तदा मारीचः, भीषणं तद्वृत्तान्तं स्वकृतेन प्राप्तमिति निशम्य, दुःखितः रावणं प्रति शोकपूर्णं वचनं प्रोवाच— "मम भाग्यवशात् अयं भीषणः विपर्यासः जातः, त्वं चात्र शोचनीयः स्थितः। त्वं स्वबलं च शीघ्रं नश्यिष्यसि। राघवेण मां हत्वा त्वां अपि क्षिप्रं हन्ता, एवं मम कार्यं सम्पूर्णं स्यात्, शत्रुणा निहतोऽहं मरणं गमिष्यामि। रामस्य केवलदर्शनात् एव मया आत्मा हतः इति मन्यस्व, सीतायाः स्वजनैः सहापहृत्य त्वमपि नाशितः इति विद्धि। यदि त्वं मया सह आश्रमात् सीतां नयिष्यसि, न त्वं जीविष्यसि, नाहं, न लङ्का, न राक्षसाः। अहं तव हितैषी सन् निग्रहीतुं प्रयत्नं करोमि, त्वं तु मम वचनं न गृह्णासि, निशाचर। येषां प्राणा समाप्ताः, ते मृतवत् सुहृदां हितं न शृण्वन्ति।" एवमुक्त्वा, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिप्रणीतायामरण्यकाण्डे द्विचत्वारिंशः सर्गः प्रारभते स्म। तत्र मारीचः, रावणस्य कठोरं वचनं श्रुत्वा, शोकार्तः भीतः च तम् राक्षसराजानम् अवदत्— "गच्छामः। रामेण पुनः दृष्टोऽस्मि धनुष्मता शरासिसंयुक्तेन, यस्य शस्त्रं मम वधायोद्धृतम्। मम आयुः नष्टमेव। यः रामं संप्राप्नोति, स जीवन्न निवर्तते; स ते यमदण्डसमः। त्वं यदा दुष्टः, अहं किं करिष्यामि? गच्छामि, निशाचर, शुभं ते अस्तु।" रावणः तस्य वचनेन प्रमुदितः, मारीचं सस्नेहमालिङ्ग्य उवाच— "इदानीं त्वया साहसं कृतं, मम इच्छानुसारं व्यवहृतं; त्वं एव मारीचः, पूर्वं त्वं अन्यः राक्षसः आसीः। अस्य रत्नैः भूषितस्य पक्षिवद् शीघ्रगामिनः रथस्यारुह्य, मया सह राक्षसैः भीममुखैः गृध्रैः युक्तः। वैदेहीं आकर्ष्य यथेष्टं गमिष्यसि; अहं तु निर्जने स्थले मिथिलाकन्यां सीतां बलात् हरिष्यामि।" एवं निश्चित्य, ताटकासुतः मारीचः रावणं प्रत्युवाच। ततः मारीचः रावणश्च विमानमिव रथमालोक्य तत्रारुहताम्। तौ रथमारुह्य आश्रममण्डलात् शीघ्रं निर्गत्य, नगराणि वनानि च सस्मरतुः। पर्वतान्, सर्वानदीः, देशान्, पुराणि च दृष्ट्वा, दण्डकारण्यम् अगच्छताम्, ततः राघवस्य आश्रमम् आगच्छताम्। तत्र मारीचेन सह रावणः राक्षसाधिपः तदाश्रमं ददर्श, ततः सुवर्णाभरणरथात् अवतीर्य, मारीचं हस्तेन गृहीत्वा रावणः उवाच— "एष रामस्य आश्रमः, कदलीवृक्षैः परिवृतः। मित्र, शीघ्रं तद् कुरु यदर्थं आगतम्।" रावणस्य वचः श्रुत्वा, मारीचः राक्षसः— मृगस्य रूपं धारयित्वा रामाश्रमद्वारे विचरन्, अद्भुतं विस्मयकरं रूपं धारयामास। तस्य श्रृङ्गे रत्नमयम्, मुखं श्वेतकृष्णवर्णम्, रक्तकमलंवदनं, नीलोत्पलश्रोत्रम्। किंचित् उन्नतमांसकन्धरं, नीलमणिसदृशं उदरं, मधुकुसुमसदृशे पार्श्वे, पद्मकेशरसमं च। तस्य खुरा वैदूर्यप्रभा, सुश्लेष्मणः पादाः, पृच्छा इन्द्रधनुष्कान्ति। विभ्राजमानः, विविधवर्णैः रत्नैः भूषितः, स राक्षसः क्षणेन परमसुन्दरः मृगः अभवत्। स तद्वनं रामाश्रमं च शोभयन्, आत्मानं मनोहरं रमणीयं च कृत्वा, वैदेहीं मोहयितुं, विविधधातुभिः भूषितः, हरिततीर्थेषु सर्वत्र विचरन्। शतशः रजतवर्णचिह्नैः शोभितः, तृणपल्लवान् चरन्, रमणीयः अभवत्। कदलीवनं गतः, कर्णिकारवृक्षान् प्राप्तः, शनैः शनैः स्थित्वा, सीतादर्शनस्य प्रतीक्षां कृतवान्। पद्मपृष्ठसदृशं पृष्ठं तस्य महामृगस्य विराजते स्म, रामाश्रमसंनिधौ सः सुखेन विचरन्। पुनः पुनः दूरं गत्वा प्रत्यागत्य, स उत्तममृगः विचरन्, क्षणेन शीघ्रं गत्वा पुनः प्रत्यागच्छत्। कदाचित् भूमौ क्रीडन्, पुनः उपविश्य, आश्रमद्वारमुपसृत्य मृगसंघैः सहितः विचरन्। मृगगणैः अनुगम्यमानः, पुनः प्रत्यागच्छन्, सीतादर्शनकाङ्क्षया स राक्षसः मृगरूपधारी विचरन्। स मनोहरं वलयचित्रं रचयन्, संचरन्, सर्वे वनमृगाः तम् अपश्यन्। ते समीपं गत्वा सुघ्राणम् कृत्वा, दशसु दिशासु प्रधावन्ति, स तु राक्षसः मृगेषु संलीनः, मृगयायां रममाणः। स्वरूपगोपनाय, तेषां संस्पर्शनं कुर्वन् अपि, न खादति; तस्मिन् काले, विशाललोचना वैदेही— सुमनसि संलग्ना, कर्णिकाराशोकाम्रवृक्षेषु विचरन्ती, सुमनांसि सञ्चिन्वती, मदनार्द्रलोचना— तं रत्नमयं मृगं अपश्यत्। सा वराङ्गना मुक्ताफलरत्नमण्डिताङ्गं, दन्तरुचिरं श्वेतोष्ठं, रजतमयलाङ्गूलं मृगं दृष्ट्वा, विस्मयविस्फारितलोचना स्नेहेन पश्यन्ती स्थितवती। स च मायामृगः रामस्य प्रियतमा सीतां सस्नेहम् अपश्यत्।