सर्वे मनःशुद्धाः समागच्छन्तु हि अस्मिन् पवित्रे आश्रमे, यत्र अस्माकं गमनं अत्युत्तमं भविष्यति, रात्रिं च सुखेन याप्स्यामः इति वचनम् उक्त्वा, रामः च लक्ष्मणः च तत्र आगत्य स्नानं कृत्वा, जपं च अपूर्ण्यताम् अर्पणं च कृतम्। तत्र तेषां संवादे, तपस्विनः तान् दृष्ट्वा, तपः साधनं कुर्वन्तः, हर्षिताः अभवन्। तेषां ज्ञात्वा, ऋषयः परम हर्षेण समीपं आगत्य चरणपाणिं, स्वागतजलम्, च आतिथ्यं च कुशिकसुताय अर्पयन्। ततः तेषां रामस्य लक्ष्मणस्य च आतिथ्यं कृत्वा, योग्यतया तेषां सुखदः कथा अपि अर्पिता। ततः, यथा उचितं, तेषां तपस्विनः संध्याप्रार्थनां कृतवन्तः, सह वासिनः तपस्विनः च धर्मपत्नयः। तत्र कामाश्रमे, तौ सुखेन वसतः, कौशिकः, धर्मात्मा च तपस्वी, राजकुमारौ रमणीयकथाभिः मनोरञ्जयामास। प्रभाते, यदा दिनं स्पष्टं अभवत्, तौ शत्रुं विनाशयन्तौ, प्रातःकर्माणि सम्पूर्ण्य, नदीं तीरं प्रति आगत्य, विष्वामित्रः नेतृत्वं कृत्वा, तेषां समागमे सन्नद्धाः ऋषयः सुचि नावं सज्जीकृत्य विष्वामित्रं प्रति वदन्ति, "कृपया नावं गृहीत्वा, राजकुमारौ अग्रे, सुरक्षितं गत्वा, कालस्य विलम्बं न स्यात्।" विष्वामित्रः सह राजकुमारौ नदीं पारं गत्वा, तत्र जलस्य कम्पात् उत्पन्नं ध्वनिं श्रुत्वा, नदीं मध्यं गत्वा तस्य ध्वनिम् अज्ञातुं प्रयासं कृतवान्। रामः च तस्य भ्रातुः सह, महर्षिं पृच्छति, "एषः जलस्य किम् ध्वनिः?" रामस्य वचः श्रुत्वा, महर्षिः तस्मिन् उत्सुकतायाम् उत्तरं ददाति, "कैलासपर्वते, राम, मनसः सम्प्रयुक्तं एकं सर्वोत्कृष्टं सरः उत्पन्नम्।" "ब्रह्मणा, हे पुरुषसिंह, एषः मानससरः निर्मितः; तस्माद् नदीः प्रवहति, अयोध्यां प्रति आगच्छति।" "सर्वशुद्धा सरयू, एषः सरः उत्पन्नः, ब्रह्मसरः; एषः अनुत्तमः ध्वनिः गंगा-तटं प्रति गच्छति।" "जलस्य कम्पात् उत्पन्नः, राम, तव नमः अर्पय।" ततो, तौ धर्मात्मनः, नमः अर्पितवतः। दक्षिणतीरं गत्वा, तौ शीघ्रगामिनौ, वनं दृष्ट्वा, सर्वश्रेष्ठं पुरुषस्य पुत्रः, इक्ष्वाकुवंशजः, महर्षिं पृच्छति, "आह, एषः वनं भयंकरं अस्ति, अत्र अनेकः क्रिकटाः सन्ति।" "भयंकराणि पशवः, कर्कशकण्ठाः च पक्षिणः, विविधपक्षिणः च भयंकरध्वनिभिः क्रीडन्ति।" "सिंहैः, व्याघ्रैः, वाराहैः, गजैः च अलंकृतं, धव, अश्वकर्ण, ककुभ, बिल्व, तिन्दुक, पटाल वृक्षैः च।" "जुजुबे वृक्षैः मिश्रितं - किमर्थं एषः वनं भयंकरं अस्ति?" महर्षिः विष्वामित्रः, अपारशक्तिमान्, तं प्रति वदति, "शृणु, काकुत्स्थ, एषः भयंकरं वनस्य कारणं। द्वौ समृद्धौ प्रदेशौ अत्र पूर्वं अस्ति, हे श्रेष्ठपुरुष।" "मालदः च करुषः, देवैः निर्मिताः, अत्र आसीत्। प्राचीनकाले, वृत्रं हत्वा, राम, इन्द्रः अशुद्धिम् अतिक्रान्तः।" "तस्य अशुद्धिम् सह ब्रह्महत्यां च, सहस्राक्षः इन्द्रः, देवाः च तपस्विनः च—" "कलशैः स्नानं कृत्वा, तस्य अशुद्धिम् अपाकृत्य, अत्र पृथिव्यां तेषां अशुद्धिम् च करुषं च पातितम्।" "इन्द्रस्य शरीरात् जातं, तत्र तेषां हर्षः अभवत्; शुद्धं च अशुद्धिम् मुक्तं कृत्वा, इन्द्रः यथा पूर्वं अभवत्।" "सन्तुष्टः, सः भूमिं एकं सर्वोत्तमे वरं ददाति; एषः द्वौ समृद्धौ प्रदेशौ जगति कीर्तिं प्राप्नुयुः।" "मालदाः च करुषाः, मम शरीरस्य अशुद्धिम् वहन्तः, देवाः तं इन्द्रं उवाच, 'सर्वं कुशलम्, सर्वं कुशलम्।'" "मालदाः च करुषाः, धन्याः च अन्नेन समृद्धाः, किञ्चित्कालात्, यक्षिणी एकः चञ्चलरूपा तेषां दुःखं कृतवती।" "सः सहस्रहस्तबलवती; तस्य नाम तातकः, बुद्धिमन्तः सुन्दस्य पत्नी।" "तस्य पुत्रः मारीचः, इन्द्रसदृशः राक्षसः, गोलाकारभुजः, महाकायः, विशालमुखः च।" "एषः राक्षसः, भयंकरदृष्टिः, जनानां भयम् उत्पादयति च एषौ द्वौ प्रदेशौ विनाशयति, हे राघव।" "तातका, दुष्कृत्या, मालदां च करुषां विनाशयति; एषः मार्गं बाधते, अर्धयोजनदूरं स्थितम्।" "अतः त्वं तातकायाः वनं गत्वा, स्वशक्तिं प्रति विश्वासं कृत्वा, एषां दुष्कृत्यां विनाशय।" "मम आज्ञया, एषः प्रदेशः पुनः कष्ठमुक्तं कर्तुं; यः एषः यथा अस्ति, तत्र गन्तुं न शक्यते।" "राम, एषः प्रदेशः एकं भीषणं यक्षिण्याः द्वारा विनाशितः; यः भयंकरं वनं यथा अस्ति, तत्र सर्वं तव श्रवणं गतम्।" इति चतुर्विंशतिः सर्गः श्रुतः। ततः, महर्षिणः अद्भुतवाक्यानि श्रुत्वा, पुरुषसिंहः शुभवाक्यं प्रत्युत्तरं ददाति।