शृणु अद्य एकोनचत्वारिंशततमं अध्यायम्। श्रीमद्वाल्मीकिरामायणेऽरण्यकाण्डे एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः प्रवर्तते। तदा युद्धे तेन मया किञ्चित्कथञ्चित् मोक्षः प्राप्तः। ततः यदनन्तरं जातं, तद्वदामि त्वं शृणु। अहं न श्रान्तः, द्वौ राक्षसौ मम उपरि आक्रम्य, ताभ्यां सह मृगरूपेण दण्डकारण्यं प्रविष्टः। दण्डकारण्ये ज्वलज्जिह्वः, महान् दंष्ट्रः, तीक्ष्णशृङ्गः, बलसम्पन्नः, मांसभक्षः महाव्याघ्रवत् विचरामी। यज्ञवाटेषु, तीर्थेषु, पावनवृक्षेषु, हे रावण, अहं अतिविक्षिप्तः तपस्विनः विघ्नयन् विचरामी। दण्डकारण्ये धर्मात्मानः तपस्विनः हत्वा, तेषां रक्तं पिबामि, मांसं च खादामि। क्रूरः, मुनिमांसभक्षः, वनवासिनः भीषयन्, रक्तमदात् दण्डकारण्ये विचरामी। दण्डकारण्ये धर्मविप्रलपः भ्रमन्, ततः रामं धर्मनिष्ठं तपस्विनं दृष्टवान्। वैदेहीं महाभागिनीं लक्ष्मणं च महारथिं, अल्पाहारतपस्विनं सर्वभूतहिते रतम् अपि दृष्टवान्। रामं वनवासिनं महाबलिनं अवज्ञाय, पूर्ववैरोपस्मृत्या, तपस्विनमिव मत्वा, तं समीपं गतवान्। मृगरूपेण तीक्ष्णशृङ्गेण, पूर्वघातं स्मृत्वा, क्रोधात् तं हन्तुं समुत्पत्य अभ्यधावत्। स तदा त्रि तीक्ष्णबाणान् शत्रुनाशकान् महाधनुषि सन्धाय, गरुडवायुवेगान् विमोचयत्। ते बाणाः वज्रसदृशाः, भीषणाः, रक्तपिपासवः, संयुक्ताः, वक्रसंयुक्ताः, सम्यक् अग्रसरन्। रामस्य वीर्यं ज्ञात्वा, मायावी, पूर्वसंकटे दृष्टः, तत्र पलायितः; ततः विमुक्तौ द्वौ राक्षसौ रामबाणैः हतौ। रामबाणेन मुक्तः, किञ्चित् जीवितं धारयन्, अहं तपस्वी सञ्जातः, स्थिरचित्तः विचरामी। यत्र यत्र वृक्षेषु पश्यामि, रामं वाल्कलाजिनधारिणं धनुर्धरं, मृत्युमिव पाशहस्तं। सहस्रशः रामान् पश्यामि, भीतः रावण; सर्वं वनं राममयम् इव दृश्यते। एकान्ते अपि केवलं रामं पश्यामि, हे राक्षसाधिप, स्वप्ने रामं दृष्ट्वा, मोहितः, विमूढः विचरामी। 'र' इति नामानि, रत्नानि, रथानि, हे रावण, सर्वाणि भयाय मे, रामात् भीतः अस्मि। तस्य वीर्यं जानामि; युद्धं तेन तव न उचितम्। रघुनन्दनः बालीं वा नमुचिं वा हन्तुं समर्थः। रामं युद्धे समागच्छ वा धैर्यं धारय, हे रावण। यदि माम् द्रष्टुम् इच्छसि, रामस्य उल्लेखः न आवश्यकः। लोके अनेकाः धर्मनिष्ठाः जनाः, परदोषेण, स्वधनसमेताः, नष्टाः। एवं परदोषेण मयापि विनाशः सम्भवति, हे निशाचर। यथोचितं कुरु; अहं तव मार्गं न गमिष्यामि। रामः महातेजाः, महावीर्यः, महाबलः; राक्षसलोकस्य अपि नाशकः स्यात्। यदि खरः शूर्पणखायाः कारणात् जनस्थानं गत्वा, अतिवैगुण्यं कृत्वा, पूर्वं रामेण सहजकर्मणा हतः, तर्हि रामे दोषः कः? यदि एताः हिताय उक्ताः वाक्याः न गृह्णासि, तर्हि त्वं स्वजनैः सह युद्धे रामबाणैः आजि हतः प्राणान् हाप्स्यसि। शृणु चत्वारिंशततमं अध्यायम्। श्रीमद्वाल्मीकिरामायणेऽरण्यकाण्डे चत्वारिंशोऽध्यायः प्रवर्तते। रावणः मारीचस्य हितयुक्तं वचनं श्रुत्वा, तं न स्वीकृतवान्, मृत्युमिच्छन् औषधं त्यजति इव। राक्षसाधिपः, विधिना प्रेरितः, मारीचाय हितोपदेशं दत्त्वा, कटुं, अनुचितं वचनं उवाच। मारीच, तव वाक्यं मम प्रति अनार्यस्य, निरर्थकं, फलहीनं, शुष्कभूमौ बीजस्य इव। तव वचनैः रामस्य युद्धे मम मनः न भिद्यते, विशेषतः स मूढः, पापात्मा, मानवः। यो मित्राणि, राज्यं, मातरं, पितरं परित्यज्य, स्त्रीवचनं शृत्वा वनं गतः, स कः? खरघातिनं युद्धे, सीतां तस्य प्राणात् अधिकप्रियां, तव पुरतः हर्तुं निश्चितवान् अस्मि। मारीच, मम हृदये दृढनिश्चयः; तं देवैः वा दानवैः वा इन्द्रेण सह अपि न परिवर्तयितुं शक्यः। दोषगुणयोः पृष्टे, तद्विषये, आपद्विपत्तिषु, कार्यनिश्चये, यथायोग्यं वक्तव्यं। पृष्टे, बुद्धिमान् मन्त्रिणः, राज्ञे, स्वार्थेच्छया, समाहितः, अञ्जलिं कृत्वा, वदेत्। अप्रतिकूलानि, मृदु, शुभानि, हितानि वाक्यानि, राज्ञे, यथायोग्यं, विनयेन, वक्तव्यं। यदि वचनं कटु वा हितकरं, विनयहीनं, तर्हि मान्यः राजा तं न स्वीकरोति। राजानः अनन्तवीर्याः पञ्चरूपाः भवन्ति—अग्निः, इन्द्रः, सोमः, यमः, वरुणः। महाबलिनः राजानः, हे निशाचर, तापं, शौर्यं, सौम्यत्वं, दण्डं, प्रसादं च धारयन्ति, तैः देवैः यथा।