रावणः मारिचं प्रति कोपेन तथा गर्वेण वचनमिदं प्राह—“मारिच, त्वया मम प्रति यदुक्तं तदनुचितं च निरर्थकं च; तव नीचप्रभवस्य वाक्यं शुष्कभूमौ बीजं क्षिप्तवत् निष्फलमेव। न तव वचनैः अहं रामेण सह युद्धे विचलितुं शक्नोमि, विशेषतः सः मूढः पापात्मा मानुषः सन्। सः यो मित्रान् राज्यं माता-पितरौ च परित्यज्य केवलं स्त्रियाः सामान्यवचनात् अरण्यं गतः, तस्य सह युद्धे अहं निःसंशयं सीतां, या तस्य प्राणेभ्यः अपि प्रिया, तव साक्षात् सम्मुखे हर्तुं निश्चितवानस्मि। एषा मम हृदि दृढा निश्चया, मारिच, देवैरपि दैत्यैः सह इन्द्रेणापि न प्रमर्दनीयम्। यदा कार्यस्य दोषगुणयोः पृष्टः भवसि, तदा तस्य संकटस्य अवसरस्य च विषये यथोचितं वक्तव्यम्। यः स्वस्य कल्याणमिच्छति, सः मन्त्रिणा राज्ञः समीपे कृताञ्जलिर्भूत्वा वदेत्। यानि वचनानि अप्रतिकूलानि, मृदूनि, शुभानि, हितानि च, तानि यथाविधि यथायोग्यं नृपाय वक्तव्यानि। यानि तु कठोराणि अथवा हितकराणि वचनानि, तानि यदि सम्मानरहितानि स्युः, तर्हि मानशीलः राजा तानि न स्वीकरोति। राजानः अनन्तवीर्याः पञ्चरूपाणि धारयन्ति—अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च। महाबलिनः राजानः, निशाचर, अग्निवत् तापं, इन्द्रवत् शौर्यं, सोमवत् सौम्यता, यमवत् दण्डः, वरुणवत् क्षमा च धारयन्ति। अतः सर्वथा तेषां सत्कारः पूजनं च कर्तव्यम्; त्वं तु धर्मं न जानासि, मोहग्रस्तः एव। दुष्टभावात् त्वया आगते प्रति कठोराणि वचनानि उक्तानि; अहं न तव गुणदोषयोः, नापि तव स्वार्थस्य, न पृच्छामि, राक्षस। मया एतावदुक्तं, त्वं संयतबलः अपि, मम कार्ये सहाय्यं कर्तव्यं। शृणु, यदर्थं सहाय्यं त्वत्तः अपेक्षे—त्वं सुवर्णमृगस्य रूपं धारय, रजतवर्णैः बिन्दुभिः भूषितः। रामस्य आश्रमे सीतायाः पुरतः विचर; वैदेहीं मोहयित्वा, यथेष्टं गन्तुमर्हसि। मैथिली तव मायामयं सुवर्णमृगं दृष्ट्वा विस्मयं गमिष्यति, शीघ्रं रामं प्रति वदिष्यति—‘एतं मे आनय।’ यदा काकुत्स्थः दूरं गच्छति, तदा त्वं रामस्य स्वरमिव ‘हा सीते! लक्ष्मण!’ इति क्रन्द। तच्छ्रुत्वा सीतया प्रेरितः सौमित्रिरपि स्नेहात् रामस्य पन्थानम् अनुगमिष्यति। यदा काकुत्स्थः लक्ष्मणश्च गच्छतः, तदा अहं वैदेहीं सुखेन हरिष्यामि, यथा सहस्राक्षेण शची हृता। एतत्कृत्यं कृत्वा यत्र इच्छसि तत्र गच्छ, मारिच; अहं तुभ्यं राज्यार्धं दास्यामि। गच्छ, सौम्य, सुरक्षितेन मार्गेण, अस्य कार्यस्य सिद्ध्यर्थं; अहं रथेन तव पृष्ठतः दण्डकारण्यं यास्यामि। राघवं रणाङ्गणे मोहयित्वा सीतां हृत्वा, कृतार्थः लङ्कां प्रत्यागमिष्यामि, तव सह। यदि त्वं एतत् न करोति, मारिच, अद्य त्वां निहनिष्यामि; बलात् अपि मम कार्यं त्वया कर्तव्यम्। यो राजानं प्रतिकूलं तिष्ठति, सः कदापि सुखं न प्राप्नोति। यदि त्वं तं प्रतियास्यसि, तव प्राणास्संशये स्युः; अद्य निश्चितं मृत्युः ते यदि माम् विरोधिष्यसे। बुद्ध्या सम्यक् विचिन्त्य, यथोचितं कर्तव्यम्। इति श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे अरण्यकाण्डे एकचत्वारिंशः सर्गः श्रोतव्यः। एवं रावणेन आज्ञप्तः, तस्य राजधर्मविरोधं च दृष्ट्वा, मारिचः निर्भयः राक्षसराजं तीक्ष्णवचनैः प्रत्युवाच—“कस्य तव, निशाचर, आत्मनः पुत्राणां राज्यस्य मन्त्रिणां च नाशः उपदिष्टः, पापकर्मन्? कः ते, राजन्, प्रसन्नः सन् त्वां नाभिनन्देत्, पापकृत्? कस्य द्वारा मृत्युद्वारं तव दर्शितम्? नूनं, निशाचर, शत्रवः तव दुर्बलाः सन्तः त्वां शक्तिमता विनाशितुं इच्छन्ति। कस्य द्वारा, नीचेन दुष्टबुद्धिना, त्वं आत्मनैव नाशाय प्रेरितः, निशाचर? ये तव मन्त्रिणः, हे रावण, त्वां पथ्यम् अतीतं दृष्ट्वा निग्रहं न कुर्वन्ति, ते दण्डार्हाः अपि न दण्ड्यन्ते। यः राजा कामात् अपथं गतः, तं धर्मज्ञैः मन्त्रिभिः सर्वथा निग्रहणीयः; त्वं तु न निगृह्यसे। जयश्रेष्ठ, मन्त्रिणः स्वामिप्रसादेन धर्मं, अर्थं, कामं, यशः च प्राप्नुवन्ति, निशाचर। विपरीते तु, हे रावण, सर्वं तद् निष्फलम्; स्वामिदोषात् अन्ये दुःखं प्राप्नुवन्ति। राजा एव धर्मस्य यशसश्च मूलम्; अतः सर्वथा राजानः रक्षितव्याः। कठोरः, अतिशत्रुभूतः, वा अविनीतः नरः राज्यं न पालयितुं शक्नोति, राक्षस। ये मन्त्रिणः कठोरं मन्त्रं क्रूरराजसहितं प्रयुञ्जते, ते शीघ्रं विपत्तौ नश्यन्ति, मन्दसारथयुतरथवत्। अनेकाः लोके धर्मिष्ठाः अपि परदोषेण सह सम्पत्तिं नष्टवन्तः। ये प्रजाः क्रूरशासनरक्षिताः, रावण, ते न समृद्धिं प्राप्नुवन्ति, यथा शृगालेन रक्षिताः मेषाः न पुष्यन्ति।” इति मारिचः रावणं धर्मार्थयुक्तैः वाक्यैः उपशशंस।