मारिचः रावणं मित्रभावेन पुनः पुनः चेतयन् स्नेहपूर्वकं प्राह—यदि त्वं मम हितवचनानि उपेक्ष्य सीतायाः बलात्कारेण प्रवृत्तः स्याः, तदा रामस्य बाणैः हतः स्वजनसहितः, क्षीणबलः, यमसदनं गमिष्यसि। इदानीं तु वाल्मीकि-महर्षेः श्रीरामायणस्य अरण्यकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः कथ्यते। तस्मिन्नेव काले, यदा सः मया युद्धे किञ्चित् प्रकारेण मुक्तः, तदनन्तरं यत् अभवत् तत् शृणु। अहम् अक्लान्तः, द्वाभ्यां राक्षसाभ्यां आक्रान्तः, मृगस्वरूपेण ताभ्यां सह दण्डकारण्यं प्रविष्टः। ज्वलज्जिह्वः, महादंष्ट्रः, तीक्ष्णशृंगः, अतिबलवान्, मांसभक्षः, दण्डकारण्ये महाश्वापदः इव विचरन्। यज्ञवाटेषु, पुण्यस्थलेषु, देवदारुषु, हे रावण, अतिव्रातः तपस्विनः उपद्रवत् दण्डकारण्यं विचरन्। धर्मिष्ठान् तपस्विनः दण्डकारण्ये हत्वा, तेषां रुधिरं पित्वा, मांसं च खादित्वा। क्रूरः, मुनिमांसभक्षः, वनवासिनः भयावहः, रक्तमत्तः दण्डकारण्यं विचरन्। धर्मभ्रष्टः दण्डकारण्यं विचरन् अहम् रामं धर्मनिष्ठं तपस्विनं दृष्टवान्। वैदेहीं पुण्यशीलां लक्ष्मणं च महारथं, अल्पाहारं, सर्वभूतहितं तपस्विनं अपि दृष्टवान्। रामं वनवासिनं महाबलिनं उपेक्ष्य, पूर्ववैरी स्मृत्वा, तपस्विनं मन्यन्, समीपं गतवान्। तीक्ष्णशृंगधारी मृगस्वरूपेण पूर्वाघातं स्मृत्वा, क्रोधात् हन्तुं प्रवृत्तः। सः महाबाणं संधाय, शत्रुनाशकानि त्रि तीक्ष्णबाणानि ससर्ज, येषां वेगः गरुडवायुवत्। ते बाणाः वज्रसदृशाः, भयावहाः, रक्तपिपासवः, संयुक्ताः, सर्वे सम्यक् अग्रसरन्। रामस्य वीर्यं ज्ञात्वा, मायावान्, पूर्वसंकटे दृष्टवान्, पलायितः; ततः मुक्तः, तौ राक्षसौ रामबाणैः हतौ। रामबाणेन मुक्तः, किञ्चित् जीवितं रक्षित्वा, अहं तत्र विचरन्, तपस्वी रूपेण, मनः संयम्य स्थितः। सर्वेषु वृक्षेषु रामं वल्कलाजिनवस्त्रधारिणं धनुर्धरं यमदण्डधारिणं इव पश्यामि। सहस्रशः रामान् पश्यामि, भयाकुलः, हे रावण; समस्तं वनं राममयम् इव प्रतीयते। एकान्ते अपि केवलं रामं पश्यामि, हे राक्षसराज; स्वप्ने रामं दृष्ट्वा, मोहितः, संज्ञाहीनः विचरन्। 'र' इति आरभ्य नामानि, रत्नानि, रथानि च, हे रावण, सर्वे भयदायकानि, रामात् भीतः अस्मि। रामस्य शक्तिं जानामि; तस्य सह युद्धं तव न उचितम्। रघुवंशजः बली नामुचिं अपि हन्तुं शक्नोति। युद्धे रामं युध्यस्व वा, वा धैर्यं धारय; यदि मां द्रष्टुम् इच्छसि, रामस्य विषये न वक्तव्यम्। लोके बहवः धर्मनिष्ठाः जनाः परापराधात्, स्वसंपदः सहिताः, विनष्टाः। एवं परापराधात् अहम् अपि नश्येयम्, हे निशाचर; यथायोग्यं कुरु, अहं तव मार्गे न गमिष्यामि। रामः महातेजाः, महावीर्यः, महाबलः; राक्षसलोकस्य अपि नाशकः स्यात्। यदि खरः शूर्पणखायाः कारणात् जनस्थानं गत्वा, अतिव्रातः, पूर्वं रामेण सहजकर्मणा हतः, तदा रामे दोषः कः? यदि त्वं मम हितवचनानि न गृह्णासि, तव स्वजनहितार्थं उक्तानि, तदा त्वं स्वजनसहितः युद्धे रामस्य सिध्दबाणैः अद्य हतः प्राणान् हापयिष्यसि। इदानीं वाल्मीकि-महर्षेः श्रीरामायणस्य अरण्यकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। रावणः मारिचस्य यथोचितं हितमुपदेशं श्रुत्वा न स्वीकृतवान्, मृत्युमिच्छन् औषधं यथा न गृह्णाति। राक्षसाधिपः विधिसंप्रेरितः, मारिचस्य हितायुक्तं वचनं श्रुत्वा, तं अप्रियम्, कठोरं, अनार्यं वाक्यं अभाषत्। "मारिच, मम प्रति तव वाक्यं अनार्यजातस्य, निःफलम्, शुष्कक्षेत्रे बीजं इव व्यर्थम्। तव वचनैः रामस्य युद्धे मम मनः न विकलयितुं शक्यते, विशेषतः सः मूढः, पापात्मा, मानुषः। यः मित्राणि, राज्यं, माता-पितरौ परित्यज्य, केवलं स्त्रीवचनात् वनं गतः, सः किम्? खरघातिनं युद्धे, रामस्य प्राणाधिकां सीतां तव साक्षात् हर्तुं आवश्यकम्। एषा मम दृढनिश्चयः, मारिच, देवैः, दानवैः, इन्द्रेण अपि न परिवर्तनीयः। दोषगुणयोः पृष्टे, कार्यस्य निर्णयस्य विषये, आपद्विपद्विषये, यथायुक्तं वक्तव्यम्। मन्त्रिणा, स्वकल्याणमिच्छता, सम्यक् पृष्टे, राज्ञे नम्रभावेन वाक्यं वक्तव्यम्। विरोधरहितं, मृदु, शुभं, हितं वाक्यं नीत्या, यथायोग्यं, राज्ञे वक्तव्यम्। यद्यपि वचनं कठोरं वा, हितं वा, किंतु नम्रता विना, तादृशं वचनं मान्यराज्ञा न स्वीकरोति। राज्ञः अनन्तशक्तयः पञ्च रूपाणि धारयन्ति—अग्निः, इन्द्रः, सोमः, यमः, वरुणः।" एवं मारिचस्य धर्मयुक्तं उपदेशं रावणः न स्वीकृतवान्, आत्मनः विनाशाय प्रवृत्तः।