मम पूर्वव्रणं स्मरन्, अहं तीक्ष्णशृङ्गधारी मृगस्य रूपेण कोपात् तं मारयितुम् उद्युक्तः तत्र अभ्यधावम्। स तु महाबाणं समारोप्य, शत्रुनाशकान् तीक्ष्णत्रीन् बाणान् गरुडवायुसमवेगान् सन्दधानः मम प्रति सन्ददौ। ते बाणाः वज्रसदृशाः, भीषणाः, रुधिरपिपासवः, संयुक्ताः, त्रयः, संयुक्ताङ्गाः, सर्वे मिलित्वा अग्रे अभ्यधावन्। रामस्य वीर्यं ज्ञात्वा, मायावी स राक्षसः, पूर्वं भयम दृष्ट्वा, तत्र पलायितः। ततः विमुक्तौ तौ राक्षसौ रामबाणेन हतौ। रामस्य बाणेन मुक्तः अहं किञ्चित् जीवितं रक्षित्वा, इह विचरन्, मुनिरूपे स्थितः, मनः संयम्य उपविष्टः। अस्मिन् वनान्तरे, प्रत्येकवृक्षे रामं पश्यामि, वल्कलचर्मवसनं, धनुर् धारयन्तं, मृत्युसदृशं पाशहस्तं। सहस्रशः रामान् पश्यामि, भयभीतः रावण; सर्वं वनम् अपि राममयं इव दृश्यते। एकाकी अपि रामं एव पश्यामि, राक्षसपतिः; स्वप्ने अपि रामं दृष्ट्वा, मोहितः, विमूढः विचरामि। 'र' इति आरम्भे नामानि, रत्नानि, रथानि, रावण, सर्वे मां भीषयन्ति, रामभीतेन। तस्य शक्तिं जानामि; तेन युद्धं तव न उचितम्। रघुनन्दनः बलीं वा नामुचिं वा हन्तुं शक्नोति। युद्धे रामं समागच्छ वा क्षमां दर्शय, रावण। यदि मां द्रष्टुम् इच्छसि, रामं न वक्तव्यम्। संसारे बहवः धर्मिष्ठाः, धर्मनिष्ठाः, परपापेन स्वसंपदः सहिताः विनष्टाः। एवं, परपापेन अहं अपि नश्येयम्, रात्रिचर; यथोचितं कुरु, अहं तव अनुगामी न भविष्यामि। रामः महातेजाः, महावीर्यः, महाबलः; राक्षसलोकस्य अपि विनाशकः स्यात्। यदि खरः शूर्पणखायाः कारणेन जनस्थानं गतः, अतिक्रूरः अभवत्, पूर्वं रामेण हतः, तस्य निष्कलुषकर्मणः, तर्हि रामस्य दोषः कः? यदि मम हिताय, तव च कुलस्य हिताय, एतद् वाक्यं न स्वीकरोषि, तर्हि त्वं, तव बान्धवाः, रामस्य सिध्दबाणैः युद्धे अद्य हताः प्राणान् हानिष्यन्ति। एवं वाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, चत्वारिंशोऽध्यायः आरभ्यते। रावणः, मारीचस्य हितयुक्तं वचनं श्रुत्वा, तं न स्वीकारयामास, मृत्युकामः औषधं त्यजति इव। राक्षसाधिपः, विधिसंप्रेरितः, मारीचाय हितकरं वचनं यथायोग्यं श्रुत्वा, तं अप्रियं दुष्टं च वाक्यं उवाच। मारीच, तव वाक्यं मम प्रति अनार्यस्य, निष्फलं, शून्ये बीजस्य इव, अर्थहीनम्। रामस्य युद्धे तव वचनैः अहं न बाध्ये; स तु मूढः, पापः, मानवः। सः मित्रं, राज्यं, मातरं, पितरं, त्यक्त्वा, स्त्रियाः सामान्यवाक्यं श्रुत्वा, एकाकी वनं गतः। खरघ्नेन युद्धे, अहं सीतां, तस्य प्राणात् प्रियतरां, तव साक्षात् हृत्य गृहीष्यामि। एषा मम हृदयस्थिता निश्चला बुद्धिः, मारीच; देवैः, दानवैः, इन्द्रेण अपि न परिवर्तनीयम्। दोषगुणयोः पृष्टे, कार्यस्य निर्णयस्य, आपत्तौ वा, अवसरः वा, यथायोग्यं वक्तव्यम्। मंत्री पृष्टः, राज्ञः समृद्धिम् इच्छन्, अञ्जलिं कृत्वा वदेत्। अप्रतिकूलानि, सौम्यानि, शुभानि, हितानि, यथायोग्यं, राज्ञः वचनानि वदेत्। यदि वचनानि कठोराणि, हितानि, परन्तु सम्मानरहितानि, तानि राजा मानप्रियम् न स्वीकरोति। राजानः अनन्तवीर्याः, पञ्चरूपधारिणः—अग्नि, इन्द्र, सोम, यम, वरुण। महाराजाः, रात्रिचर, तापम्, वीर्यम्, सौम्यत्वम्, दण्डम्, प्रसादम् इव तेषां देवतानां धारयन्ति। तस्मात् सर्वदा तान् पूजनीयाः, सम्माननीयाः; त्वं तु धर्मज्ञानरहितः, मोहग्रस्तः। दुष्टभावात्, आगतम् जनम् प्रति, कठोरं वचनम् उक्तम्; अहं न तव गुणदोषं पृच्छामि, न तव हितम्, राक्षस। एतत् सर्वम् उक्तं मया, संयतवीर्य, तव साहाय्याय एव कर्तव्यम्। शृणु तव साहाय्यस्य कर्तव्यं यथा कथयामि—त्वं सुवर्णमृगः, रजतबिन्दुभूषितः भूत्वा। रामस्य आश्रमस्य पुरतः सीताया अग्रे विचर; मैथिलीं आकृष्ट्वा, इच्छया गच्छ। यदा मैथिली तव रूपं पश्यति, तदा विस्मिता, शीघ्रं रामं वदति—'एतं मम आनय!' यदा काकुत्स्थः दूरं गच्छति, तदा त्वं रामस्य स्वरं अनुकरणं कृत्वा, 'हा सीते! लक्ष्मण!' इति क्रन्दय। ततः सीता प्रेरितः सौमित्रिः अपि, मित्रभावात्, रामस्य मार्गम् अनुवर्तते। यदा काकुत्स्थः, लक्ष्मणः च गच्छतः, तदा अहं वैदेहीम् सुखेन गृहीष्यामि, इन्द्रः शचीं इव। एतत् कार्यं कृत्वा, यत्र इच्छसि तत्र गच्छ, राक्षस; मारीच, दृढव्रत, अहं तुभ्यं राज्यस्य अर्धं दास्यामि।