मारिचः रावणं प्रीत्या समुपविश्य उवाच — "युद्धे रामेण युध्यस्व, वा क्षमां दर्शय, रावण। यदि माम् द्रष्टुम् इच्छसि, रामस्य वार्तां न कर्तव्या। लोके हि बहवः धर्मनिष्ठाः सत्पुरुषाः परपीडया स्वसंपदः सहिताः नष्टाः। एवं परदोषेण अहम् अपि नश्येयमिति, रजनिचर, यत् युक्तं मन्यसे तत् कुरु; अहं तव मार्गं न अनुगच्छामि। रामः महातेजाः, महावीर्यः, महाबलः च; स राक्षसलोकस्य अपि संहारकर्ता भवितुम् अर्हति। यदि खरः शूर्पणखाया अपकारेण जनस्थानम् अगच्छत्, तत्र चातिवेगवान् आसीत्, तस्य पूर्वं रामेण निष्कम्पकर्मणा हतः, तर्हि रामस्य कः दोषः? यानि वाक्यानि अहं तव हितार्थं च बन्धूनां च हितार्थं च ब्रवीमि, तानि यदि त्वं न गृह्णासि, तर्हि त्वं च तव बन्धवः च रामस्य सुशरेण बाणेन अद्य युद्धे निहताः प्राणान् त्यक्ष्यथ।" एवं स्नेहपूर्वकं हितमुक्तं वचः श्रुत्वा, रावणः तानि यथार्हं यथावद् उक्तानि वाक्यानि न अङ्गीकृतवान्, मृत्युकामः इव भेषजं न गृह्णाति। राक्षसेन्द्रः तु दैवेन प्रेरितः, मारिचस्य हितमुपदिशतः कठोराणि अनपयुक्तानि वचनानि अब्रवीत्। स उवाच — "मारिच, मया यत् त्वया उक्तम्, तद् अश्लीलम् अयुक्तं च, हीनप्रसवात् उत्पन्नं निरर्थकं बीजमिव बंजरभूमौ। युद्धे रामेण माम् न कोपयितुम् शक्यं, स विशेषतः मूढः पापात्मा मानवः। यो मित्रान् राज्यं मातरं पितरं च परित्यज्य, स्त्रियाः सामान्यवाक्यं श्रुत्वा एकाकी वनं गतः, स कः? नूनं रणे खरघातिना सह सीतां, या तस्य प्राणेभ्यः प्रिया, ताम् अहं तव पुरतः अपहर्तास्मि। एष मम हृदि दृढनिश्चयः, न देवेभ्यः नासुरेभ्यः नापि सह इन्द्रेण अपि विमर्दनीयः।" "यदा कार्यस्य दोषगुणयोः पृच्छ्यते, तदा तथा वक्तव्यम्, आपत्तौ वा सम्पत्तौ वा। पृष्टः मंत्री कृताञ्जलिः स्वहितेच्छया राजानं प्रति वक्तव्यो भवति। यानि वाक्यानि न विरोधिनि, मृदूनि, शुभानि, हितानि, तानि विधिवत् यथायोग्यं राज्ञे वक्तव्यानि। यदि तु कठोराणि, हितानि, किंतु अवमानपूर्वकं उक्तानि, स मानकीर्तिं प्रियं राजा न स्वीकरोति। राजानः अग्न्यिन्द्रसोमयमवरुणरूपाः पंचधा उच्यन्ते। तेषाम् अग्निवद् तापः, इन्द्रवत् विक्रमः, सोमवत् मृदुता, यमवत् दण्डः, वरुणवत् क्षमा, राज्ञां लक्षणानि। अतः सर्वदा तान् पूजनीयाः माननीयाश्च; त्वं तु धर्मज्ञः न सन् मोहवशं प्राप्तः। त्वया पापेन आगते कठोरं वचनम् उक्तम्; अहं न दोषगुणयोः न तव स्वहितस्य पृच्छां करोमि, राक्षस।" "एवं मया उक्तं अपि, त्वं मम कार्ये सहाय्यं कर्तव्यम्। शृणु, यद् कार्यं सहाय्याय ते मया उक्तम् — त्वं सुवर्णमृगः भूत्वा रजतबिन्दुभूषितः भव। रामाश्रमपृष्ठे सीतायाः पुरतः विचर; वैदेहीं आकर्ष्य, यथेष्टं गन्तव्यम्। यदा मैथिली त्वां मृगमायाम् सुवर्णरूपिणं द्रक्ष्यति, तदा विस्मिता शीघ्रं रामम् उवाच्यति — 'एष मम आनय!' इति। ततः काकुत्स्थः दूरं गतः स्यात्, त्वं रामस्वरेण 'हा सीते! लक्ष्मण!' इति उच्चारय। ततः सीता प्रेरिता सौमित्रिं रामपन्थानुगमनाय प्रेरयिष्यति। काकुत्स्थलक्ष्मणयोः अपगमने, अहं वैदेहीं सुखेन हर्तास्मि, यथा सहस्राक्षेण शची हृता। एतत् कार्यं कृत्वा, यत्र इच्छसि तत्र गच्छ; मारिच, अर्धराज्यम् दास्यामि। गच्छ शुभेन पन्था कार्यसिद्धये; अहं रथेन दण्डकवनं त्वां अनुगमिष्यामि। राघवस्य छलेन युद्धे सीतां च हृत्वा, सिद्धार्थः त्वया सह लङ्कां प्रत्यागमिष्यामि। यदि त्वं एतत् न करिष्यसि, तर्हि त्वां हनिष्यामि; बलात् अपि मम कार्यं कर्तव्यम्। राजा प्रतिकूलः सन् सुखं न प्राप्नोति। यदि रामं प्रतियास्यसि, तव प्राणनाशः नूनम्; यदि माम् विरोधिष्यसि, अद्य मृत्युः निश्चितः। बुद्ध्या सम्यक् विचिन्त्य, यथोचितं कुरु।" एवं रावणेन आदेशं श्रुत्वा, तस्य राजधर्मविपरीतं दृष्ट्वा, मारिचः निर्भयः राक्षसेन्द्रं कठोरैः वाक्यैः प्रत्युवाच। स उवाच — "कः तव, रजनिचर, स्वस्य पुत्राणां राज्यस्य मन्त्रिणां च नाशाय, पापकर्मन्, एष नाशः उपदिष्टः? कः तव, नृप, सुखी सन् त्वां, पापकर्माणं, नाभिनन्देत? केन तव मृत्युद्वारम् उक्तम्? नूनं शत्रवः तव, दुर्बलबलाः सन्तः, त्वां बलवता विनाशितुम् इच्छन्ति। केन तव हितद्वेषिणा, पापबुद्धिना, एष उपदेशः कृतः, येन त्वं स्वकर्मणा नाशं यास्यसि, रजनिचर?" एवं तत्र रामायणस्य श्रीमद् वाल्मीकिये आरण्यकाण्डे चत्वारिंशः एकचत्वारिंशश्च सर्गः समाप्तः।