रावणः, मारिचं प्रति गर्वेण प्रहसन्, इत्याह—"त्वदीयानि वचनानि मां रामेण सह युद्धे न बाधयन्ति, सः हि मूढः पापात्मा च मानुषः। यः स्वमित्रान् राज्यं मातरं पितरं च परित्यज्य, केवलं स्त्रीवचनस्य कारणेन वनं गतः, तस्य युद्धे खरघ्नेन सह, अहम् अस्य प्राणेभ्यः प्रियतरां सीतां तव पुरतः नूनं हर्तुम् इच्छामि। मम हृदि दृढनिश्चयः अयं, मारिच, न देवानाम् न दानवानां नापि सह इन्द्रेणापि प्रत्याहर्तुं शक्यते। यदा कार्यस्य दोषगुणयोः पृच्छ्यते, तदा भवान् एवमुपवक्तुम् अर्हति—आपत्सु च सम्पत्सु च निर्णयस्य विषये। यः मन्त्रिणां बुद्धिमान् सन् स्वस्य श्रेयः इच्छति, सः कर्तव्ये पृष्टः, कृताञ्जलिः राजानं प्रति सम्यग् वदेत्। यानि वचनानि न विरोधिनि, मृदूनि, शुभानि, हितानि च, तानि यथायोग्यं यथाकालं च राज्ञे वक्तव्यानि। यदि तु कठोराणि वा हितानि, किंतु अवमानपूर्वकाणि वचनानि उक्तानि, तानि मान्यश्रीराजा न समादद्यात्। राजानः अनन्तवीर्याः पञ्चरूपाणि धारयन्ति—अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च। महाबलिनः राजानः, निशाचर, तैः देवताभिः यथा, तेजः, वीर्यं, सौम्यता, दण्डः, प्रसादश्च एव गुणाः युक्ताः। अतः सर्वदा सर्वत्र तान् पूजनीयाः मान्याश्च; त्वं तु धर्मानभिज्ञः मोहग्रस्त एव। पापेन भावेन, आगतम् अतिथिं प्रति कठोराणि वचनानि उक्तवानसि; अहम् तव दोषगुणयोः, न तव स्वार्थे, न पृच्छामि, राक्षस। एतावता मया यदुक्तं, त्वं संयतवीर्य, कार्येऽस्मिन् मम साहाय्यं कर्तव्यम्। शृणु कार्यस्य साहाय्यार्थं यदवश्यं कर्तव्यम्—त्वं सुवर्णमृगः भूत्वा रजतबिन्दुभूषितः भव। रामस्य आश्रमे सीतायाः पुरतः विचर, तां आकर्ष्य, यथेष्टं गन्तुम् अर्हसि। यदा मैथिली तव मायया सुवर्णरूपमवलोकयिष्यति, सा विस्मिता शीघ्रं रामं प्रति वक्ष्यति—'एतं मम आनय।' तदा ककुत्स्थः यदा दूरं गमिष्यति, तदा त्वं रामस्य स्वरं अनुकरणं कृत्वा 'हा सीते! लक्ष्मण!' इति च क्रोशेयः। तत् श्रुत्वा, सीतया प्रेरितः सौमित्रिरपि स्नेहेन राममार्गमनुसरिष्यति। यदा ककुत्स्थः लक्ष्मणश्च गतौ, अहं सौकुमार्येण वैदेहीं गृह्णीयां, यथा सहस्राक्षेण इन्द्रेण शची हृता। एतत् कार्यं कृत्वा यत्रेष्टं गन्तुम् अर्हसि, राक्षस; मारिच, स्थिरबुद्धे, राज्यस्य अर्धं दास्यामि। गच्छ, सौम्य, सुरक्षितेन मार्गेण कार्यसिद्धये; अहं रथेन तव पृष्ठतः दण्डकारण्यं यास्यामि। राघवं रणभूमौ छलयित्वा, सीतां च हृत्वा, सिद्धार्थः लङ्कां त्वया सह प्रतियास्यामि। यदि त्वं एतन्न करोषि, मारिच, अद्यैव त्वां हनिष्यामि; बलात् अपि कार्यमिदं मम कर्तव्यम्। यः राजानं प्रतिकरोति, सः कदापि सुखं न लभते। यदि त्वं तं प्रतियास्यसि, तव प्राणानां नाशः; अद्य मृत्युः निश्चितः यदि माम् विरोधिष्यसि। मनसा सम्यग् विचिन्त्य, यथोचितं कुरु।" एवं वाल्मीकिमुनिना विरचिते श्रीरामायणे अरण्यकाण्डे एकचत्वारिंशः सर्गः श्रोतव्यः। एवमुक्तः रावणेन, तस्य राजपथविरोधं दृष्ट्वा, मारिचः निर्भयः सन्, राक्षसाधिपतिं प्रति कठोराणि वचनानि उवाच। "कस्य प्रेरणया त्वं, निशाचर, आत्मनः पुत्राणां राज्यस्य मन्त्रिणां च वधाय, पापकर्मन्, एषा विनाशकारी बुद्धिः उपदिष्टा? कः तव, राजन्, सुखेन स्थितस्य, त्वां पापकर्माणं नाभिनन्देत्? कस्य निर्देशेन एष मृत्युद्वारं दर्शितम्? स्पष्टं, निशाचर, तव शत्रवः दुर्बलत्वात्, त्वां बलवता विनाशितुम् इच्छन्ति। कस्य सलाहया, नीचेन दुष्टबुद्धिना, त्वं स्वयमेव नाशाय प्रवृत्तः, निशाचर? ये तव मन्त्रिणः, रावण, त्वां कुपथगं दृष्ट्वा निवारयन्ति न, ते दण्डार्हाः अपि न दण्ड्यन्ते। यः राजा कामवशात् कुपथं गतः, तं धर्मज्ञैः मन्त्रिभिः सर्वथा निवारयितव्यं; त्वं तु न निवार्यसे। जयश्रेष्ठ, मन्त्रिणः स्वामिप्रसादेन धर्मं, अर्थं, कामं, यशः च प्राप्नुवन्ति, निशाचर। यदा तद्विपरीतम्, रावण, सर्वं व्यर्थं भवति; स्वामिदोषात् अन्ये व्यसने पतन्ति। धर्मस्य यशसः च मूलं राजा एव, अतः सर्वदा राजानः रक्षितव्याः। कठोरः राजा न वा अतिक्रुद्धः, न च अविनीतः, राज्यं पालयितुं शक्नोति, राक्षस। ये मन्त्रिणः कठोरयुक्तया तादृशेन राज्ञा सह, ते शीघ्रं क्लेशे नश्यन्ति, मन्दसारथिभिः रथैव। बहवः साधवः लोके, यथोचितं कृत्वा अपि, परदोषात् स्वधनैः सह नष्टाः। यदा विषयिणां पालकः द्वेषी कठोरश्च भवति, रावण, तदा ते न समृद्धिं प्राप्नुवन्ति, यथा शृगालेन पाल्यमानाः मेषाः। सर्वे राक्षसाः नूनं विनश्यन्ति, रावण, यस्य राजा कठोरः मूढः च अयुक्तेन्द्रियः।