सीता तु तं मृगं दृष्ट्वा, तस्य सुवर्णमयं चर्म उत्तमं तृणशय्यायां स्थाप्य पूजितुम् इच्छति। सा मन्यते, स्त्रीणां यद्यपि एषा तीव्र इच्छा अनुचिता, तथापि तस्य मृगस्य रूपेण अद्भुतम् आकृष्टा। तस्य मृगस्य सुवर्णकेशः, रत्नमयशृङ्गः, युवसूर्यसदृशवर्णः, नक्षत्रपथदीप्तिः च सीतायाः मनः हर्षयति। सीता यदा तं मृगं तथा वचः उक्तवती, रामस्य अपि मनः तेन रूपेण अद्भुतं प्राप्नोति। तस्य रूपेण आकृष्टः, सीतया प्रेरितः, राघवः हृष्टः लक्ष्मणं सम्बोधयति। ‘‘पश्य लक्ष्मण, वैदेह्याः तीव्रं कामम्; तस्य परमसौन्दर्यं दृष्ट्वा, अस्य मृगस्य आज्ञा न भविष्यति। नन्दनवनस्य काञ्चनवनस्य च, चित्ररथस्य आश्रमेषु च, पृथिव्यां कः मृगः अस्य सदृशः अस्ति?’’ रामः तस्य मृगस्य शोभां वर्णयति—‘‘सुन्दरं रोमावली, विपरीतं समं च, सुवर्णपुष्पैः भूषितम्। यदा सः मृगः जिह्वां प्रसारयति, शोणपावकसदृशी जिह्वा मुखात् निष्क्रान्ता शतधारमेघवत् दीप्तिम् ददाति। नीलमणिसुवर्णसदृशं मुखम्, शङ्खमुक्तासदृशं उदरम्—कः न स्पृहयेत् अस्य अदृश्यस्य मृगस्य? कः एतत् दिव्यं रूपं, जम्बूनदीसुवर्णसदृशं, विविधरत्नैः भूषितं दृष्ट्वा, न विस्मयम् अनुभवेत्?’’ ‘‘राजानः मृगमांसार्थं, क्रीडायाः च, धनुषा मृगान् वनमध्ये हन्युः। महान् वनः, प्रयासेन, विविधं रत्नं, सुवर्णं, धातवः च साध्यन्ते। यद् पुरुषेषु धनस्य सारः मन्यते, यद् सम्पत्तिवृद्धये साधनं, यद् मनसि काम्यं, तद् शुक्रस्य इव। यद् लाभार्थं साधकः अन्वेषयति, तद् वित्तशास्त्रविद्भिः ‘धन’ इति कथ्यते। अस्य अमूल्यस्य सुवर्णमृगचर्मणि उत्तममृगस्य, वैदेही मया सह उपविष्टा भविष्यति। न कदली, न प्रियका, न प्रवेणी, न आविकी—कः स्पर्शे अस्य तुल्यः भवेत्?’’ ‘‘एषः दिव्यः मृगः, दिव्यः खगमृगः, नक्षत्रमृगः च भूमिमृगः—उभौ देवौ। यदि, लक्ष्मण, यथात्वं वदसि, एषः राक्षसस्य मायायाः रूपम्, तदा मृगः हन्तव्यः। क्रूरः मारिचः, अधर्मस्वभावः, पूर्वं मुनिभिः वनचारिभिः पीडितः। बहवः राजानः, धनुष्मन्तः, मृगयायाम् प्रवृत्ताः, तेन हताः; अतः मृगः हन्तव्यः। पूर्वं वतापिः, तपस्विनः मोहयित्वा, ब्राह्मणान् उदरे हत्वा, मातरि अश्ववत्। कदाचित् लोभात्, तेजस्विनम् अगस्त्यं महर्षिं समीपं गत्वा, तस्य भोजनम् अभवत्।’’ ‘‘वतापे, त्वया ब्राह्मणश्रेष्ठाः अवमानिताः, बलात् पराजिताः; अतः जीवन्मध्ये वृद्धत्वं प्राप्तवान्। एवं राक्षसः न भवति, लक्ष्मण, यो मम इव धर्मनिष्ठस्य, संयतस्य, अवज्ञां करोति—वतापिः इव। सः वतापे अगस्त्येन विनष्टः, एवं विनश्यति; त्वं गच्छ न, किन्तु शस्त्रधारः जाग्रतः मैथिलीं रक्ष। अस्माकं धर्मः, रघुनन्दन, तस्याः आश्रितः; अहं मृगं हनिष्यामि वा, वा गृहीत्वा आनयिष्यामि।’’ ‘‘यदा अहं शीघ्रं गच्छामि, सौमित्रे, मृगं आनयितुम्, तदा वैदेह्याः मृगचर्मे स्पृहां पश्य। अस्य मृगस्य चर्म मुख्यं आकर्षणम्; त्वं आश्रमे सीतया सह जाग्रतः भव। यदा अहं एकेन बाणेन चित्रमृगं हनिष्यामि, तदा तस्य चर्म गृह्य शीघ्रं प्रतिनिवर्तिष्ये, लक्ष्मण। जयन्तु पक्षिराजः जटायुः दक्षिणतः परिक्रम्य, त्वं मैथिलीं रक्ष, सर्वतः सावधानः भव।’’ एवं भ्रातरं उपदिश्य, रघुवंशजः, महातेजाः, जम्बूनदीसुवर्णनिर्मितं खड्गं बद्ध्वा, त्रिवलयितं स्वधनुः, द्वौ तूणीरौ च बद्ध्वा, उत्साहेन वनं प्रति प्रस्थितः। तं वनराजं त्वरितं दृष्ट्वा, वनराजः भयात् अदृश्यः अभवत्, पुनः प्रकटितः। खड्गं बद्ध्वा, धनुः हस्ते कृत्वा, सः मृगं अन्वगच्छत्, तस्य शोभायुक्तं रूपं पश्यन्। धनुः हस्ते कृत्वा, सः मृगं वनमध्ये धावन्तं पश्यन्, तस्य विचित्रं आचरितम् अपश्यत्—कदाचित् आकर्षयन्, कदाचित् अप्राकृतिकं व्यवहरन्। सः सन्दिग्धः, उद्विग्नः, आकाशे उत्क्षिप्तः इव, कदाचित् दृश्यः, कदाचित् वनभागेषु अदृश्यः। शरदिन्दुः यथा विहङ्गैः मेघैः आच्छादितः, क्षणं दृश्यते, पुनः दूरात् दीप्तिम् ददाति। एवं मारिचः, मृगरूपधारी, प्रकट्य अप्रकट्य, राघवम् आश्रमात् दूरं निनाय।