रामः महाबलम् धनुः संधाय, शत्रुविनाशकान् तीक्ष्णान् त्रीन् बाणान् मुमोच; तेषां वेगः गरुडवायुवत् आसीत्। ते बाणाः वज्रसदृशाः, भयङ्कराः, रक्तपिपासवः, संयुक्ताः, संयुक्ताङ्गाः, समागताः। रामस्य वीर्यं विज्ञाय, स दुष्टः राक्षसः, पूर्वं संकटं दृष्ट्वा, तस्मात् पलायितः; तदा विमुक्तौ तौ राक्षसौ रामेण निहितौ। रामस्य बाणेन विमुक्तः, किञ्चित् जीवितं रक्षन्, अहम् इह विचरन्, अधुनाऽपि तपस्वी रूपेण स्थिरचित्तः वसामि। अत्र प्रतेकस्मिन् वृक्षे रामं पश्यामि—वल्कलाजिनधारिणम्, धनुर्धरं, मृत्युवत् पाशहस्तम्। सहस्रशः रामान् पश्यामि, भयभीतः अस्मि, हे रावण; इदं वनं सर्वं राममयम् इव दृश्यते। एकाकिनि अपि केवलं रामं पश्यामि, हे राक्षसाधिप; स्वप्ने रामं दृष्ट्वा, मोहितः विमूढः विचरामि। ‘र’ इति प्रारभ्य नामानि, रत्नानि, रथानि च, हे रावण, सर्वाणि मां भयङ्कुरुवन्ति, रामभीतः अस्मि। रामस्य बलं जानामि; तेन सह युद्धं तव न युक्तम्। स रघुनन्दनः बली वा नामुचिं वा हन्याद्। रावण, रामेण सह युद्धं कुरु, अथवा क्षमां दर्शय; यदि मां द्रष्टुम् इच्छसि तर्हि रामस्य नाम न वद। लोके बहवः धर्मनिष्ठाः धर्मपरायणाः जनाः, परदोषात् स्वसंपद्भिः सह नष्टाः। एवं परपापात् अहम् अपि नष्टः स्याम्, हे निशाचर; यथोचितं कुरु, अहम् अनुगन्तुं न इच्छामि। रामः महातेजाः, महावीर्यः, महाबलः च; स राक्षसलोकस्य अपि विनाशकः स्यात्। यदि खरः शूर्पणखायाः कृते जनस्थानं गतः, अतिक्रूरः अभवत्, पूर्वं च रामेण निहतः, यस्य कर्म सहजम्, तर्हि रामे दोषः कः? यदि एते मम हिताय बन्धुवर्गस्य च हिताय उक्ताः वचनाः त्वया न स्वीक्रियन्ते, तर्हि त्वं बन्धुश्च युद्धे रामस्य सुसीधुभिः बाणैः अद्य निहन्येथः। एवम् उक्ते, रावणः मारीचस्य हितमुक्तं वाक्यम् उपलभ्य अपि, मृत्युम् इच्छन् औषधं न गृह्णन् इव, तद् न अङ्गीकृतवान्। स राक्षसराजः, विधिना प्रेरितः, स्वहितं वदन्तं मारीचं तीक्ष्णं निःसारं च वाक्यं प्रोवाच। ‘‘अयं भाषितः मारीच, मम प्रति, अनार्यस्य वाक्यं यथा, न फलप्रदः, शुष्के क्षेत्रे बीजस्य इव। तव वचनैः रामे युद्धे मम मनः न कम्पते, विशेषतः स तु मूढः, पापात्मा, मानवः। यः मित्राणि, राज्यं, मातरं पितरं च परित्यज्य, स्त्रीवचनात् एकाकी वनं गतः, स किम्? खरघातिना सह युद्धे, अहम् अस्य प्राणाधिकां सीतां तव पुरतः अपहर्तुम् अर्हामि। मम हृदि दृढनिश्चयः अयं, मारीच; न देवा, न दानवाः, नापि इन्द्रः, एषं निश्चयं विचालयितुं शक्नुवन्ति। कर्तव्यस्य निर्णयस्य गुणदोषौ पृष्टे, एवं वक्तव्यं, आपद्वा उपकारो वा, यथायोग्यम्। मन्त्री राज्ञे पृष्टः, स्वहितकाम्यया, कृताञ्जलिः, शिष्टया वाचा वक्तव्यः। अप्रतिकूलानि, मृदूनि, शुभानि, हितानि च वचनानि, यथोचितं, राज्ञे वक्तव्यानि। यदि वचनानि तीक्ष्णानि वा, हितानि वा, किंतु अविनीतानि, तानि राजा मान्यः न स्वीकरोति। राजानः अनन्तवीर्याः, पञ्चधा रूपाणि धारयन्ति—अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च। महाबलिनः राजानः, हे निशाचर, तापं, वीर्यं, सौम्यत्वं, दण्डं, प्रसादं च धारयन्ति, तेषाम् इव। तस्मात् सर्वदा सर्वत्र, ते पूज्याः, नमस्करणीयाश्च; त्वं तु धर्ममज्ञः मोहग्रस्तः। त्वं दुष्टभावात्, अतितीक्ष्णं वचनं आगते मयि उक्तवान्; अहं न तव गुणदोषौ पृच्छामि, न च तव हितमपि, हे राक्षस। एतावत् उक्ते अपि, हे निगृहीतवीर्य, त्वम् अस्मिन् कार्ये मम साहाय्यं कर्तुम् अर्हसि। शृणु, यत् कार्यं मम साहाय्यार्थं त्वया कर्तव्यम्, तद् वक्ष्यामि—त्वं सुवर्णमृगः भूत्वा, रजतबिन्दुभूषितः, रामस्य आश्रममधि सीताया अग्रे विचर। वैदेहीं मोहयित्वा, यथेष्टं गच्छ। मैथिली त्वां दृष्ट्वा, मायामयं सुवर्णमृगं, विस्मिता स्यात्, शीघ्रं रामं प्रति ‘‘एष मम आनय’’ इति वदेत्। यदा काकुत्स्थः दूरं गच्छति, तदा त्वं ‘‘हा सीते! लक्ष्मण!’’ इति रामस्य स्वरं अनुकरणं कृत्वा क्रोश। ततः श्रुत्वा, सीतया प्रेरितः, सौमित्रिः अपि स्नेहात्, आकुलचित्तः, रामस्य पन्थानं अनुगच्छेत्। काकुत्स्थलक्ष्मणयोः गते, अहम् एकाकिनीं वैदेहीं सुखेन अपहरिष्यामि, यथा इन्द्रः शचीं जग्राह। एवं कृत्ये कृतमित्युक्त्वा, यत्र इच्छसि तत्र गच्छ, हे राक्षस; हे मारीच, दृढनिश्चय, राज्यस्य अर्धं तुभ्यं दास्यामि। गच्छ, मृदुचर, सुरक्षितमार्गेण, कार्यसिद्धये; अहम् अपि रथेन दण्डकारण्यं त्वां अनुगमिष्यामि। इति श्रीमद्वाल्मीक्ये रामायणे अरण्यकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः।