रावणः, मित्राणि, राज्यं, मातरं, पितरं च परित्यज्य, स्त्रियाः साधारणवचनानि श्रुत्वा, एकाकी वनं गतः। तस्य जीवनात् अपि प्रियं सीतां, खरघ्नेन सह युद्धे, अहं तव साक्षात् हरिष्यामि। मरीचः, मम हृदि दृढनिश्चयः अस्ति—देवाः वा दानवाः वा इन्द्रः सहापि तं विचलयितुं न शक्नुवन्ति। कार्यस्य अस्य निर्णयस्य, दोषं वा गुणं वा, आपद्वा अवसरं वा, यदा पृच्छ्यते, तदा यथायोग्यं वक्तव्यं। यः मन्त्रिणः स्वार्थकामः, स राजा प्रति विनयपूर्वकम् अञ्जलिं कृत्वा यथोचितं वक्तव्यं। राज्ये विरोधरहितं, मृदु, शुभं, हितं च वचनं यथाविधि यथासमयं वक्तव्यं। यदि कठोरं वा हितं वचनं अविनयेन उक्तं, तदा सम्मानप्रियः राजा तं न अनुमोदयेत्। राजानः अनन्तवीर्याः पञ्चरूपाः भवन्ति—अग्निः, इन्द्रः, सोमः, यमः, वरुणः च। महराजानः, निशाचर, अग्निवत् तापं, इन्द्रवत् वीर्यं, सोमवत् सौम्यता, यमवत् दण्डं, वरुणवत् प्रसादं धारयन्ति। अतः सर्वदा तान् पूजनीयान्, सत्कार्याः च; त्वं तु धर्मज्ञानं विहाय मोहग्रस्तः। दुष्टभावात् आगतम् अतिथिं प्रति कठोरं वचनं उक्तवान्; अहं न तव गुणदोषं पृच्छामि, न तव हितं, राक्षस। एतद् सर्वं उक्तं मया, त्वं संयतवीर्य, कार्ये अस्मिन् मम सहाय्यं कुरु। शृणु कार्यम्—यदर्थं सहाय्यं याचामि—त्वं सुवर्णमृगः भूत्वा, रजतवर्णचिह्नैः शोभितः, रामस्य आश्रमस्य पुरतः विचर। सीतां आकर्ष्य, यथेष्टं प्रस्थानं कुरु। मैथिली सुवर्णमायामृगं दृष्ट्वा विस्मिता स्यात्, शीघ्रं रामं प्रति वदेत्—'एतं मृगं मे आनय।' ककुत्स्थः दूरं गतः सति, त्वं रामस्य स्वरं अनुकरणं कृत्वा, 'हा सीते! लक्ष्मण!' इति उच्चैः वद। तद् श्रुत्वा, सीतायाः प्रेरणया, सौमित्रिः अपि सख्याद्, रामस्य पन्थानं शीघ्रं अनुगच्छेत्। ककुत्स्थः लक्ष्मणः च गत्वा, अहं वैदेहीं सहजं हरिष्यामि, यथा शक्रः शचीं जग्राह। कार्यं कृत्वा, यत्र इच्छसि तत्र गच्छ, राक्षस; मरीच, दृढनिश्चय, राज्यस्य अर्धं दास्यामि। गच्छ, सौम्य, सुरक्षितमार्गेण, कार्यसिद्ध्यर्थं; अहं रथेन दण्डकवनं तव अनुगमिष्यामि। राघवम् छलयित्वा, युद्धे, सीतां हृत्वा, कार्यसिद्धं कृत्वा, त्वया सह लङ्कां प्रत्यागमिष्यामि। यदि त्वं एतत् न करोति, मरीच, अद्य एव त्वां हनिष्यामि; बलात् अपि कार्यं मम कर्तव्यं। यो राजानं प्रतिरोधं करोति, सदा सुखं न प्राप्नोति। यदि त्वं तं विरोधं करोति, तव जीवनं संकटे; अद्य मृत्युं निश्चितं, यदि मे विरोधं करोति। बुद्ध्या विचार्य, यथायोग्यं कार्यं कुरु। इत्येवम् रावणेन आज्ञप्तः, राजमार्गस्य विरोधं दृष्ट्वा, मरीचः निर्भयः राक्षसाधिपतिं प्रति कठोरं वचनं उवाच। 'कस्य उपदेशेन, निशाचर, त्वं स्वस्य, पुत्राणां, राज्यस्य, मन्त्रिणां च नाशाय प्रवृत्तः, पापकर्मन्? कः, हे राजा, सुखी सन्, त्वया, पापकर्मणा, स्वागतं न कुर्यात्? कस्य उपदेशेन, मृत्युद्वारं तव दर्शितम्? स्पष्टं, निशाचर, तव शत्रवः, दुर्बलवीर्याः, त्वं शक्तिमता विनाशितुम् इच्छन्ति। कस्य उपदेशेन, अधमेन, पापबुद्धिना, तव स्वनाशाय, निशाचर, त्वं प्रवृत्तः? ये तव मन्त्रिणः, रावण, तव दुष्पथगमनं निवारयितुं न शक्नुवन्ति, ते दण्डनीयाः सन्ति, न तु दण्डिताः। राजा, कामवशात् दुष्पथं गतः, धर्मज्ञैः मन्त्रिभिः सर्वथा निवारणीयः; त्वं तु निवारणं न प्राप्नोषि। हे जयश्रेष्ठ, मन्त्रिणः स्वामिनः प्रसादेन धर्मं, अर्थं, कामं, कीर्तिं च प्राप्नुवन्ति, निशाचर। विपर्यये तु, रावण, सर्वं व्यर्थं भवति; स्वामिदोषात् अन्ये अपि आपदं प्राप्नुवन्ति। धर्मस्य कीर्तेः च मूलं राजा एव, जयश्रेष्ठ; अतः सर्वदा राजानः रक्षितव्याः। राज्यं तु न क्रूरः, न च अतिविरोधी, न च अविनयी, राक्षस, शासितुं शक्नोति। ये मन्त्रिणः क्रूरमार्गेण तादृशेन राज्ञा सह यान्ति, ते शीघ्रं आपदः प्राप्नुवन्ति, मन्दवाहनरथवत्। अनेके धर्मज्ञाः लोकस्य, यथायोग्यं कृतवन्तः, परदोषात् स्वसंपदं विनष्टवन्तः। यदा प्रजाः क्रूरस्वामिना, रावण, रक्षिताः, तदा ते न समृद्ध्यन्ति, यथा शृगालपालिता मेषाः। सर्वे राक्षसाः निश्चितं नश्यन्ति, रावण, यस्य राजा क्रूरः, मूढः, असंयतात्मा। ममापि एषा भीषणा घटना अकस्मात् अभवत्; त्वं शोक्यः, त्वं तव सेना च विनश्यिष्यति। इति श्रीवाल्मीकिरामायणे अरण्यकाण्डे एकचत्वारिंशः सर्गः श्रूयते।