ततः रावणः मारिचं प्रति उवाच—“इदानीं त्वयि मम वाक्यानुसारिणि, पूर्वं यः अन्यः राक्षसः आसीः, स त्वं अद्य मारिचः वीर्यवान् अभवः। एषा हि रत्नैः भूषिता शीघ्रगामिनी पक्षिराजसमा रथः अस्ति, अस्यां मां सहारुह्य, घोरमुखैः खरैः युक्तां, त्वं आरोह। वैदेहीम् आकर्ष्य, यथेष्टं गन्तुम् अर्हसि; अहं तु तस्यां निर्जने स्थले मिथिलाकन्यां सीतां बलात् हरिष्यामि।” एवं निश्चित्य, ताटकासुतः मारिचः रावणं प्रत्युवाच; ततः मारिचः रावणश्च विमानमिव तं रत्नभूषितं रथं समारुहताम्। तौ तस्मात् तपोवनात् शीघ्रं निर्गत्य, नगराणि वनानि च पश्यन्तौ जग्मतुः। पर्वतान्, सर्वान् नद्यः, जनपदान्, नगराणि च दृष्ट्वा, दण्डकारण्यं प्राप्तौ, ततः राघवस्य आश्रमं समुपेयताम्। तत्र मारिचेन सह राक्षसेन्द्रः रावणः तं रत्नमयेन रथेन समुपेत्य, तस्मात् सुवर्णभूषितात् रथात् अवतीर्य, मारिचं हस्तेन गृहीत्वा उवाच—“एष रामस्य आश्रमः, कदलीवनैः परिवृतः। सखे, शीघ्रं तत् कुरु यत्रार्थाय आगतौ स्मः।” रावणस्य वचनं श्रुत्वा, राक्षसः मारिचः तदा मृगस्वरूपं समास्थाय, रामस्य आश्रमद्वारे विचरामास। स विस्मयकरं, अद्भुतं रूपं धारयामास। तस्य शृङ्गे रत्नमयः, मुखं श्वेतकृष्णं, ताम्रपद्मसदृशं वक्त्रं, नीलोत्पलसदृशे कर्णौ। किंचित् उन्नतग्रीवः, नीलवैडूर्यसमनाभिः, पार्श्वे मधुपुष्पसदृशे, पद्मकेसरसमानि। मरकतप्रभाणि खुरौ, सुशिथिलजङ्घः, इन्द्रधनुषः प्रभया शोभितपुच्छः। विविधरत्नैः भूषितः, मनोहरवर्णः, क्षणेन स राक्षसः परमसुन्दरः मृगः अभवत्। स रम्यं वनं रामाश्रमं च प्रकाशयन्, मनोहरः, लोचनानन्ददायकः, वैदेहीं मोहयितुम्, विविधधातुभिः भूषितः, हरिततृणेषु समन्ततः विचरामास। सौम्यः, शतशः रजतबिन्दुभिः अंकितः, तरूणां कोमलपल्लवान् खादन्, विचरामास। कदलीवनं, कर्णिकारतरूणां समीपं गत्वा, मन्दगमनः सीतादर्शनं प्रतीक्षमाणः तत्र स्थितवान्। पृष्ठे पद्मच्छायया चित्रितः, स महामृगः रामाश्रमस्य समीपे विचरन् दीप्तिमान् अभवत्। पुनः पुनः दूरं गत्वा, शीघ्रं पुनरागच्छन्, स उत्तममृगः तत्र विचरामास। कदाचित् भूमौ क्रीडन्, पुनः उपविशन्, आश्रमद्वारं समीपं गत्वा मृगसमूहेषु विचरामास। मृगसमूहैः अनुगतः, पुनः प्रत्यागच्छन्, सीतादर्शनलालसः, मृगरूपधारी राक्षसः तत्र स्थितः। स विचित्रपथेन भ्रमन्, अन्ये वनेचराः मृगाः तम् आलोक्य विस्मयं नयन्ति। ते समीपं गत्वा तं घ्राणं कृत्वा, दश दिशः पलायन्ते; स तु राक्षसः, मृगेषु संमिश्रः, मृगयायाम् आनन्दं प्राप्नोति। स्वस्वरूपगोपनार्थं, स न खादति, स्पृशन् अपि; तस्मिन्नेव काले, विशाललोचना वैदेही— सा पुष्पाणि सञ्चिन्वती, कर्णिकार, अशोक, आम्रवृक्षेषु विचरन्ती, मदनमदन्या लोचनया। पुष्पाणि सञ्चिन्वती, तेजस्विनी सा, वनवासाय अयोग्या, तं रत्नमयमिव मृगं अपश्यत्। सा परमशोभनाङ्गं, मुक्तामणिविभूषिताङ्गं, दन्तरुचिरं, शुक्लधातुपिङ्गलकेशं मृगं अपश्यत्। सा विस्मयविस्फारितलोचना, स्नेहेन तं मृगं पश्यन्ती, तस्य मायामृगस्य चक्षुषा पश्यन्ती। स तत्र विचरन्, तद्वनं प्रकाशयन्, जनकनन्दिनी सा, तं नूतनं, नानारत्नमयं मृगं दृष्ट्वा, परमविस्मयं प्राप। शृणु, श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे अरण्यकाण्डे त्रयश्चत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। सा सुश्रोणी पुष्पाणि सञ्चिन्वती, सुवर्णरजतवर्णपार्श्वं तम् मृगं अपश्यत्। सा हृष्टा, निर्गुणदोषा, सुवर्णसमप्रभा, स्वपतिं लक्ष्मणं च शस्त्रपाणिं आह्वयामास। पुनः पुनः आह्वयन्ती, स मृगं सस्नेहम् निरीक्ष्य, “आगच्छ, आगच्छ शीघ्रं, आर्य, सौमित्रिणा सह!” इत्युक्तवती। वैदेह्याः आह्वानेन, नरव्याघ्रौ रामलक्ष्मणौ तं देशं निरीक्ष्य, तं मृगं ददृशतुः। तं दृष्ट्वा, लक्ष्मणः संशयान्वितः रामं प्रति उवाच—“अयं मृगः नान्यः, मारिच एव अस्य राक्षसः इति मन्ये। एष राक्षसः रूपान्तरधारी, मृगयायाम् रममाणः, राजानः अपि हत्वा, अनेकेन मायया वनं चरति, हे राम। एष माया, मायाविनः कार्यम्; मृगरूपं तेन कृतम्, हे नरश्रेष्ठ, गन्धर्वनगरसदृशः विराजते। राघव, एवमिदृशः रत्नभूषितः मृगः नास्ति; भूमिपते, नूनं एषा माया, न संशयः। एवं वदन्तं काकुत्स्थं, सीता शुद्धस्मिता, हृष्टा, मोहिता, प्रत्युवाच।