मारिचः रावणस्य समीपे स्थित्वा धर्मनिष्ठया स्नेहपूर्वकं वाक्यमुवाच—“धर्मपरायणाः केचन लोके महात्मानः स्वधर्मनिष्ठया स्थिताः, परदोषेणैव स्वधनसमेताः विनष्टाः। एवं परदोषात् अहम् अपि नश्येयम्, रात्रिचर, तव यथोचितं कर्तव्यम्; अहं त्वां नानुगमिष्यामि। रामो महातेजाः महाबलः च वीर्यसम्पन्नः, स राक्षसलोकस्यापि संहारकर्ता स्यात्। यदि खरः शूर्पणखाया हेतोर्जनस्थानं गतः, तत्र चातिवेगं कृतवान्, पूर्वमेव रामेण निष्प्रयत्नेन हतः, तर्हि रामस्य कः दोषः, तत्त्वेन वद। यद्येतद् मम हिताय च स्वजनानां चोक्तं वाक्यं न गृह्णासि, तर्हि त्वं स्वजनैः सह रामस्य सुशरैः अद्यैव युद्धे निहतो जीवितं त्यक्ष्यसि।” एवं स्नेहपूर्वकं हितमुक्त्वा मारिचः तस्थौ। अथ चतुश्शीतितमं सर्गं वाल्मीकि-रामायणेऽरण्यकाण्डे शृणुत। रावणः मारिचस्य हितयुक्तं यथार्हं वाक्यं श्रुत्वा, मृत्युमिच्छन् इव, तन्न न प्रतीयाय, यथा मृत्युमन्युः भेषजं न गृह्णाति। तदा राक्षसेन्द्रः, दैवेन प्रेरितः, मारिचस्य हितमुपदिशतः, अमङ्गलं कठोरं च वाक्यं व्याहरत्। स उवाच—“मारिच, त्वया यदुक्तं मम, तदनुचितं व्यर्थं च, नीचप्रकृत्या स्फुटितम्; शुष्के क्षेत्रे बीजं यथारोपितं, तथा निष्फलम्। मम राघवस्य प्रति युद्धे तव वचनैः न शक्ये हन्तुं, विशेषतः स मनुष्यः मूढः पापात्मा च। स यः सुहृदः राज्यं मातरं पितरं च त्यक्त्वा, स्त्रीवाक्यश्रवणात् काननं गतः, स कथं वीर्यवान् इति मन्यसे? नूनं खरघ्नेन सह युद्धे, सीतां तस्य प्राणसमां त्वया साक्षात् हरिष्यामि। एष एव निश्चयो हृदि मम, देवदानवैः सह इन्द्रेणापि न परिवर्तयितुं शक्यते। कार्यस्य दोषगुणयोः पृष्टे, त्वं यथार्हं वदेत्, आपद्विपत्तौ लाभे च। पृष्टः मंत्री राज्ञे सम्यक् यथोचितं प्रणिपत्य वदेत्, स्वहितमिच्छन्। अप्रतिकूलं मृदु शुभं हितं च वाक्यं राज्ञे यथाविधि यथासमयं वक्तव्यम्। यदि तु कठोरं हितं वा वाक्यं विना मानं उक्तं, न तद् राजा सत्कार्यं मन्यते। अग्न्यिन्द्रसोमयमवरुणरूपाणि पञ्च राज्ञः अनन्तवीर्यस्य भवन्ति। तेषां तेजो वीर्यं सौम्यता दण्डः प्रसादश्च विद्यन्ते। तस्मात्सर्वदा तान् पूजनीयाः सदा; त्वं तु धर्ममज्ञः मोहग्रस्तः। पापेन त्वया आगते कठोरं वाक्यं उक्तम्; नाहं गुणदोषयोः पृच्छामि, न च स्वहिते। एतेन सर्वेण उक्तेनापि, त्वं मदर्थं कार्ये सहाय्यं कुरु। शृणु कार्यमिदं मदर्थं, यथावद् वक्ष्यामि—त्वं स्वर्णमृगः भूत्वा रजतवर्णैः भूषितः भव। रामाश्रमस्य समीपे सीतायाः पुरतः विचर; वैदेहीं आकर्ष्य, यथेच्छं गच्छ। मैथिली त्वां मायामयं सुवर्णमृगं दृष्ट्वा विस्मिता स्यात्, शीघ्रं रामं प्रार्थयेत्—‘मम आनय।’ काकुत्स्थः च दूरं गच्छति चेत्, त्वं रामस्य स्वरूपेण ‘हा सीते लक्ष्मण’ इति उच्चारय। ततः सुमित्रानन्दनः सीतया प्रेरितः सख्याद् रामपथं शीघ्रं गमिष्यति। काकुत्स्थलक्ष्मणयोः गमने, अहं सौम्यं वैदेहीं यथासुखं हरिष्यामि, यथा सहस्राक्षः शचीं। कार्यं समाप्य, यथेच्छं गच्छ, मारिच; अर्धराज्यं दास्यामि ते। गच्छ, शुभपन्थानं गृहाण, कार्यसिद्धये; रथेन त्वां दण्डकारण्यं यास्यामि। राघवं छित्वा युद्धे, सीतां च हरित्वा, कार्यसिद्धिं कृत्वा लङ्कां प्रतियास्यामि। यदि त्वं न करिष्यसि, अद्यैव त्वां हनिष्यामि; बलात् अपि कार्यं मम कर्तव्यम्। राजा प्रतिकूलः सुखं न प्राप्नोति। यद्यस्मिन् कार्ये मम विरोधं करिष्यसि, तव जीवितं नास्ति; अद्यैव मृत्युः निःसन्देहः। बुद्ध्या विचिन्त्य, यथोचितं कुरु।” एवं एकचत्वारिंशः सर्गः वाल्मीकि-रामायणेऽरण्यकाण्डे शृणुत। रावणेन एवं समादिष्टः, तस्य राजमार्गविरोधं दृष्ट्वा, मारिचः निर्भयः राक्षसेन्द्रं कठोरं वाक्यं प्रोवाच—“कः ते एष नाशोपदेशकः, रात्रिचर, आत्मनः पुत्राणां राज्यस्य मन्त्रिणां च, पापकर्मन्? कः, राजन्, सुखी सन्, त्वां पापकृतं नान्वयेत? केन ते मृत्युद्वारं निर्दिष्टम्? नूनं, रात्रिचर, शत्रवो बलहीनाः त्वां बलवता पीडितं नष्टं द्रष्टुमिच्छन्ति। केन ते एष उपदिष्टः, पापात्मना, येन त्वं स्वयमेव नाशं प्राप्स्यसि? ये तव मन्त्रिणः, रावण, त्वां पथि भ्रमन्तं निवारयन्ति न, ते दण्डार्हाः सन्तः अपि न दण्ड्यन्ते।” एवं मारिचः रावणं प्रति धर्मयुक्तं वाक्यं स्नेहपूर्वकं प्रोवाच।