अत्रैव भूमौ मलं च करूषं च न्यवेशयन्। इन्द्राङ्गसम्भवात् तौ देशौ समुत्पन्नौ, इन्द्रः शुद्धः पुनः स्वस्वरूपं प्राप्तवान्। तदा स तुष्टः, भूमौ वरं दत्तवान्—‘एते द्वौ समृद्धौ देशौ लोके प्रसिद्धिं प्राप्नुतः।’ मालदाः करूषाश्च मम मलधारणात्, देवैः स्तुताः—‘साधु साधु’ इति वदद्भिः स्वर्गपतिना। मालदाः करूषाश्च हृष्टाः धनधान्यसमृद्धाः, कालान्तरेण, रूपपरिवर्तिनी राक्षसी तया पीडिताः। सा सहस्रगजबलसम्पन्ना, ताटका नाम, बुद्धिमतः सुन्दस्य भार्या। तस्याः पुत्रः मारीचः नाम, इन्द्रतुल्यवीर्यः राक्षसः, वृतबाहुः, महाशीर्षः, विशालवक्त्रः, स्थूलदेहः। स राक्षसः भीषणदर्शनः, सदा जनान् त्रासयति, एतौ देशौ नाशयति, हे राघव। ताटका दुश्चरित्रा, मालदाः करूषांश्च विनाशयति; सा अर्धयोजनमात्रेण, मार्गं निरुद्ध्य वसति। अतः त्वं ताटकावनं गन्तव्यम्; स्वबलं आश्रित्य, एतां दुष्टां नाशय। मम आज्ञया, एषः देशः पुनः कंटकशून्यः क्रियताम्; यः कश्चन, यथास्थिते, अत्र आगन्तुं न शक्नोति। राम, एषः देशः तिव्रया दुर्दान्तया राक्षस्यया विनाशितः; सर्वं तुभ्यं उक्तं, अस्य भीषणवनस्य, या राक्षस्यया अद्यापि नाशितम्। एवं कथायाः श्रवणस्य अन्ते, श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः आरभ्यते। ततः, अनन्तवीर्यस्य मुनेश्च शुभवचनानि श्रुत्वा, नरसिंहः रामः मङ्गलवाक्येन प्रत्युवाच। “महामुने, कथ्यते यत् राक्षसी दुर्बला; कथं सा दुर्बला सहस्रगजबलं धारयति?” इति। राघवस्य अनन्तवीर्यस्य वचनं श्रुत्वा, मुनिः हृष्टः, सौम्यया गिरा रिपुंसूदनं लक्ष्मणं च इदम् उवाच। विश्वामित्रः उवाच—“शृणु, कथं सा बलवती जाता; वरप्रदानात्, सा दुर्बला अपि एतद्बलसम्पन्ना। कश्चन महायक्षः सुकेतुः नाम, महाबलः धर्मात्मा, पुत्रार्थं महत् तपः अकरोत्। तस्य पितुः, यक्षाधिपतेः, प्रसादेन, कन्या रत्नमिव ताटका नाम, राम, दत्ता। तस्यै सहस्रगजबलं दत्तम्, पुत्रं तु न दत्तवान्, यद्यपि सः कीर्तिमान्। सा यौवनसम्पन्ना, रूपसम्पन्ना च, जम्भस्य पुत्राय सुन्दाय पत्नीत्वेन दत्ता। कालान्तरेण, सा राक्षसी मारीचं नाम पुत्रं अलभत, सः महाबलः, शापेन राक्षसत्वं प्राप्तवान्। सुन्दस्य निधनानन्तरम्, राम, ताटका पुत्रसमेता, महर्षिम् अगस्त्यं आक्रमितवती।