राज्ञः सर्वदूरस्थविपत्तीनां बुद्धिपूर्वकं गुप्तचरैः निरीक्षणं यत्, तेन ताः दूरदृष्टयः इति राजानः कथ्यन्ते। तव तु गुप्तचरान् न योजयसि, साधारणमन्त्रिभिः परिवृतः असि; न च त्वं पश्यसि यत् तव स्वजनः जनस्थानं च विनष्टम्। रामः एक एव, चतुर्दशसहस्राणि घोरकर्मणां राक्षसानां खरदूषणसहितान् हत्वा, मुनिभ्यः अभयं दत्त्वा, दण्डकारण्यं सुरक्षितं कृतवान्, जनस्थानं च तेन रामेण अक्लान्तेन विगलितम्। त्वं तु राक्षस, लोभेन, प्रमादेन, पराधीनतया च, स्वराज्ये उत्पन्नं विपत्तिं न पश्यसि। यः राजा क्रूरः, अल्पदानः, प्रमत्तः, गर्वितः, कपटी च, स आपत्तौ कश्चन प्राणी न समाश्रयति। अतिशयगर्वितः, दुर्गमः, आत्मसन्तुष्टः, क्रोधी च राजा, आपत्तौ स्वजनैः एव विनश्यति। यः कर्तव्यं न करोति, आपत्तौ न बिभेति, स शीघ्रं राज्यात् पतितः, दुःखी, तृणसमानः इह गण्यते। काष्ठैः, पाषाणैः, धूलिना कार्याणि साध्यन्ते, पतितराज्ञा तु न साध्यन्ते। यथा वासो धृतः, पुष्पमाला च दलिता त्यज्यते, तथा पतितराजा, समर्थः अपि, निष्प्रयोजनः भवति। यः राजा जागरूकः, सर्वज्ञः, संयतात्मा, कृतज्ञः, धर्मिष्ठः च, स दीर्घकालं प्रतिष्ठितः भवति। स राजा, सुप्तः वा जागरूकः वा, नीति-नेत्रेण सर्वदा पश्यति; यस्य क्रोधः प्रसादः च स्पष्टः, स जनैः पूज्यते। त्वं तु रावण, दुष्टबुद्धिः, एते गुणाः तव न सन्ति; गुप्तचरैः राक्षसवधं न अवगच्छसि। परेषां अवमानः, विषयासक्तिः, स्थानकालविभागस्य अज्ञानं, गुणदोषविवेकस्य अप्रमाणं, तव राज्यं विनष्टं शीघ्रं नाशं गमिष्यति। एवं दोषान् विचिन्त्य, रात्रिचराणां स्वामी रावणः, धनगर्वबलसम्पन्नः, दीर्घं चिन्तयामास। शृणु अद्य वाल्मीकि-रामायणेऽरण्यकाण्डे चतुस्त्रिंशसर्गस्य प्रवृत्तिं। ततः शूर्पणखायाः कटुवचनानि श्रुत्वा, रावणः मन्त्रिभिः परिवृतः क्रुद्धः ताम् अपृच्छत्—"कः अयं रामः? किम् बलम्? किम् रूपम्? किम् वीर्यम्? किमर्थम् दण्डकारण्यं प्रविष्टः, यः दुर्गमं?" "कं शस्त्रं तस्य, येन राक्षसाः—खरः त्रिशिरा दूषणः च युद्धे हताः?" "सत्यं वद, सुभगाङ्गि, केन विकृतासि?" इति राक्षसाधिपेन पृष्टा, शूर्पणखा क्रोधेन अभिभूता, रामस्य स्वरूपं यथातथ्यं वर्णयितुम् आरब्धवती। "दीर्घबाहुः, विशालाक्षः, वल्कलाजिनवसनः, दशरथस्य पुत्रः, कामदेवसमः, इन्द्रधनुष्कः, सुवर्णकङ्कणभूषितः। स तेजस्वी, ज्वलितबाणान् इव विषसर्पान् यथासमर्थ्यं निरन्तरं विमुञ्चति। युद्धे तस्य धनुष्कर्षणं न पश्यामि, किन्तु शत्रुसैन्यं तस्य बाणवर्षेण विदारितम् पश्यामि। इन्द्रः यथा वर्षेण उत्तमधान्यानि नाशयति, तथा स एक एव, चतुर्दशसहस्राणि उग्रराक्षसान् हत्वा, खरदूषणसहितान्, तीक्ष्णैः बाणैः, पदातिः, अर्धमूर्तात् अधिके समये। स मुनिभ्यः अभयं दत्तवान्, दण्डकारण्यं सुरक्षितम्। अहं तु केनचित् जीविता, तेन महात्मना रामेण, स्त्रीत्वं ज्ञात्वा न हता, किन्तु अपमानिता। तस्य भ्राता अपि, महोत्साहः, समवीर्यः, धर्मसम्पन्नः, भक्तः, लक्ष्मणः नाम, महाबलः। वेगवान्, अजेयः, विजयी, धीरः, बुद्धिमान्, बलवान्, रामस्य दक्षिणबाहुः, तस्य शरीरात् बहिः जीवनम्। रामस्य पत्नी, विशालाक्षी, पूर्णचन्द्रमुखी, पतिसंनिष्ठा, तस्य सुखे रममाणा। सुकेशी, सुस्निग्धनासा, सुगात्रा, प्रसिद्धा, सा अस्मिन् वनान्तरे देवताभवत्, अथवा श्रीरिव। तप्तकाञ्चनप्रभा, सुन्दरी, रक्तनखपर्वा, तन्वी, सीता, उत्तमवर्णा, विदेहराजकन्या। पृथिव्यां न कदापि मया दृष्टा, न देवता, न गन्धर्वी, न यक्षी, न किन्नरी, तादृशी। यस्य पत्नी सीता, या हर्षेण तं आलिङ्गति, स सर्वेषु प्राणिषु इन्द्रादपि श्रेयः सुखं प्राप्नुयात्। सा धर्मिष्ठा, उत्तमरूपा, अद्वितीयसुन्दरी, तव पत्नीत्वाय योग्याः, त्वं च तस्याः उत्तमः पतिः। अहं निश्चितवती, ताम् विशालकटीं, उच्चस्तनां, सुमुखीं, तव पत्नीत्वाय आनयिष्यामि। अहं क्रूरलक्ष्मणेन विकृतास्मि, स महाबाहुः; परं वैदेही, पूर्णचन्द्रमुखी दृष्ट्वा, यदि तव तां पत्नीत्वं कामः जायते, तर्हि कामबाणैः आक्रान्तः भविष्यसि; शीघ्रं विजये दक्षिणपादं उत्थापय। यदि मम वचनं तव रोचते, राक्षसाधिप, तत् मम उपदेशः अविलम्बितं कार्यः, हे रावण।