रामः लक्ष्मणं सान्त्वयन् इत्याह—"यदा अहं एनं चित्राङ्गं मृगं एकेन एव बाणेन निहन्याम्, तदा तस्य चर्म गृहीत्वा शीघ्रम् आगमिष्यामि, हे लक्ष्मण। बलवान् प्राज्ञश्च जटायुः दक्षिणतो भ्रमन् अस्ति; त्वं अपि सर्वदा सावधानः भूत्वा मैथिलीं रक्ष, सर्वतः अपि सततम् अप्रमत्तः भव।" एवं भ्रातरं निर्देश्यानन्तरं, रघुनन्दनः तेजस्वी स्वर्णनिर्मितं खड्गं जम्बूनदनिर्मितं बद्ध्वा, त्रिभिः विकृतैः धनुः स्वकं भूषणं गृह्य, द्वौ तूणी च बध्नन्, उत्साहेन प्रस्थितवान्। स वनराजं मृगपतिं त्वरमाणं दृष्ट्वा, स राजा राजानां भयात् अदृश्यः अभवत्, पुनः च प्रकटितः। खड्गबद्धः धनुर्धारी रामः तम् मृगं अन्वधावत्, सः तस्य पुरतः शोभमानं रूपेण विचित्रं मृगं पश्यन्। पुनः पुनः सः मृगः तस्य दृष्टिपथं विहाय महावने धावन्, कदाचित् अस्वाभाविकं आचरन्, रामं मोहयन्, क्वचित् दृश्यते स्म, क्वचित् अन्तर्धानम् आपद्यते स्म। सः मृगः क्षिप्रतरं व्योम्निव उत्पत्य, कदाचित् स्फुटम्, कदाचित् गुह्यभागेषु अन्तर्धायते स्म। शरदिन्दुः यथा मेघैः आच्छन्नः, तथैव सः क्षणमात्रं प्रकाशमानः, पुनः दूरतः शोभते स्म। एवं स्वमायया मारिचः मृगरूपेण रामं आश्रमात् दूरे निनाय। काकुत्स्थः कोपसमाकुलः मोहग्रस्तश्च, शक्तिहीनः अभवत्; श्रान्तः सः तृणशय्यायाम् छायां अन्विष्य स्थितवान्। तदा निशाचरः मृगवेषधरः तं संक्षोभयन्, अन्यैः मृगैः परिवृतः, समीपे प्रादृश्यत। राघवः तम् गृहीत्वा यत्नशीलः, पुनः त्वरया धावितवान्; सः तु भयात् पुनः अन्तर्धानम् अगच्छत्। पुनः च, दूरतः वृक्षस्य पृष्ठतः प्रकटितः, महातेजाः रामः तम् दृष्ट्वा हन्तुम् उद्यतवान्। कोपसमन्वितः राघवः सूर्यरश्मिसमप्रभं दीप्तं बाणं शत्रुनाशनम् आदत्त। दृढे धनुषि सन्धाय, महाबलात् स तं मृगं, श्वासन्तं भुजङ्गवत्, लक्षितवान्। दीप्तं ब्रह्मनिर्मितं शरं सः विससर्ज; उत्तमः स बाणः मृगरूपिणं मारिचं शरीरं विवेश। वज्रसारः इव तस्य हृदयं विदार्य, मारिचः तिलमात्रं उत्पत्य, भूमौ पतितः, गभीरव्रणपीडितः। भूमौ पतन्, प्राणैः उपरुद्धः, सः भीषणं शब्दं अकुर्वन्; मरणासन्नः मारिचः स्वमायाम् उत्सृज्य, राक्षसरूपं स्मरन्, तदा चिन्तितवान्—"कथं लक्ष्मणः अत्र प्रेष्येत, येन रावणः सीतां एकाकिनीं हरेत्?" काले उपसन्ने सः राघवस्य स्वरं अनुकरणं कृत्वा, "हा सीते! लक्ष्मण!" इति भीषणं शब्दं उच्चैः अक्रोत्। अनुत्तमेन बाणेन प्राणस्थानं विद्धः सः, मृगरूपं त्यक्त्वा राक्षसरूपं स्वं प्रकटितवान्। विकटाकारः सः मारिचः भूमौ पतितः, रक्तरूषितदेहः, रामेण दृष्टः। तदा रामः सीतां स्मरन्, लक्ष्मणस्य वचनानि अपि अनुस्मरन्। "एषा मारिचस्य माया, यथा लक्ष्मणः पूर्वम् उक्तवान्, सा अद्य एव घटिता; मया मारिचः हतः।" इति विचारयन्, "हा सीते! लक्ष्मण!" इति उच्चैः क्रोशन् राक्षसः मृत्युम् उपागात्। "एषः शब्दः श्रुत्वा सीतायाः किं भविष्यति?" इति चिन्तयन्, "लक्ष्मणः महाबाहुः नूनम् गमिष्यति, कामवशात्।" इति धर्मात्मा रामः रोमाञ्चितः अभवत्। ततः तीव्रं भयम्, चिन्ताजनितम्, रामस्य मनसि प्रविष्टम्। मृगरूपिणं राक्षसं हत्वा, तम् उच्चैः शब्दम् श्रुत्वा, अन्यं चित्राङ्गं मृगं हत्वा, तस्य मांसं गृहीत्वा, राघवः शीघ्रम् जनस्थानं प्रति प्रस्थितवान्। एतेन सर्गेण समाप्ते, शृणुत चतुश्चत्वारिंशः सर्गः। ततोऽनन्तरं पंचचत्वारिंशः सर्गः प्रवर्तते। अथ वने दुःखितं पतिस्वरं श्रुत्वा, सीता लक्ष्मणम् इत्युक्तवती—"गच्छ त्वं राघवस्य वृत्तान्तम् अन्विष्य। मम प्राणा न स्थिराः, न च मनः स्थिरम्; दुःखितस्य पतिस्वरं श्रुत्वा, अहम् अत्यन्तम् संतप्ता। त्वं भ्रातरं रक्ष, यः वनान्तरे मां आह्वयति; शीघ्रं धाव, शरणागतं भ्रातरं रक्ष।" "सः राक्षसानां वशं प्राप्तः, यथा वृषभः सिंहानाम् मध्ये; तथापि लक्ष्मणः भ्रातुः आदेशं स्मृत्वा न प्रस्थितवान्।" तदा जनकात्मजा शोका-विलपिता लक्ष्मणं प्रति उवाच—"सौमित्रे! त्वं मित्ररूपेण भ्रातुः शत्रुः इव व्यवहरसि।" "यदि त्वं अस्मिन्काले भ्रातरं प्रति न गच्छसि, तर्हि लक्ष्मण! मम हेतोः रामविनाशं इच्छसि। नूनं मम कामात् त्वं राघवं न अनुगच्छसि; तस्य दुःखं त्वं प्रीयसे, भ्रातुः स्नेहः नास्ति ते।" "तस्मात् त्वं इतः एव स्थित्वा निर्भयः, तं तेजस्विनं दृष्ट्वा न भावयसि; यदि सः, यस्मिन् अहं विश्वस्मि, संकटे पतितः, अहम् अत्र किं करिष्यामि?" "किं तव स्थानेन, यदा त्वम् रक्षकः आगतः?" इति सा वैदेही अश्रुपूर्णलोचना दुःखिता लक्ष्मणं प्रति उवाच। एवं रामस्य मृगवधात् आरभ्य, मारिचस्य मायायाः प्रकाशनं, तस्य भयावहः शब्दः, सीतायाः शोकः, लक्ष्मणस्य च धर्मनिष्ठा, सर्वं सम्यक् प्रवृत्तम्।