राक्षसाणां क्रीडारम्येषु, विहारोत्सवकुशलानां, सभासंमर्ददर्शिनां च, त्वया दुःखं महद् आपादितव्यं, रावण। त्वं लङ्कां नगरीं, विभूषणमणिमण्डितगृहसंकुलां, मैथिल्याः कृते विनष्टां द्रक्ष्यसि। पापं अकरोत् इति न ये, शुद्धभावाः अपि, दुष्टसंसर्गेण नश्यन्ति—यथा अहिपूर्णे कूपे मत्स्याः नश्यन्ति। दिव्यचन्दनरागोपेतान्, दिव्याभरणभूषितान् राक्षसान्, त्वद्गतेन दोषेण भूमौ निपातितान् द्रक्ष्यसि। रात्रिचरान्, येषां भार्याः हृताः, केचन भार्याभिः सह दिशः पलायमानान्, शेषान् अनाथान् च द्रक्ष्यसि। शरवृष्टिभिः परिवृतां, वह्निना आवृतां, दग्धगृहां लङ्कां नूनं द्रक्ष्यसि। न परदाराभिमर्शात् महत् पातकं विद्यते; त्वं सहस्राणि स्त्रीणां स्वधर्मे स्थितानां अधिपः असि। स्वभार्यायाम् एव निष्ठां कुरु; कुलं रक्ष, राक्षसान् रक्ष, कीर्तिं, श्रियम्, राज्यं, प्राणांश्च रक्ष। यदि त्वं सौम्याभिः पत्निभिः, सुहृद्भिः च चिरकालं रमितुम् इच्छसि, न रामस्य अप्रियम् किञ्चित् कुरु। यदि मम स्नेहपूर्वकं वार्यमाणः अपि, जानक्याः बलात्कारेण प्रवर्तसे, तदा रामबाणैः हतः, बन्धुभिः क्षीणबलः, यमसादनं यास्यसि। एतस्मिन्नेव समये, मया तेन युद्धे कथञ्चित् विमुक्तः, ततः परं यद् अभवत्, शृणु। अहम् अव्यथमानः, द्वाभ्यां राक्षसाभ्यां आक्रान्तः, ताभ्यां सह मृगस्वरूपेण दण्डकारण्यं प्रविष्टः। ज्वलज्जिह्वः, महादंष्ट्रः, तीक्ष्णशृङ्गः, महाबलः, मृगरूपेण दण्डकारण्ये मांसभक्षकः विचरामि। यज्ञस्थानानि, पुण्यस्थानानि, पुण्यवृक्षांश्च, हे रावण, अतिक्रूरः, तपस्विनः पीडयन्, अहम् अत्र विचरामि। धर्मिष्ठान् मुनीन् दण्डकारण्ये हत्वा, तेषां रक्तं पित्वा, मांसं खादामि। क्रूरः, मुनिमांसभक्षकः, वनवासिनः भीषयन्, रक्तमत्तः दण्डकारण्ये विचरामि। एवं धर्मस्य दुष्टः, दण्डकारण्ये भ्रमन्, रामं धर्मनिष्ठं तापसं अभवम्। वैदेहीं महाभागां, लक्ष्मणं महारथिं, न्यग्रोधाशनं, सर्वभूतहिते रतम् अपश्यम्। रामं वनवासिनं, महाबलम्, मुनिं इति अवज्ञाय, पूर्वद्वेषं स्मृत्वा, तं समुपगच्छम्। मृगरूपेण तीक्ष्णशृङ्गेण, क्रोधात् तं हन्तुम् अभिप्रेत्य, पूर्वघातं स्मरन्, समुपाद्रवम्। स त्रीन् तीक्ष्णान् रिपुघ्नान् बाणान्, महद्दनुः संधाय, गरुडवायुसमानवेगान् विससर्ज। ते बाणाः वज्रसदृशाः, भीमाः, रक्तपिपासवः, त्रयः संयुक्ताः, संहताः, अग्रे ययुः। रामवीर्यं विदित्वा, मायया, एकदा आपद् दृष्ट्वा, स मम जीवितम् रक्षित्वा पलायितः; ततः विमुक्तः, तौ राक्षसौ अपि निहन्येते। रामबाणेन मुक्तः, किञ्चित् जीवन्, अहम् अत्र तापसः भूत्वा, स्थिरचित्तः विचरामि। सर्वेषु वृक्षेषु रामं, वल्कलाजिनधारिणम्, धनुर्धरं, यमोपमं पाशहस्तं पश्यामि। सहस्रशः रामान् पश्यामि, भीतः अस्मि, हे रावण; इदं सर्वं वनं राममयम् इव दृश्यते। एकाकी अपि अहं केवलं रामम् एव पश्यामि, राक्षसाधिप; स्वप्ने रामं दृष्ट्वा, मोहाविष्टः विचरामि। 'र' इत्यादीनि नामानि, रत्नानि, रथांश्च, हे रावण, सर्वाणि भीतिं जनयन्ति, रामभयात्। तस्य वीर्यं जानामि; तेन युद्धं न योग्यं ते; स रघुनन्दनः बलीं वा नामुचिं वा हन्तुं समर्थः। रामेण युद्धं कुरु, वा धैर्यं दर्शय; यदि मां द्रष्टुम् इच्छसि, रामस्य नाम न उच्चारय। बहवः धर्मनिष्ठाः लोके, स्वधर्मरताः, परदोषात् स्वधनं सहिताः नष्टाः। तथैव अहम् अपि, परदोषात्, हे निशाचर, नश्येयम्; यथोचितं कुरु, न त्वां अनुयास्यामि। रामः महातेजाः, महावीर्यः, महाबलः; स राक्षसलोकस्य अपि संहारकः स्यात्। यदि खरः, शूर्पणखया हेतोः, जनस्थानं गतः, अतिक्रूरः अभूत्, रामेण च पूर्वं निहतः, तर्हि रामे दोषः कः? यदि त्वं मम हिताय बन्धूनां च हिताय उक्तं वाक्यं न गृह्णासि, तर्हि त्वं बन्धुभिः सह अद्य रामबाणैः निहतः प्राणान् त्यक्ष्यसि। एवं वाल्मीकिरामायणे, आरण्यकाण्डे, एकोनचत्वारिंशः सर्गः। रावणः, मारीचस्य हितमुक्तं वाक्यं श्रुत्वा, मृत्युकामः इव औषधं न गृह्णाति, तथैव तन्न न प्रतीयाय। स राक्षसेश्वरः, विधिना प्रेरितः, मारीचं हितं वदन्तं, कटोरं, अनुक्तशोभनं वाक्यं उवाच। "मारिच, मया यत् उक्तं वाक्यं, तव यद् कुलहीनस्य, तद् अनर्थकं, व्यर्थमिव, शुष्के क्षेत्रे बीजं यथा।