वाल्मीकिरामायणम्

रावणः स्वस्य आज्ञया राक्षसाः तत्र महान् दण्डकारण्ये धर्मनिष्ठान् ऋषीन् उपद्रवन् निवसन्ति इति उक्तवान्। तत्र खरस्य अनुचराः, चतुर्दश सहस्राणि भीषणकर्मणः, वीराः, दक्षाः च, जनस्थानं सम्प्रस्थिताः। त एव महाबलाः राक्षसाः जनस्थाने समागत्य, रामेण सह युद्धाय प्रवृत्ताः। खरस्य नेतृत्वे राक्षसाः विविधायुधधारिणः रामं युद्धमध्ये कोपितं प्राप्तवन्तः। रामः कठोरं किमपि न उक्त्वा, केवलं शरैः चलितधनुषा, तेषां चतुर्दशसहस्राणि घोरबलानां राक्षसानां वधं कृतवान्। तैः दीप्तशरैः भूमिपुत्रेण पदातिना राक्षसाः निपातिताः, खरः अपि संग्रामे हतः, दूषणः च निपातितः। त्रिशिरसम् अपि हत्वा, दण्डकारण्यं निर्भयम् कृतवान्; क्रुद्धपितृणिर्दिष्टः, स्वपत्नीया सह, जीवितशेषः तत्र वसति। सः रामः, तद्वाहिन्याः नाशकः, क्षत्रियेषु कलङ्कः—अधर्मिष्ठः, कठोरः, क्रूरः, मूढः, लोभी, असंयतः च इति रावणः व्याजहार। सः धर्मं परित्यज्य, अधर्मे मनः स्थापयन्, प्राणिनां हानौ रममाणः, निरवैरः अपि वनस्थले हिंसां कृतवान्। मम भगिन्याः कर्णनासे छित्त्वा विकृतिं कृतवान्; अहम् जनस्थानात् सीतां देवकन्यायाः तुल्यां बलात् हर्तुम् इच्छामि। अहम् बलात् तां आनयिष्यामि—त्वं मम सहायः भव; त्वया सह स्थितः, महाबलः, अहम् सफलः भविष्यामि। यदि सर्वे देवाः भ्रातृभिः सह आगच्छेयुः अपि, मम चिन्ता नास्ति; अतः त्वं सहायः भव, राक्षस श्रेष्ठ, त्वं समर्थः। बलविक्रमगौरवे त्वया तुल्यः कोऽपि नास्ति; त्वं महावीरः, महायोगविद्, नीति-कुशलः च। अत्र हेतोः अहम् त्वां प्राप्तवान्, रात्रिचर; मम वचनानुसारं कर्तव्यं शृणु। त्वं सुवर्णमृगस्य रूपं धारय, रजतपृष्ठः भूत्वा, रामस्य आश्रमस्य पुरतः सीतायाः समीपे विचर। सीता त्वां मृगरूपेण दृष्ट्वा, नूनं स्वपत्ये लक्ष्मणं च त्वां ग्रहणाय याचिष्यति। तयोः गत्वा स्थानं रिक्तं जातं, अहम् यथासुखं सीतां हरिष्यामि, राहुः यथा चन्द्रकान्तिं गृह्णाति। ततः, रामः सीताहरणेन संतप्तः, मम कार्यसिद्धौ, अहम् तम् यथासुखं हनिष्यामि, हृदयम् तृप्तम् कृत्वा। रावणस्य रामकथां श्रुत्वा, महात्मा मारीचः मुखं शुष्कम् कृतवान्, भयेन संत्रस्तः अभवत्। शुष्कोष्ठः, निर्जिह्वः, मृतवत्, दुःखितः, रावणं निरीक्ष्य स्थितवान्। सः, रामस्य वीर्यं विज्ञाय, चित्तं व्याकुलं कृत्वा, भयभीतः, दण्डकारण्ये, रावणं अञ्जलिं कृत्वा, हितं सत्यं च वचनं उक्तवान्। शृणुत, आद्यं सप्तत्रिंशत् सर्गं। श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे, सप्तत्रिंशः सर्गः। राक्षसाधिपतेः वचनं श्रुत्वा, वाग्मि दीप्तः मारीचः राक्षसाधिपं प्रत्युवाच। हे राजन्, सुखवाचिनः जनाः सर्वत्र लभ्यन्ते; किं तु, यः हितं अप्रियम् अपि वदति, शृणोति च, स दुर्लभः। नूनं त्वं रामं न जानासि—बलवीर्ये समुन्नतम्, अनियमितचरित्रम्, चञ्चलम्, इन्द्रवरुणयोः तुल्यम्। सर्वे राक्षसाः सुरक्षिताः स्युः; यदि रामः कोपितः, लोकान् राक्षसान् च न नाशयेत्। जनकात्मजा सीता तव अन्ताय नोत्पन्ना अस्तु; सीतायाः कारणात् महाप्रपत्तिः न स्यात्। लङ्का नगरी राक्षसैः सह, तव अनियन्त्रितवासनया, न नश्येत्। राजा यः वासनया नियंत्रितः, दुष्टमन्त्रिणा उपदिष्टः, स्वकुलं राष्ट्रं च विनाशयति। सः रामः पितृणा न त्यक्तः, न च कदाचित् सीमां उल्लङ्घितवान्; न लोभी, न दुष्टः, न क्षत्रियवर्गस्य कलङ्कः। कौसल्यायाः पुत्रः धर्मगुणैः न हीनः; प्राणिनां प्रति न कठोरः, सर्वसत्त्वहिते निरतः। सत्यप्रियं पितरं कैकेयी द्वारा विञ्चितं दृष्ट्वा, स धर्मात्मा 'करिष्यामि' इति उक्त्वा, वनवासं गतवान्। कैकेयीपितृकामनायै च, दशरथस्य कृते, राज्यं सुखं च त्यक्त्वा, दण्डकारण्यं प्रविष्टः। रामः न कठोरः, न मूढः, न असंयतः; त्वं तस्य विषये अनृतं न वद। रामः धर्मस्वरूपः, उदारः, सत्यवीर्यनिष्ठः; स सर्वलोकस्य राजा, इन्द्रः इव देवेषु। त्वं वैदेहीं तस्य तेजसा रक्षितां हर्तुं इच्छसि, यथा सूर्यकान्तिं गृह्णाति। त्वं न यत्नं कुर्याः, ज्वलन्तं रामाग्निं युद्धे प्रविष्टुं, यस्य शराः ज्वलन्तः, अग्न्युपलः इव, अप्राप्यः च। सः, विस्तीर्णधनुष्मान्, दीप्तमुखः, शरज्वलनः, अप्रतिहतः, धनुषशरधारी, भीषणः, शत्रुसैन्यनाशकः। राज्यं सुखं आत्मजीवनं च त्यक्त्वा, त्वं तस्य कारणे स्वस्य विनाशं न कुर्याः। यस्य पत्नी जनककन्या, तस्य तेजः अपरिमितम्; तां रामधनुषा रक्षितां वनस्थले त्वं हर्तुं न समर्थः।