रावणस्य दुर्गुणान् विवेच्य, शूरपणखा तम् इतरान् अवज्ञाय सुखेषु आसक्तं देशकालविभागं न जानन्तं दोषगुणविवेकमूढं च राज्यं नष्टं शीघ्रं विनष्टं भविष्यतीति उवाच। तस्य दोषान् एवम् आलोक्य, निशाचराधिपः रावणः, धनबलमदयुक्तः, दीर्घं चिन्तयामास। श्रीवाल्मीकि रामायणस्य अरण्यकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः आरभ्यते। ततः शूरपणखायाः कर्कशवचनानि दृष्ट्वा, रावणः मन्त्रिभिः सह कुपितः तां पप्रच्छ। "कः रामः? किं बलम्? किं रूपम्? किं वीर्यम्? किं कारणम् यस्य दण्डकवनम्, दुःसाध्यम्, प्रविष्टम्?" इति। "किं शस्त्रं यस्य कृते राक्षसाः—खरः, त्रिशिराः, दूषणः—युद्धे हताः?" इति। "सत्यं वद, सुन्दरी, केन विकृतासि?" इति राक्षसाधिपेन पृष्टा, राक्षसी क्रोधवशात् रामस्य यथारूपं वर्णनं आरभत। "दीर्घबाहुः, विशालनेत्रः, वल्कलाजिनवासाः, दशरथस्य पुत्रः, कामदेवसमः, इन्द्रधनुर्धरः, सुवर्णकटकभूषितः। सः इन्द्रवद् धनुः कर्षति, दीप्तबाणान् विषसमान् क्षिपति, नित्यं विक्षिप्तशरः महाबलयुक्तः। युद्धे धनुः न पश्यामि, किन्तु शत्रुसैन्यं शरवर्षेण निहतम् पश्यामि। इन्द्रः यथा वृष्ट्या उत्तमधान्यानि नाशयति, एवं सः चतुर्दशसहस्रं उग्रराक्षसान् निपातितवान्। तीक्ष्णैः शरैः, सः एकः पादचारी, खरदूषणादीन् अर्धमूर्तातिक्रम्य हतान्। सः ऋषिभ्यः अभयं दत्तवान्, दण्डकवनम् सुरक्षितम्। अहं एव एकाकिनी, तेन महात्मना रामेण, यो स्वात्मज्ञानवान्, स्त्रीवधं न कृतवान्, लज्जिता पलायिता। तस्य भ्राता अपि महातेजाः, वीर्ये धर्मे च तुल्यः, भक्तः, लक्ष्मणः नाम, महाबलः। उत्साहयुक्तः, दुर्जेयः, विजयी, साहसी, बुद्धिमान्, बलवान्—सः रामस्य दक्षिणबाहुः, तस्य शरीरे बहिर्जीवनम्। रामस्य पत्नी, विशालनेत्रा, पूर्णचन्द्रमुखी, पतिसंयुता, तस्य सुखे रममाणा। सः सुकेशी, सुवर्णनासा, सुस्नाता, विश्रुता; सा वनं देवीवद्, श्रीरिव, दीप्तिमती। सुवर्णदीप्त्या, सुन्दरी, रक्तनखयुक्ता, तन्वी, विदेहकन्या सीता। पृथिव्यां पूर्वं न दृष्टा सा स्त्री—न देवी, न गन्धर्वी, न यक्षी, न किन्नरी। यस्य पत्नी सीता, यं सा हर्षेण आलिङ्गति, सः सर्वेषु प्राणिषु इन्द्रात् अपि सुखी भविष्यति। सा धर्मिष्ठा, रूपसम्पन्ना, पृथिव्यां अनुपमा; त्वं तस्य श्रेष्ठः पति, सा तव योग्य पत्नी। अहं निश्चितवती, सा विशालकटी, उच्चस्तनयुक्ता, सुन्दरमुखी, तव पत्नी कर्तुं। क्रूरलक्ष्मणेन विकृता अहम्, महाबाहुना; किन्तु वैदेहीं पूर्णचन्द्रमुखीं दृष्ट्वा—यदा तव कामबाणाः प्रवर्तन्ते, तदा शीघ्रं विजयाय दक्षिणपादं उत्तोलय। यदि मम वचनानि तव प्रियाणि, राक्षसाधिप, तदा मम मन्त्रः किंचित् विलम्बं विना कार्यः। तयोर्दौर्बल्यं ज्ञात्वा, कार्यं आरभ्यताम्, महाबल—सीता, दोषरहितरूपा, तव पत्नी भवतु। जनस्थानस्थाः निशाचराः रामस्य शरैः निहताः, खरदूषणौ च हतौ दृष्ट्वा, त्वया कार्यं कर्तव्यम्। पञ्चत्रिंशः सर्गः आरभ्यते। ततः शूरपणखायाः वचनानि श्रुत्वा, येन रोमाञ्चः अभवत्, मन्त्रिभिः सह मन्त्रयित्वा, विषयं विज्ञाय, रावणः प्रयाणाय उद्यतः। सः विषयं अन्वेष्य, यथायोग्यं सूचना प्राप्तवान्, बलाबलम्, दोषगुणं च विचिन्त्य। कर्तव्यं निश्चित्य, दृढनिश्चयः, रथशालां गतः। रथशालां गत्वा, राक्षसाधिपः, गुप्तः, सारथिं आज्ञापयत्—"रथः युज्यताम्।" इति। ततः शीघ्रगामी, कुशलः सारथिः, त्वरितं स्वामिनः प्रियं उत्तमं रथं युञ्जितवान्। रावणः, इच्छानुगामी सुवर्णरत्नमण्डितः, घण्टामुखाश्वयुक्तः, सुवर्णभूषितः रथम् आरुरोह। गम्भीरनादेन, राक्षसाधिपः, कुबेरस्य भ्राता, वननदीश्वरं प्रति प्रस्थितः। दशग्रीवः, शुक्लचामरछत्रयुक्तः, मणिशिलासमानदीप्तिमान्, तप्तसुवर्णाभरणभूषितः। दशग्रीवः, विंशतिबाहुः, शोभायुक्तः, देवद्विषः, ऋषिवधः, दशशिखरगिरिसदृशः। इच्छानुगामी रथे उपविष्टः, राक्षसाधिपः, आकाशे विद्युत्सहितमेकमेखलमिव मेघं शोभते।