रावणः तदा मारीचं राक्षसश्रेष्ठं समीपमुपवेश्य भाषते स्म—“महाबलिनः नृपतयः, रात्रिचर, तेजः, वीर्यं, सौम्यत्वं, दण्डं, प्रसादं च यथैव देवानां तथैव स्वभावतः धारयन्ति। अतः सर्वदा सर्वत्र ते पूज्याः मान्याश्च; त्वं तु धर्ममज्ञः मोहग्रस्तः स्याः। दुष्टभावेन त्वया आगते प्रति कठोराणि वचनानि उक्तानि; न चाहं तव गुणदोषान् पृच्छामि, नापि तव कुशलं राक्षस। एतावदुक्तेऽपि मया तव प्रति, निगृहीतवीर्य, अस्मिन्कर्मणि मम साहाय्यं कर्तव्यम्। शृणु यदद्य कार्यं ते साहाय्यार्थं; त्वं सुवर्णमृगः भूत्वा रजतवर्णैः छबिसम्पुटितः भव। रामस्य आश्रमे सीतायाः पुरतः विचर; वैदेहीं आकर्ष्य यथेष्टं गन्तुमर्हसि। यदा मैथिली त्वां मायामयं सुवर्णमृगं पश्यति, विस्मिता शीघ्रं रामं प्रति वक्ष्यति—‘एष मृगः मम आनय।’ ततः ककुत्स्थः यदा दूरं गच्छति, त्वं रामस्य स्वरूपं कृत्वा—‘हा सीते! लक्ष्मण!’ इति उच्चैः क्रन्दय। तच्छ्रुत्वा सीतया प्रेरितः सौमित्रिः अपि सख्यभावेन आकुलः रामस्य पन्थानं अनुसरिष्यति। ककुत्स्थलक्ष्मणयोः गच्छतोः सति, अहं वैदेहीं सुखेन हरीष्यामि, यथा सहस्राक्षेण इन्द्रेण शची हृता। एवं कृत्वा त्वं यत्रेष्टं गन्तुमर्हसि, राक्षस; मारीच, अहं तुभ्यं राज्यस्य अर्धं दास्यामि। गच्छ, सौम्य, सुरक्षितेन मार्गेण अस्य कार्यस्य सिद्ध्यर्थम्; अहं रथेन तव अनुगमिष्यामि दण्डकवनम्। राघवं रणभूमौ विमोह्य सीतां च हृत्वा, सिद्धार्थः लङ्कां त्वया सह प्रतियास्यामि। यदि त्वं एतत् न करोति, मारीच, अद्यैव त्वां हनिष्यामि; बलात् अपि मम एतत् कार्यं कर्तव्यम्। यो राजानं प्रतिक्रामति, सः कदापि सुखं न प्राप्नोति। यदि त्वं तं प्रतिपत्स्यसे, तव प्राणाः संकटे भविष्यन्ति; अद्य मम विरोधे मृत्युः निश्चितः। बुद्ध्या सम्यक् विचिन्त्य, यथोचितं कुरु।" एवं रावणेन उक्ते, मारीचः तस्य राजपथविरोधं दृष्ट्वा निर्भयः कठोरं वाक्यं राक्षसेश्वरं प्रति उवाच—“कः ते, रात्रिचर, आत्मनः पुत्राणां राज्यस्य मन्त्रिणां च नाशाय एष विध्वंसः उपदिष्टः, पापकृत्? कः, राजन्, सुखी सन् त्वां नाभिनन्देत, पापकृतम्? कः ते मृत्युद्वारम् उपदर्शितम्? नूनं, शत्रवः ते, दुर्बलबलाः, त्वां बलवता विनाशितुम् इच्छन्ति। कः, रात्रिचर, हीनः पापबुद्धिः त्वां स्वयमेव नाशयितुम् एतत् उपदिष्टवान्? ये तव मन्त्रिणः, रावण, त्वं दुष्पथं गतः सन् निग्रहीतुं न यतन्ते, ते दण्ड्याः सन्तोऽपि न दण्ड्यन्ते। राजा कामवशगः पथि दुष्टे स्थितः धर्मज्ञैः मन्त्रिभिः सर्वथा निग्रहीतव्यः; त्वं तु न निगृह्यसे। मन्त्रिणः स्वामिप्रसादेन धर्मार्थकामयशांसि प्राप्नुवन्ति, रात्रिचर। यदा तद्विपरीतं भवति, रावण, तदा सर्वं व्यर्थं भवति; स्वामिदोषात् अन्ये दुःखं प्राप्नुवन्ति। राजा एव धर्मस्य यशसश्च मूलम्; अतः सर्वदा राजा रक्ष्यः। न कठिनः नात्यन्तविरोधी न चाविनयी राज्यं शासितुं शक्नोति, राक्षस। ये मन्त्रिणः कठोरं मन्त्रं तादृशेन नृपतेन सह प्रयुञ्जते, ते शीघ्रं विनश्यन्ति, यथा मन्दसारथिना रथाः। बहवः सत्पुरुषाः लोके, धर्मतः आचरन्तः, परदोषेण स्वसंपदः सहिताः नष्टाः। यदा स्वामी शत्रुभावयुक्तः कठोरश्च रक्षति, तदा प्रजाः न वर्धन्ते, यथा शृगालेन रक्ष्यमाणाः मेषाः न पुष्यन्ते। सर्वे राक्षसाः नूनं नश्यन्ति, रावण, यस्य राजा क्रूरः मूढः अयुक्तेन्द्रियः च। ममापि एष भयानकः कालः आगतः, त्वं च शोक्यः; त्वं च तव सेना च नश्यिष्यथः। मां हत्वा रामः त्वां अपि शीघ्रं हनिष्यति; एतस्मिन्मम कार्यं सिद्धं, रिपुणा निहतः म्रियामि। रामदर्शनमात्रेणैव मया आत्मा हतः; त्वं अपि नष्टः स्याः, सीताहरणेन सपरिवारः। यदि त्वं सीतां मया सह आश्रमात् आनयिष्यसि, न त्वं नाहं, न लङ्का, न राक्षसाः जीविष्यन्ति। अहं हितैषिणा त्वां निग्रहीतुं प्रयत्नं कुर्वन् अपि, त्वं वचः न गृह्णासि, रात्रिचर; येषां प्राणाः समाप्ताः, ते मृतवत् मित्रवचनं न शृण्वन्ति।” एवमष्टचत्वारिंशः सर्गः श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे अरण्यकाण्डे। एवं कठोरं वचनं उक्त्वा मारीचः दुःखितः भीतः च रात्रिचरपतिं रावणं प्रति पुनः उवाच—“गच्छामः। सः धनुर्बाणखड्गधारी पुनः मया दृष्टः, यस्य आयुधं मम वधाय उद्दिष्टम्; मम जीवितं नष्टमेव। यो रामं प्रतियाति, सः कश्चित् जीवन् न निवर्तते; स एव यमदण्डः तव इव।” एवं श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे अरण्यकाण्डे द्विचत्वारिंशः सर्गः।