यथा परिधानं परिधाय पुष्पमालां वा कृतकृत्यां त्यज्यते, तथा एव राज्यात् पतितः पुरुषः, यद्यपि समर्थः स्यात्, निष्प्रयोजनः भवति। परन्तु राजा यः जाग्रतः, सर्वज्ञः, आत्मन्यवस्थितः, कृतज्ञः, धर्मिष्ठः च, स दीर्घकालं प्रतिष्ठितः भवति। स राजा, स्वपन् वा जाग्रन् वा, नयचक्षुषा सर्वदा पश्यति; यस्य रोषः अनुग्रहश्च स्पष्टः, स जनैः पूज्यते। त्वं तु, रावण, दुष्टबुद्धिः, एतान् गुणान् रहितः असि, यः गूढचारेण अपि राक्षसानां महद्वधं न अवेदः। त्वं परानवज्ञाय, विषयेषु आसक्तः, देशकालविभागं न जानासि, गुणदोषविवेकश्च ते नास्ति; तव नष्टं राज्यं शीघ्रं नश्यिष्यति। एवं तस्य दोषान् सम्यग्विचिन्त्य, रात्रिचराधिपः रावणः, धनदर्पबलसमन्वितः, चिरकालं विचारयामास। अथ शृणु श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना कृतस्यारण्यकाण्डस्य चतुस्त्रिंशत्तमः सर्गः। ततः शूर्पणखां ताम् उग्रवचनां भाषमाणां दृष्ट्वा, रावणः कोपसमन्वितः मन्त्रिभिः परिवृतः तां पप्रच्छ। कः अयं रामः? किम् बलम्? किम् रूपम्? किम् पराक्रमः? केन हेतुनाऽयं दण्डकवनं दुस्तरं प्रविष्टः? किं शस्त्रं तस्यास्ति येन राक्षसाः, खरत्रिशिरोदूषणाः, युद्धे हताः? सत्यं वद, सुश्रोणि, केन त्वं विकृतासि? इति राक्षसाधिपेन पृष्टा सा राक्षसी क्रोधसंरक्ता ततो रामं यथातथ्यं वर्णयितुम् आरब्धा। दीर्घबाहुः, विशालाक्षः, वल्कलाजिनवाससम्, दशरथात्मजं रामं, कामदेवसमदर्शनीयम्, इन्द्रधनुर्धरं, सुवर्णकङ्कणभूषितम्। स दीप्तबाणान् सन्धत्ते, भीमशरान्, न कदापि विश्राम्यति, महाबलः। नाहं तं रामं धनुषि संधाय युद्धे पश्यामि, किन्तु तस्य शरवृष्ट्या शत्रुसैन्यं निपातितं पश्यामि। यथा इन्द्रः प्रवरं धान्यं वृष्ट्याऽवधूत्य विनाशयति, तथा स चतुर्दशसहस्राणि भीमान् राक्षसान् निपातितवान्। तीक्ष्णैः बाणैः स पादातिरेव, खरदूषणसहितान्, अर्धमुष्टिर्मात्रेण कालेन हत्वा। स मुनिभ्यः अभयं दत्तवान्, दण्डकवनं सुरक्षितं जातम्। अहमेव केवलं जीविता, तेन महात्मना रामेण लज्जितास्मि, यो नारीं न हन्ति स्वात्मविज्ञानात्। तस्य भ्राता अपि महातेजाः, समबलपराक्रमधर्मः, भक्तः, विश्वस्तः, लक्ष्मणनाम्ना, महाबलः। वेगवान्, दुर्जयः, विजयी, शूरः, बुद्धिमान्, स्थिरः, रामस्य दक्षिणबाहुः, सदा तस्य प्राणः इव। रामस्य पत्नि विशाललोचना, पूर्णचन्द्राननासमा, पतिसंयुक्ता, तस्य प्रीत्यै सदा रता। सुकेशी, सुस्निग्धनासा, समवयवा, कीर्तिमती, सा अस्मिन्वने देव्येव, अथवा अन्येव श्रीः इव विभाति। तप्तकाञ्चनसदृशवर्णा, शोभना, रक्तवर्णनखाङ्गुलिः, तन्वी, उत्तमवपुषी, जानक्याख्या सीता। न कदापि अहं पृथिव्यां तादृशीं स्त्रीं दृष्ट्वा—न देवीं, न गन्धर्वीं, न यक्षीं, न किन्नरीं। यस्य सीता भार्या, या तं हर्षेण आलिङ्गति, स सर्वेषां प्राणिनाम् इन्द्रादपि श्रेष्ठं सुखं प्राप्नुयात्। सा सती, रूपसम्पन्ना, अनुपमा सौन्दर्ये, त्वदर्थं योग्यपत्नी, त्वं च तस्याः श्रेष्ठः पतिर्भवेत्। अहं निश्चित्य तां सुश्रोणीं, सुस्निग्धस्तनीं, सुमुखीं, तव भार्यां कर्तुं समानीतुम् इच्छामि। अहं क्रूरलक्ष्मणेन विकृता, महाबाहुना; त्वं तु वैदेहीं, पूर्णचन्द्राननाम्, दृष्ट्वा—यदि तव तस्याः पत्नीत्वे अभिलाषः जायते, कामबाणैः विद्धो भविष्यसि; शीघ्रं दक्षिणं पादं विजये समुत्थापय। यदि मम वचनं तव रोचते, राक्षसाधिप, मम मन्त्रं कर्तव्यं, न विलम्बनीयम्। तेषां दुर्बलत्वं विज्ञाय, यथायोग्यं कर्तव्यं, सीता निर्गुणदोषा तव भार्या भूत्वा तिष्ठतु, राक्षसाधिप। जानस्थाननिवासिनः रात्रिचराः रामस्य सुशरैः निहताः, खरदूषणयोः वधं च दृष्ट्वा, त्वं स्वकार्यं समारभस्व। एवं पञ्चत्रिंशत्तमं सर्गं शृणुत। ततः शूर्पणखायाः वचनानि श्रुत्वा, येन रोमाञ्चः जाता, रावणः मन्त्रिभिः सह मन्त्रं कृत्वा, तत्त्वं विज्ञाय, प्रययौ। स तदर्थं सञ्चिन्त्य, यथायोग्यं समाचारं प्राप्य, बलाबलदोषगुणान् विचिन्त्य। कर्तव्यमेत्य निश्चित्य, दृढनिश्चयः, शोभनां रथशालां जगाम। रथशालां गत्वा, स राक्षसेश्वरः, गुह्यतः, सारथिं आज्ञापयत्—“रथः युज्यताम्।” इति उक्तः, शीघ्रगामी, कुशलः सारथिः, त्वरया स्वामिनः प्रियं उत्तमं रथं योजयामास। स रावणः, इच्छया गच्छन्तं, सुवर्णरत्नभूषितं, भूतमुखैः अश्वैः युक्तं, सुवर्णालङ्कृतं रथं समारुह्य, प्रस्थितवान्।