रावणः मारीचं प्रति इदं उवाच – सर्वदा सर्वविधेऽपि काले ते पूज्याः सम्माननीयाश्च; त्वं तु धर्मज्ञानविहीनः मोहग्रस्तः सन् अधर्मे प्रवृत्तः। दुष्टभावेन आगतम् अतिथिम् प्रति त्वया कठोराणि वचनानि उक्तानि; अहं न तव गुणदोषान् न तव स्वस्य कल्याणं पृच्छामि, हे राक्षस। एतावद् उक्तं मया, त्वं तु निगृहीतवीर्यः सन् मम कार्ये सहायः भवितव्यः। शृणु, यत् सहाय्यं ते कर्तव्यम्, तद् वक्ष्यामि – त्वं सुवर्णमृगः भव, रजतवर्णैः चिह्नैः शोभितः। रामस्य आश्रमस्य पुरतः सीतायाः समीपे विचर; वैदेहीं आकर्ष्य, इच्छया यथासुखं गच्छ। मैथिली तव मायामयं सुवर्णमृगं दृष्ट्वा विस्मिता भविष्यति, शीघ्रं रामं प्रति वदिष्यति – 'एतं मृगं मे आनय!' यदा काकुत्स्थः दूरं गच्छति, तदा त्वं रामस्य स्वरं अनुकरणं कृत्वा 'हा सीते! लक्ष्मण!' इति उच्चर। ततः सीतायाः प्रेरणया सौमित्रिः अपि स्नेहात् रामस्य मार्गं अनुसरन् उद्विग्नः गच्छति। यदा काकुत्स्थः लक्ष्मणः च गच्छतः, अहं वैदेहीं यथासुखं गृह्णामि, यथा शक्रः शचीं गृहीत्वा। कार्यं कृत्वा, यथेष्टं यत्र इच्छसि तत्र गच्छ, हे राक्षस; हे मारीच, स्थिरव्रते, अर्धं राज्यं ते दास्यामि। गच्छ, सुमते, सुरक्षितमार्गे, कार्यसिद्ध्यर्थं; अहं रथेन दण्डकारण्यं त्वं अनुसरिष्यामि। राघवं रणमध्ये छलयित्वा सीतां च गृहित्वा, कार्यसिद्ध्यर्थं लङ्कां प्रत्यागमिष्यामि, त्वया सह। यदि त्वं एतत् न करोषि, मारीच, अद्य एव त्वां हनिष्यामि; बलात् अपि मम कार्यं कर्तव्यम्। यः राज्ञः विरोधं करोति, सदा सुखं न प्राप्नोति। यदि त्वं प्रतिरोधं करोति, तव जीवितं संकटे; अद्य निश्चितं मृत्युः यदि मां विरोधं करिष्यसि। बुद्ध्या सम्यक् विचिन्त्य, यथोचितं कार्यं कुरु। एवम् उक्त्वा, वाल्मीकि-महाकाव्येऽरण्यकाण्डे एकचत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। रावणस्य आज्ञया, तस्य राजमार्गविरोधं दृष्ट्वा, मारीचः निर्भयः राक्षसाधिपतिं प्रति कठोराणि वचनानि उवाच। कः ते नाशं उपदिशति, हे निशाचर, स्वस्य, पुत्राणां, राज्यस्य, मन्त्रिणां च, दुष्कृत्यः सन्? कः सुखी राजा त्वां, दुष्टकर्मणं, न स्वागतं कुर्यात्? कः मृत्युद्वारं उपदर्शयति? स्पष्टं तव शत्रवः, दुर्बलाः सन्, बलवता नाशं द्रष्टुम् इच्छन्ति। कः तव नाशाय, हीनः, दुष्टचेताः, उपदिशति, हे निशाचर? तव मन्त्रिणः, हे रावण, ये तव दुष्टमार्गे स्थितं निवारयन्ति न, दण्डार्हा अपि दण्डं न लभन्ते। राजा कामेन दुष्टमार्गे प्रवृत्तः, सः धर्मज्ञैः मन्त्रिभिः सर्वथा निग्रहीतव्यः; त्वं तु न निग्रहीतः। मन्त्रिणः स्वामिनः प्रसादेन धर्मं, अर्थं, कामं, यशः च प्राप्नुवन्ति, हे निशाचर। विपरीतं यदा भवति, हे रावण, सर्वं निष्फलं; स्वामिनः दोषात् अन्ये दुःखं प्राप्नुवन्ति। धर्मयशसोः मूलं राजा एव; तस्मात् राजा सर्वथा रक्षितव्यः। राज्यं न क्रूरैः, न अतिवैराग्रैः, न अशिष्टैः शासितुं शक्यं, हे राक्षस। ये मन्त्रिणः क्रूरमार्गे स्थितं राजानं कठोरयुक्तं उपदिशन्ति, ते शीघ्रं विनश्यन्ति, मन्दसारथिभिः रथवत्। बहवः साधवः लोकत्रये धर्मे स्थिताः, परदोषेण स्वधनैः सह विनष्टाः। शत्रुशीलः, क्रूरः, तव विषयं रक्षितुं, हे रावण, तव प्रजाः न समृद्धिं यान्ति, शृगालस्य रक्षणे मेषवत्। येषां राजा क्रूरः, मूढः, इन्द्रियनिग्रहविहीनः, तेषां राक्षसाः निश्चितं विनश्यन्ति। इदं भीषणं मम दैवात् घटितम्; त्वं शोक्यः, त्वं च तव सेनायाः सह विनश्यसि। मां हत्वा, रामः त्वां अपि शीघ्रं हन्ति; एवं मम कार्यं सिद्धं, शत्रुणा हतः मरणं प्राप्नोमि। रामस्य दर्शनात् एव मम मृत्युः निश्चितः; सीतायाः अपहरणेन तव नाशं अपि जानातु। यदि त्वं मया सह सीतां आश्रमात् आनयसि, न त्वं, न अहं, न लङ्का, न राक्षसाः जीविष्यन्ति। अहं तव हितैषी, निग्रहीतुं प्रयत्नं करोमि, त्वं तु मम वचनं न गृह्णासि; मृत्युमुखस्थाः, मृतवत्, मित्रस्य उपदिष्टं वचनं न गृह्णन्ति। वाल्मीकि-महाकाव्येऽरण्यकाण्डे द्विचत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। मारीचः रावणं प्रति कठोरं वचनं उक्त्वा, दुःखी, भयभीतः च, उवाच – 'चलाव, हे निशाचराधिप, मम जीवितं रामेण धनुष्मता, शरचापधारिणा, पुनः दृष्टं, हन्तव्यायुधेन, विनष्टं। रामं योऽपि प्रतिपद्यते, जीवन् न निवर्तते; सः तव यमदण्डवत्। किं कर्तुं शक्यं, त्वं एव दुष्टः; अहं गच्छामि, हे निशाचर, तव कल्याणं अस्तु।' एवं रावणस्य आज्ञया, मारीचः दुःखितः, भयभीतः, रावणं प्रति गत्वा, तस्य युक्त्या कार्यं कर्तुं उद्यतः अभवत्।