काष्ठैः शुष्कैः पांसुभिः किल कार्याणि साध्यन्ते, किं तु पतितराज्ञा तु न कदापि सिद्ध्यन्ति। यथा परिधानं पुरातनं वा पुष्पमालां च मर्दितां जनाः परित्यजन्ति, एवं राज्यात् पतितः पुरुषः, यद्यपि समर्थः स्यात्, तदा निष्फलः भवति। किं तु राजा यः जाग्रतः, सर्वज्ञः, स्वनियन्त्रकः, कृतज्ञः, धर्मिष्ठश्च भवति, स चिरकालं राज्ये प्रतिष्ठितो भवति। स राजा, स्वपन् वा जाग्रन्, नयचक्षुषा सर्वदा पश्यति; यस्य कोपः प्रसादश्च स्पष्टौ, स जनैः सम्मान्यते। रावण त्वं तु, दुष्टबुद्धे, एतान् गुणान् विहीनः; यः स्वपार्षदान् नयेन न जानासि, राक्षसानां महद्वधं न विज्ञायाः। त्वं परान् अवमन्यसे, विषयासक्तः, देशकालविभागं न जानासि, दोषगुणविवेकः अपि तव नास्ति; तव विनष्टं राज्यं शीघ्रं नश्यिष्यति। एतान् दोषान् विचार्य, रात्रिचराधिपः रावणः, धनदर्पबलसमन्वितः, दीर्घं कालं चिन्तयामास। इतः परं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना रचितेऽरण्यकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः श्रोतव्यः। ततः शूर्पणखायाः तीक्ष्णवचनानि श्रुत्वा, रावणः, मन्त्रिभिः परिवृतः, क्रुद्धः तां पप्रच्छ। "कः असौ रामः? किम् बलम् तस्य? किम् रूपम्? किम् विक्रमम्? का चास्य दण्डकारण्ये प्रवेशस्य कारणम्, यत् तद् दुस्तरं वनम्?" इति। "किं शस्त्रं तस्य, येन राक्षसाः खरत्रिशिरोदूषणाः च युद्धे हताः?" इति। "कः त्वां विकृताम् अकरोत्? सत्यम् आख्याहि, सुश्रोणि!" इति राक्षसाधिपेन पृष्टा सा राक्षसी, क्रोधसंरक्तलोचना, रामस्य स्वरूपं यथावत् वर्णयितुम् आरब्धा। "दीर्घबाहुः, विशालाक्षः, वल्कलाजिनवाससी, दशरथस्य सुतः रामः, कामदेवसमदर्शनः, इन्द्रधनुर्धरः, सुवर्णकङ्कणभूषितः। स दह्यमानशरान् सृजति, विषसर्पसमानान्, सदा निवारयन् न कदापि विश्राम्यति; तस्य बाणवर्षेण रिपोः सेना निपातिता दृश्यते, न तु सः धनुषः आकर्षणम्। यथा इन्द्रः वर्षेण उत्तमान् कृषिम् विनाशयति, तथा सः चतुर्दशसहस्राणि भीमानां राक्षसानां निहत्य, तीक्ष्णैः शरैः, एकः पादचारी अल्पकालेन, खरदूषणौ च अपि हत्वा, मुनिभ्यः अभयं दत्तवान्, दण्डकारण्यं सुरक्षितम्। अहम् एव केवलं जीवितुं शक्ता, पराभूता तेन महात्मना रामेण, यो नारीवधं न कृतवान्। तस्य भ्राता अपि महाबलः, समवीर्यः, समधर्मा, निष्ठावान्, लक्ष्मणः नाम, रामस्य दक्षिणबाहुः, शरीरात् बहिः प्राणवत्। रामस्य पत्नी विशाललोचना, पूर्णचन्द्राननासमा, पतिसंयुक्ता, तस्यैव कल्याणे रममाणा। सा सुकेशी, सुग्रीवा, सुवृत्ता, ख्यातिमती, वनान्तरे लक्ष्मीव वा, देवता इव शोभते। सुवर्णवर्णा, सुशोभना, रक्तनखाङ्गुलिः, तन्वी, उत्तमवपुषी, जनकनन्दिनी सीता। पृथिव्यां पूर्वं न कदापि दृष्टा मया सा स्त्री, न देवी, न गन्धर्वी, न यक्षी, न किन्नरी वा। यस्य पत्नी सा सीता, या तं आलिङ्गयति, सः सर्वेषां प्राणिनां मध्ये इन्द्रादपि अतिशयितः स्यात्। सा धर्मिष्ठा, सुसंस्थानवती, पृथिव्यां अनुपमा, सा तव योग्यपत्नी स्यात्, त्वं च तस्याः उत्तमः पतिः। अहम् निश्चितवती, यां स्त्रीं विस्तीर्णश्रोणीं, उन्नतस्तनयुग्मां, सुचन्द्राननाम्, तव पत्नीत्वाय आनयिष्यामि। माम् क्रूरः लक्ष्मणः, महाबाहुः, विकृतवान्; किं तु अहम् इदानीं सीतां दृष्ट्वा, या पूर्णचन्द्राननाम्, त्वं कामबाणैः पीडितः भविष्यसि यदि तव तस्याः पत्नीत्वे स्पृहाः जायते। शीघ्रं दक्षिणं पादं विजयं प्रार्थयित्वा उत्तिष्ठ। यदि मम वचनं तव रोचते, राक्षसाधिप, मम मन्त्रः अविलम्बेन कार्यः, रावण। तयोः दुर्बलता ज्ञेयम्, ततः कार्यं क्रियताम्, महाबाहो; सीता निष्कलङ्का तव भार्या भवतु, राक्षसेश्वर। रात्रिचराः ये जनस्थानस्थाः रामेण सायकैः हताः, खरदूषणयोः वधं च श्रुत्वा, त्वं स्वकार्यं कर्तव्यं।" अथ पञ्चत्रिंशः सर्गः श्रोतव्यः। एवं शूर्पणखायाः वचनानि श्रुत्वा, यानि तस्य रोमाञ्चं जनयामासुः, रावणः मन्त्रिभिः सह मन्त्रं कृत्वा, तत्त्वं विज्ञाय, कर्तव्यं निश्चित्य, दृढनिश्चयः, रथशालां गतः। रथशालां गत्वा, राक्षसेश्वरः, गूढः, सारथिम् आज्ञापयत्—"रथः युज्यताम्।" इति। तेन उक्तः, शीघ्रगामी, कुशलः सारथिः, स्वामिनः प्रियं उत्तमं रथं शीघ्रं युक्तवान्।