रावणः मारिचं प्रति क्रूरभावेन एवं कठोराणि वचनानि उक्तवान्—"त्वं दुर्वृत्तात् आगतः सन्न् अतिथिं प्रति यानि दुष्टानि वचनानि उक्तवान्, तेषां गुणदोषयोः न पृच्छामि, न च तव कुशलं पृच्छामि, राक्षस। मया यद्यपि एषः संवादः कृतः, तथापि त्वं संयतविक्रमः सन् मम अस्मिन् कार्ये सहाय्यं कर्तव्यं। शृणु, यत् कार्यं तव सहाय्यार्थं मया उक्तं—त्वं सुवर्णमयः मृगः भूत्वा, रजतवर्णैः बिन्दुभिः भूषितः, रामस्य आश्रमे सीतायाः पुरतः विचर। वैदेहीं आकर्ष्य, यथेष्टं गन्तुम् अर्हसि। यदा मैथिली तव सुवर्णमयं मायामयम् रूपं पश्यति, आश्चर्यविस्मिता सा शीघ्रं रामं प्रति वक्ष्यति—'एषः मृगः मम आनय।' तदा ककुत्स्थः सीतायाः वाक्येन दूरं गतः स्यात्, त्वं रामस्वरेण 'हा, सीते! लक्ष्मण!' इति रुदन् आक्रोशं कुरु। तत् श्रुत्वा सौमित्रिः अपि सीतायाः प्रेरणया सख्यभावात् रामस्य पन्थानं शीघ्रं अनुगच्छेत्। ककुत्स्थे लक्ष्मणे च गते, अहम् अविलम्बेन वैदेहीं गृह्णीयाम्, यथा सहस्राक्षेण शची हृता। एवं कृत्वा, यत्र इच्छसि तत्र गच्छ, राक्षस। हे मारिच, त्वं स्थिरचित्तः सन्, राज्यस्य अर्धं तुभ्यं दास्यामि। गच्छ, मृदुशिल, सुरक्षितेन मार्गेण अस्य कार्यस्य सिद्ध्यर्थम्; अहम् अपि स्वेन रथेन दण्डकवनं त्वया सह गमिष्यामि। रणभूमौ राघवम् मोहयित्वा, सीतां च हृत्वा, सिद्धार्थः अहम् लङ्कां प्रत्यागमिष्यामि। यदि त्वं एतत् न करोषि, मारिच, अद्यैव त्वां हनिष्यामि; बलात् अपि मम एषः कार्यः कर्तव्यः। ये राजानं प्रतिकुर्वन्ति, ते कदापि सुखं न प्राप्नुवन्ति। यदि त्वं तं प्रतियास्यसि, तदा तव प्राणाः संकटे स्युः; अद्य एव मृत्युः निश्चितः। बुद्ध्या विचार्य, यथोचितं कुरु। एवं सर्गस्य एकचत्वारिंशत्तमः श्लोकः श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे पठनीयः। रावणस्य एतादृशं आदेशं श्रुत्वा, तस्य राजधर्मविरुद्धभावं च दृष्ट्वा, मारिचः निर्भयः सन्, राक्षसराजानं प्रति कठोराणि वचनानि अब्रवीत्—"कस्य तव आत्मनः, पुत्राणां, राज्यस्य, मन्त्रिणां च विनाशः उपदिष्टः, हे निशाचर, हे पापकृत्? कः राजा सुखी सन् त्वां नाभिनन्देत, हे दुष्कृतिन्? कः तव मृत्युर्द्वारं सूचितवान्? स्पष्टं, हे निशाचर, तव शत्रवः दुर्बलत्वात् तव विनाशं द्रष्टुम् इच्छन्ति, यः तव हितं न चिन्तयति, तेनैव तवायं मार्गः उपदिष्टः। ये तव मन्त्रिणः, हे रावण, त्वां पथि दुष्टे स्थितं निवारयन्ति न, ते दण्ड्या अपि न दण्ड्यन्ते। राजा यदि कामवशात् दुष्टमार्गे प्रवर्तते, तदा धर्मज्ञैः मन्त्रिभिः सर्वथा निवारणीयः; त्वं तु निवार्यसे न। जयिनां श्रेष्ठ, मन्त्रिणः स्वामिनः प्रसादात् धर्मं, अर्थं, कामं, यशः च प्राप्नुवन्ति, हे निशाचर; परं विपरीते तु सर्वं व्यर्थं भवति, स्वामिदोषात् अन्ये दुःखं प्राप्नुवन्ति। धर्मस्य यशसः च मूलं राजा एव, तस्मात् सर्वथा राजानः रक्षितव्याः। राजा यदि कठोरः, अतिप्रतिकूलः, शिष्टाचाररहितः वा भवति, तेन राज्यं न शक्यते पालयितुम्। ये मन्त्रिणः कठोरं मन्त्रं तादृशेन नृपेन सह प्रयुञ्जते, ते शीघ्रं विनश्यन्ति, यथा मन्दवाहिना रथे। लोके अनेकाः धर्मात्मानः, अन्यदोषात् स्वधनैः सह नष्टाः। यदि स्वामी शत्रुभावेन, कठोरतया च रक्षति, तदा प्रजाः न सम्पद्यन्ते, यथा शृगालेन रक्ष्यमाणाः मेषाः। यः राजा क्रूरः, मूढः, इन्द्रियनिग्रहारहितः च, तस्य राक्षसाः नूनं विनश्यन्ति। मम चैतद् दुःखकरं दैवयोगात् अभवत्; त्वं अपि शोक्यः; त्वं स्वसैन्येन सह विनङ्क्ष्यसि। मां हत्वा, रामः त्वां अपि हनिष्यति; एतेन मम कार्यं सिद्धं, रिपुणा हतोऽहम्। रामदर्शनमात्रेणैव अहं हतः, सीताहरणेन त्वं अपि नाशितः। यदि त्वया सीता मया सह आश्रमात् नीयते, न त्वं, न अहम्, न लङ्का, न राक्षसाः जीविष्यन्ति। यद्यपि अहम् उपशमयितुम् इच्छामि, त्वं तु मम वचनं न गृह्णासि; येषां आयुः समाप्तम्, ते मित्रस्य हितवचनं न शृण्वन्ति, मृतवत्।" एवं द्विचत्वारिंशत्तमः सर्गः श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे पठनीयः। एवमुक्त्वा, मारिचः रावणं प्रति दुःखितः, भयभीतः च पुनः उवाच—"गच्छामः। धनुः, बाण, खड्गधारी येन मया पुनः दृष्टोऽस्मि, यस्य अस्त्रं मम वधाय उद्दिष्टम्; मम जीवनं समाप्तम्। यः रामं प्रतियाति, स जीवन् न प्रत्यागच्छति; स तव यमदण्डसदृशः। किं करोमि, त्वयि एव दुश्चरिते सति? अहम् इतः गच्छामि, शुभं ते अस्तु।" एवं उक्ते, राक्षसः तेन वचनेन तुष्टः सन्, मारिचं दृढमालिङ्ग्य, हृष्टः वचनमिदम् उवाच।