रामः बुद्धिमान्, शिष्टाचारवान्, वाग्मी, समृद्धः, शत्रुनाशकः, विशालस्कन्धः, दीर्घबाहुः, शङ्खकण्ठः, महाजवः च आसीत्। तस्य उरः विस्तीर्णम्, महान् धनुः धारयति, गुप्तकण्ठदेशः, शत्रुनिग्रहः, बाहवः जानुपर्यन्तम्, सुगात्रः, सुन्दरललाटः, वीर्यवान् च आसीत्। समचित्तः, समवयवः, दीप्तवर्णः, उत्साहपूर्णः, विशालवक्षाः, विशालनेत्रः, सौभाग्ययुक्तः, शुभलक्षणसम्पन्नः च आसीत्। धर्मज्ञः, सत्यवाक्, जनहितनिरतः, कीर्तिमान्, ज्ञानसम्पन्नः, शुद्धः, जितेन्द्रियः, धृतिमान् च आसीत्। सः ब्रह्मा इव महिमा, समृद्धिः, पोषकः, शत्रुनाशकः, प्राणिनां रक्षकः, धर्मस्य पालकः च आसीत्। स्वधर्मं जनं च रक्षति, वेदवेदाङ्गतत्त्ववित्, धनुर्वेदे निपुणः च आसीत्। सर्वशास्त्रतत्त्ववित्, स्मृतिमान्, प्रज्ञः, सर्वजनप्रियः, गुणवान्, दुःखरहितः, विवेकी च आसीत्। सदा साधुभिः समुपेतः, नदीभिः समुद्र इव, उदारः, सर्वेषु समः, सदा दर्शनीयः च आसीत्। सर्वगुणसम्पन्नः, कौसल्याया आनन्दः, गम्भीरः सागरवत्, धैर्ये हिमालयवत् आसीत्। वीर्ये विष्णुवत्, रूपेन्दुवत्, क्रोधे प्रलयाग्निवत्, क्षमायां भूमिवत् आसीत्। सम्पूर्णत्यागे धनस्य, धर्मस्य मूर्तिरिव, सत्ये च गुणे च; एवं गुणैः सम्पन्नः रामः सत्यवीर्यनिष्ठः आसीत्। दशरथस्य प्रियः पुत्रः, ज्येष्ठः, ज्येष्ठत्वानुकूलगुणसम्पन्नः, जनहितनिरतः, जनप्रियः च आसीत्। राजा तं स्नेहात् राज्याभिषेकाय इच्छति स्म; किन्तु तस्याभिषेकस्य यत्नं दृष्ट्वा, कैकेयी तदा — पूर्वं प्रदत्तवरदा — वरं याचते स्म: रामस्य वनवासः, भरतस्य अभिषेकः। सत्यप्रतिज्ञः, धर्मबन्धनबद्धः, दशरथः पुत्रस्नेहात् अपि रामं वनं प्रेषयामास। स वीरः प्रतिज्ञां पूरयन्, पितुः आज्ञां पालयन्, कैकेय्याः प्रीत्यर्थं वनं गच्छति स्म। तं प्रियम् अनुजः लक्ष्मणः, स्नेहात्, विनयसम्पन्नः, सुमित्राया आनन्दवर्धनः, अनुगच्छति स्म। भ्रातृस्नेहं दर्शयन्, रामस्य प्रिया भार्या, सदैव रामजीवनसमा, तदर्थनिरता च — जनकगृहे जाता, मायया निर्मिता इव, सर्वशुभलक्षणयुक्ता, स्त्रीषु वरवधूः आसीत्। सीता अपि रोहिणी चन्द्रम् इव रामम् अनुगच्छति स्म; नगरजनैः, पितृदशरथेन च, दीर्घमार्गं अनुगता। श्रृङ्गवेरपुर्यां, गङ्गातटे, सारथिं विसर्ज्य, निषादराजः गुहः धर्मात्मा प्रियः च तेन साक्षात् कृतः। रामः गुहः लक्ष्मणः सीता च, बहून् जलपूर्णनदीः पारयित्वा, वनं प्रविष्टाः। भरद्वाजस्य आज्ञया चित्रकूटं गत्वा, तत्र सुखमासीत्, रम्यं निवासं कृत्वा, वनं रमन्ते स्म। तत्र देवगन्धर्वान् इव सुखेन वासं कृतवन्तः; चित्रकूटे वसन् रामः पितुः शोकग्रस्तः अभवत्। दशरथः पुत्रशोकात् स्वर्गं गतः; तस्य निधनानन्तरं, वसिष्ठप्रमुखैः ब्राह्मणैः प्रेरितः भरतः — राज्याय नियुक्तः अपि, राज्ये न रञ्जितः; स वीरः रामपादप्रसादाय वनं गतः। महात्मनं सत्यवीर्यनिष्ठं रामं गत्वा, विनयेन, उत्तमाचार्युक्तः, भ्रातुः प्रार्थनां कृतवान्। ‘त्वमेव राजा, धर्मज्ञः’ इति रामं उवाच; रामः उदारः, प्रसन्नमुखः, महाकीर्तिः च आसीत्। रामः, पितुः आज्ञां पालयन्, राज्यं न स्वीकारयामास; अपि तु राज्याय पुनः पुनः पादुकां न्यासयामास। ततः ज्येष्ठः भरतं प्रत्यागमनं प्रोत्साहितवान्; इच्छा अप्राप्ता अपि, भरतः रामपादस्पर्शं कृतवान्। नन्दिग्रामे, भरतः कीर्तिमान्, सत्यवान्, जितेन्द्रियः, रामागमनं प्रतीक्ष्य राज्यं पालयामास। रामः, नगरजनागमनं ज्ञात्वा, एकचित्तः दण्डकवनं प्रविष्टवान्। महद्वनं प्रविश्य, पद्मनयनः रामः विराधराक्षसं हत्वा, शरभङ्गं दृष्टवान्। सः सुतिक्ष्णं, अगस्त्यं, अगस्त्यभ्रातृं च साक्षात् कृतवान्; अगस्त्यस्य वचनेन इन्द्रधनुः प्राप्तवान्। सः महोत्साहेन खड्गं, अक्षय्यशरकोषं च प्राप्तवान्; रामः वनवासिनां सह वने वासं कृतवान्। सर्वे ऋषयः तं समीपं आगच्छन्, राक्षसासुरविनाशाय प्रार्थयन्ति स्म; सः तान् वने राक्षसान् निहन्तुं प्रतिज्ञां कृतवान्। रामः ऋषीणां कृते, अग्निसदृशानां, दण्डकवने वसतां, राक्षसान् युद्धे हन्तुं प्रतिज्ञाय। तत्र वसन्, रूपान्तरकुशलां शूर्पणखां विकृतवान्; सा जनस्थाननिवासिनी आसीत्। ततः शूर्पणखावचनात्, सर्वे राक्षसाः — खरः, त्रिशिराः, दूषणः च — प्रवृत्ताः। रामः तान् सह अनुचरैः युद्धे निहत्य, जनस्थानवासिनां मध्ये वने वासं कृतवान्।