ततः स रामः तस्मिन वनान्तरे विचरन्, तम वनं प्रकाशयन् इव, नूतनं बहुरत्नमयं मृगं ददर्श। तं पूर्वं कदापि न दृष्ट्वा, जनकस्य कन्या सीता परमाश्चर्येण पूर्णा अभवत्। सीता सुश्रोणि पुष्पाणि सञ्चिन्वती तं मृगं अपश्यत्, यस्य पार्श्वौ सुवर्णरजतवर्णाभ्याम् दीप्तिमन्तौ आस्ताम्। सा काञ्चनमणिसदृशं, निर्भ्रान्तं, हृष्टं रूपेण, दीप्तं सुवर्णमिव, स्वपत्युं लक्ष्मणं च धनुष्मन्तं आह्वयत्। पुनः पुनः आह्वयन्ती सा सीता तं मृगं सस्निग्धं दृष्ट्वा, 'सर्वथा शीघ्रम् आगच्छ, आर्य, सौमित्रिणा सह!' इति उवाच। तदा वैदेह्या आहूतौ तौ नरश्रेष्ठौ रामः लक्ष्मणः च तं देशं निरीक्ष्य तं मृगं ददृष्टुः। तं दृष्ट्वा लक्ष्मणः संशयं कृत्वा रामं उवाच—'अयं मृगः मारीचो राक्षसः अन्यः नास्ति, इति मे मतिः।' 'वनं विचरन्, मृगयायाम् हृष्टः, राजा: अस्य मायाविनः राक्षसस्य द्वारा हतः, हे राम।' 'एषा मायाविनः माया; मृगरूपं अस्य कृतं, नरश्रेष्ठ, गन्धर्वनगरस्य दीप्तिमिव।' 'राघव, रत्नमयः मृगः नास्ति; भूमिपते, निःसन्देहं एषा माया, नास्ति अन्यः।' इत्येवम् उक्ते काकुत्स्थे, सीता शुद्धस्मिता, हृष्टा, मोहितमना, प्रत्युवाच। 'आर्यपुत्र, एषः मनोहरः मृगः मम हृदयं आकर्षति; बलवन्त, तं आनय, अस्माकं क्रीडायै भवति।' 'अत्र आश्रमस्थले शुभदर्शना: मृगा: विचरन्ति—चमरा:, सृमरा:, अन्ये च।' 'भल्लूका:, मृगसमूहा:, कपि:, किन्नरा: च, वीर, अत्र विचरन्ति, शोभायुक्ता:, बलवन्तः च।' 'अन्यः मृगः एतादृशः न दृष्टः, राजन्; न तेजसा, न धैर्येण, न दीप्त्या, यथा एषः मृगश्रेष्ठः।' 'बहुवर्णमयः, अद्भुततनुः, रत्नमिव मम पुरतः, शान्तवनं प्रकाशयन्, चन्द्रमिव दीप्तिमान्।' 'हा, रूपम्! हा, शोभा! स्वरः, दीप्तिः च रम्ये; एषः अद्भुतः, विविधवर्णमृगः, हृदयं हरति इव।' 'यदि जीवन् एषः मृगः गृह्यते, आश्चर्यं स्यात्, विस्मयजनकं।' 'यदा वनवासः समाप्तः स्यात्, राज्ये आगमनं, तदा एषः मृगः राजमहले भूषणं भविष्यति।' 'भरताय, आर्यपुत्र, मम श्वासु, मम च, प्रभो, एषः दिव्यः मृगरूपः विस्मयं जनयेत्।' 'यदि जीवन् एषः मृगश्रेष्ठः गृह्यते, नरश्रेष्ठ, तस्य शोभनं चर्म तव भविष्यति।' 'यदि एषः प्राणान् त्यजति, तस्य सुवर्णचर्मणि, तृणासनं उपरि, पूजा कर्तुं इच्छामि।' 'एषः कामः तीव्रः, स्त्रीणां अनार्यः इति मे मन्ये; तथापि अस्य रूपेण विस्मयं मम मनसि जातम्।' 'सुवर्णवर्णे चर्मणि, रत्नमयशृङ्गे, युवा सूर्यसदृशवर्णे, तारापथदीप्तौ—' इत्यादि, सीता उक्त्वा, रामः अपि तस्य वचनं श्रुत्वा, तं अद्भुतमृगं दृष्ट्वा, विस्मयेन आकृष्टः अभवत्। रूपेण मोहितः, सीतया प्रेरितः, राघवः हृष्टः सौमित्रिं प्रति उवाच—'पश्य, लक्ष्मण, वैदेह्याः उत्कण्ठां; तस्य परमशोभायाः कारणात्, एषः मृगः अद्य न स्थास्यति।' 'वनं, नन्दनवनस्य निकुञ्जः, चित्ररथस्य आश्रमः—क्व भूमौ, सौमित्रे, एतादृशः मृगः अस्ति?' 'सुन्दराणि रोमपङ्क्तयः, विपरीतसमीपगाः, अस्य मृगस्य शोभन्ते, विविधसुवर्णबिन्दुभिः भूषिताः।' 'पश्य, यदा जृम्भते, तस्य जिह्वा—दीप्ताग्निसदृशी—मुखात् निर्गच्छति, शतपत्रमिव मेघः।' 'नीलमणिसुवर्णसदृशं मुखम्, शङ्खमुक्तासदृशं उदरम्—कः न इच्छेत् एतादृशं अकथनीयमृगम्?' 'कः, एतं रूपं दृष्ट्वा—जम्बूनदीसुवर्णदीप्तं, दिव्यं, विविधरत्नैः भूषितं—न विस्मयेन पूर्णः स्यात्?' 'मांसार्थं, क्रीडायाः च, राजानः, लक्ष्मण, धनुषा मृगान् महावने मृगयन्ति।' 'महावने, प्रयत्नेन, धनानि अन्विष्यन्ते—विविधमणयः, रत्नानि, सुवर्णम्।' 'यत् पुरुषेषु धनसारः, धनवृद्ध्युपायः, यत् च मनसि इच्छितं, लक्ष्मण, यथा शुक्रस्य।' 'यत् साधकः लाभाय अन्वेषयति, निःसंशयम्, तद् धनम् इति अर्थशास्त्रविद्वांसः वदन्ति, आर्यलक्ष्मण।' 'अस्य मृगरत्नस्य अमूल्यसुवर्णचर्मणि, वैदेही, सुशीला, मया सह उपविश्यति।' 'न कदली, न प्रियकः, न प्रवेणी, न आविकी—एतेषु स्पर्शे, एषः न तुल्यः इति मे मन्ये।' 'एषः अद्भुतमृगः, दिव्यमृगः, आकाशे विचरन्—उभौ दिव्यौ: तारामृगः च भूमिमृगः च।' 'यदि, यथा त्वं वदसि, लक्ष्मण, एषः राक्षसस्य माया अस्ति, तदा अस्य मृगस्य वधः मम कर्तव्यः।' एवं तत्र वनान्तरे, सीता-राम-लक्ष्मणाः तं अद्भुतमृगं दृष्ट्वा, विस्मयेन, कौतुकैः च, तस्य गृहनिर्णयं चक्रुः।