तस्मिन् काले, रावण, मया तेन रणभूमौ कथञ्चित् मोक्षः प्राप्तः। ततः परं यदभवत्, तद् शृणु। अहम् अविरतश्च, द्वाभ्यां राक्षसाभ्यां सहाक्रान्तः, मृगस्वरूपं गृहीत्वा ताभ्यां सह दण्डकारण्यं प्रविष्टः। तत्र दण्डकारण्ये ज्वलज्जिह्वः, महादंष्ट्रः, तीक्ष्णशृङ्गः, महाबलश्च, मांसभक्षी महाव्याघ्रवद् विचरामि स्म। यज्ञवाटेषु, पुण्यस्थलेषु, देवदारुषु च, हे रावण, अत्यन्तक्रूरः तपस्विनः विघ्नयन् विचरामि स्म। तत्र दण्डकारण्ये धर्मात्मानः मुनीन् हत्वा, तेषां रक्तं पित्वा, मांसं चाददं। क्रूरः, मुनिमांसभक्षी, वनवासिनः भयङ्करः, रक्तमत्तः अहं दण्डकारण्ये विचरामि स्म। एवं धर्मनाशकः दण्डकारण्ये विचरन्, तत्र रामं धर्मनिष्ठं तपस्विनं दृष्टवान्। वैदेहीं महाभागां लक्ष्मणं च महारथं, नियताहारं सर्वभूतहिते रतम् अपि दृष्टवान्। तत्र रामं वनवासिनं महाबलिनं तु न गणयन्, तम् तपस्विनं मन्यन्, पूर्ववैरेण च स्मरन्, तं समीपमगच्छम्। तदा अहम्, तीक्ष्णशृङ्गमृगरूपधारी, पूर्वतापस्मृत्या कोपवशात् तं हन्तुम् अभिप्रेत्य समभ्यधावम्। स तु महाबलवान् रामः, महद् धनुः संधाय, शत्रुनाशकान् तीक्ष्णान् त्रीन् बाणान् मुमोच, येषां वेगः गरुडवातसमः। ते बाणाः, वज्रकल्पाः, भीषणाः, रुधिरपिपासवः, संयुक्ताः, वक्रगात्राः, सहसा समुत्पेतुः। रामस्य वीर्यं ज्ञात्वा, माया युक्तः, पूर्वं च भयं दृष्ट्वा, अहम् अपसरम्। ततो मम मोक्षः जातः; तौ राक्षसौ रामबाणैः निहतौ। रामस्य बाणैः विमुक्तः, किञ्चित् जीवितं रक्षन्, अहम् अत्र विचरन्, तपस्विरूपेण स्थातुम् आरब्धवान्, मनसि स्थिरः। अहं प्रत्यक्षं प्रतेकवृक्षे रामं पश्यामि—वल्कलचीरधारिणं, कृष्णाजिनवसनं, धनुर्धरं, यमं यथा पाशहस्तम्। सहस्रशः रामान् पश्यामि, भीतः अस्मि, हे रावण; इदं सर्वं वनं मे राममयं प्रतियाति। एकाकी अपि अहं केवलं राममेव पश्यामि, हे राक्षसराज; स्वप्ने रामदर्शनात् मोहसन्तप्तः, विमूढः, भ्रमन् विचरामि। ‘र’ इत्यादिनामानि, रत्नानि, रथान्, हे रावण, सर्वाणि मां भययन्ति, रामभयात्। रामस्य बलं जानामि; तेन सह युद्धं नुचितं नास्ति। स रघुनन्दनः बली, बली वा नामुचिं हन्तुं समर्थः। रामेण सह युद्धं वा, क्षमां वा दर्शय; यदि माम् इच्छसि द्रष्टुम्, तदा रामं न वक्तव्यम्। लोके बहवः धर्मिष्ठाः धर्मनिष्ठाः जनाः परपापेन सह स्वसंपदः विनष्टाः। एवं परपापेन अहम् अपि नश्येयम्, हे निशाचर; यथोचितं कुरु, अहम् त्वां नानुगमिष्यामि। रामः महातेजाः, महावीर्यः, महाबलश्च; स राक्षसलोकस्यापि नाशकः स्यात्। यदि खरः शूर्पणखायाः कृते जनस्थानं गतः, अतिक्रूरः चाभूत्, स च रामेण पूर्वं निहतः, तदा रामे दोषः कः? यदि मम हिताय बन्धूनां च हिताय मया उक्तं वाक्यं त्वया न गृह्यते, तर्हि त्वं बन्धुश्च युद्धे रामस्य सुशरैः अद्यैव निहन्येथाः। इत्येवं त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रूयतां। श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे, अरण्यकाण्डे, चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः। एवं मारीचस्य हितमुक्तं वाक्यं श्रुत्वा रावणः तद् न प्रतीयाय, यथा मृत्युकामः भेषजं न गृह्णाति। राक्षसेन्द्रः, विधिना प्रेरितः, मारीचं हितोपदेशिनं कर्कशमशिवं वाक्यं प्राह। "मारीच, त्वया यदुक्तं मम प्रति, तद् अनार्यस्य वचनं, निष्फलं, शुष्के क्षेत्रे बीजं यथा। तव वाक्यैः न शक्येऽहं रामेण सह युद्धे विघ्नयितुं, विशेषतः स तु मूर्खः पापात्मा मानवः। यो मित्रबान्धवान् राज्यं मातरं पितरं च त्यक्त्वा, केवलं स्त्रीवाक्यं श्रुत्वा वनं गतः—स खलु खरघातिनं रामं समरे सीतां, तस्य प्राणादपि प्रियां, तव पुरतः अपहर्तुम् अहम् अवश्यं यत्निष्ये। मम हृदये एषा निश्चला बुद्धिः, मारीच, या न देवानां, न दानवानां, नापि सह इन्द्रेण अपि परिवर्तनीयम्। कार्यस्य दोषगुणयोः पृष्टे, भयं वा लाभं वा, यथोचितं वक्तव्यम्। मन्त्रिणा पृष्टः, स्वहितकाम्यया, राज्ञे विनयेन कृताञ्जलिः वाक्यम् उक्तव्यम्। ये वाक्यानि न विरोध्यन्ते, मृदूनि, शुभानि, हितानि च, राज्ञे यथोचितं विनयेन वक्तव्यानि। यदि वाक्यानि कठोराणि वा, हितानि वा, विनयहीनानि, तानि राजा नाभिनन्देत्। राजानः अनन्तवीर्याः पञ्चरूपधारिणः—अग्निरूपं, इन्द्ररूपं, सोमरूपं, यमरूपं, वरुणरूपं च। महाबलिनः राजानः, हे निशाचर, तेजः, वीर्यं, सौम्यत्वं, दण्डः, प्रसादश्च, एतानि देवानिव धारयन्ति। तस्मात् सर्वदा तान् पूजयितव्यः, नमस्कर्तव्यश्च; त्वं तु धर्ममज्ञानात् मोहग्रस्तः। एवं सन्देशः।