मारिचः मायामृगस्वरूपधारी, आश्रमात् रामं दूरं नीत्वा तत्रैव प्रकट्य अप्रकट्य च तं राघवं मोहयन् दूरं प्रपेदे। ककुत्स्थवंशसम्भूतः रामः तस्य मायायाः प्रभावेण क्रुद्धः च मूढः च अभवत्, तदा श्रान्तः सः तृणमयेषु स्थलेषु छायाम् अन्विष्य तस्थौ। रात्रिचरः सः मायामृगः अन्यैः मृगैः परिवृतः समीपे पुनः प्रकटितः रामं व्यथयितुम् आरब्धवान्। रामः तं गृहीतुं उत्सुकः दृष्ट्वा पुनः तत्र धावन् गतः, किन्तु तस्मिन्नेव क्षणे भयात् मारिचः पुनः अप्रकटितः। ततः पुनः दूरात् वृक्षस्य पृष्ठतः प्रकटितः, तेजस्वी रामः तं दृष्ट्वा तं हन्तुम् निश्चितवान्। राघवः क्रुद्धः सन्तः सूर्यकिरणाभं दीप्तं शरं शत्रुनाशनं गृहीत्वा, दृढधनुषि तं शरं योजयित्वा, बलात् आकृष्य, तं मायामृगं विषधरवत् श्वसन्तं लक्षयामास। सः दीप्तं ब्रह्मनिर्मितं शरं विमोचयन्, तं मायामृगस्वरूपिणं शरीरं विदारितवान्। शरः मारिचस्य हृदयं वज्रवत् आघातयन्, तं ताडयित्वा मारिचः ताडितः ताडनात् ताडनपरिमाणं भूमौ पतितः। भूमौ भीषणं क्रन्दनं कृत्वा, प्राणैः व्याकुलः सः मृगस्वरूपं त्यक्त्वा, राक्षसस्वरूपं पुनः प्रकटितवान्। राक्षसस्य उक्तानि स्मृत्वा, सः चिन्तयामास—कथं लक्ष्मणः इह प्रेष्येत, यथा रावणः सीतां एकाकिनीं हरेयात्। अवसरं ज्ञात्वा, राघवस्य स्वरं अनुकरणं कृत्वा, 'हा सीते! लक्ष्मण!' इति भीषणं क्रन्दनं कृतवान्। अप्रतिमशरेण प्राणभूतं विदारितः, मृगस्वरूपं त्यक्त्वा राक्षसरूपं धारयामास। विशालशरीरः मारिचः प्राणान् त्यक्त्वा भूमौ पतितः, रक्तेन सिक्तं भीषणरूपं राक्षसं रामः दृष्ट्वा। भूमौ तं रक्तसिक्तं विक्षिप्तं दृष्ट्वा, रामः सीतां स्मृत्वा, लक्ष्मणस्य वचनानि अपि स्मृतवान्। 'एषा मारिचस्य मायायाः सिद्धिः, यथा लक्ष्मणः पूर्वं उक्तवान्; अद्य सा घटिता—मारिचः मया हतः।' इति रामः मनसि अवोचत्। 'हा सीते! लक्ष्मण!' इति उच्चैः क्रन्दनं कृत्वा राक्षसः मृतः; तस्य श्रवणे सीतायाः किम् भविष्यति?' इति चिन्तयन्, रामः धर्मात्मा रोमाञ्चं प्राप। 'बलवान् लक्ष्मणः अपि तस्य वाञ्छया निश्चितं गमिष्यति', इति चिन्तयन्, रामस्य मनसि भीरुत्वं जातम्। तदा रामः, मायामृगं हत्वा तं क्रन्दनं श्रुत्वा, तीव्रं भयम् अनुभवन्। अन्यं च चित्रमृगं हत्वा तस्य मांसं गृहीत्वा, राघवः शीघ्रं जनस्थानं प्रति प्रस्थितः। तत्पश्चात्, वनमध्ये तं दुःखपूर्णं रामस्य क्रन्दनं सीता श्रुत्वा, लक्ष्मणं उवाच—'गच्छ राघवस्य समाचारम् आनय।' 'मम जीवितं न सुरक्षितं, न च हृदयम् स्थिरं; दुःखितस्य क्रन्दनं श्रुत्वा मम हृदयं कम्पितम्।' 'वनमध्ये आह्वयन्तं भ्रातृं रक्ष, शीघ्रं गच्छ, शरणं याचमानं भ्रातृं रक्ष।' 'राक्षसैः राघवः सिंहमध्ये वृषभः इव वशं गतः'; किन्तु लक्ष्मणः भ्रातृवचनं स्मृत्वा न गतः। तदा जनकनन्दिनी सीता तं लक्ष्मणं व्यथिता वाक्यं अब्रवीत्—'सुमित्रानन्दन! त्वं मित्ररूपेण भ्रातृस्य शत्रुरूपेण व्यवहृतवान्।' 'एतस्मिन परिस्थितौ यदि त्वं भ्रातृं न गच्छसि, तर्हि मम कृते रामस्य विनाशं इच्छसि।' 'निश्चितं मम कामात् त्वं राघवम् न अनुसरति; तस्य दुःखेन त्वं तुष्टः, भ्रातृस्नेहः तव नास्ति।' 'एतत् कारणं त्वं आत्मविश्वासेन स्थिता, तं तेजस्विनं न पश्यसि; यदि सः संकटे, तर्हि अहं किम् करिष्यामि?' 'रक्षकः इह आगतः त्वं यदि स्थास्यसि, तर्हि तव स्थाने किम्?' इत्येवम् अश्रुपूर्णा दुःखिता वैदेही अब्रवीत्। तदा लक्ष्मणः भयभीतां सीतां मृगीं इव सम्बोध्य अब्रवीत्—'सर्पैः, असुरैः, गन्धर्वैः, देवैः, दानवैः वा राक्षसैः—' 'तेजस्वी राघवः तव पतिः देवैः, मनुष्यैः, गन्धर्वैः, पक्षिभिः अपि न विजेतुं शक्यः।' 'राक्षसैः, पिशाचैः, किन्नरैः, पशुभिः, दानवैः अपि कोऽपि तं रामं रणमध्ये समरं कर्तुं न शक्यः; इन्द्रसमः रामः रणमध्ये अजेयः, तस्मात् एवं न वद।' 'वनमध्ये राघवं विना त्वां त्यक्तुं न शक्नोमि; तस्य बलं महाबलैः अपि न बाधनीयम्।' 'त्रिलोक्यस्य सर्वेश्वरैः, देवसंघैः अपि मिलित्वा तस्य बलं न बाधनीयम्; तव हृदयम् शान्तम् अस्तु, दुःखं विसृज।' 'श्रीमान् तव पतिः शीघ्रं मृगं हत्वा आगमिष्यति; यत् त्वं श्रुतवती, तद् न तस्य स्वरः, नापि देवस्य।' 'राक्षसस्य माया सा, गन्धर्वनगरं इव; ओ वैदेहि, महात्मना रामेण त्वं मम संरक्षिता।' 'सुश्रोणि! त्वां विना इह त्यक्तुं न शक्नोमि, रामेण त्वं मम संरक्षिता; अधुना रात्रिचरैः अस्माभिः शत्रुत्वं जातम्।' 'देवि! खरस्य वधात् जनस्थानघातं दृष्ट्वा, राक्षसैः वनमध्ये विविधानि वाक्यानि कथ्यन्ते।' एवं रामस्य मायामृगवधः, मारिचस्य मायायाः सिद्धिः, सीतायाः दुःखम्, लक्ष्मणस्य तर्कः च, वनमध्ये घटितम्।