राज्ञः येषां चरा: कोषः मन्त्रश्च न वशे तिष्ठन्ति, त एव साधारणजनवत् भवन्ति, हे जयश्रेष्ठ। राजानः हि दूरस्थं अपि भयम् बुद्ध्या पश्यन्ति, तस्मात् तान् 'दूर्धर्ष' इति कथ्यन्ते। त्वां तु अहं निरीक्षे—न चरा: नियोजिताः, सामान्यैः मन्त्रिभिः परिवृतः, न च त्वं स्वजनानां जनस्थानस्य च विनाशं बुबुध्यसे। रामेणैकेनैव घोरकर्मणां राक्षसानां चतुर्दशसहस्राणि, खरदूषणौ च हतौ। स मुनिभ्यः अभयं दत्तवान्, दण्डकावनं सुरक्षितम्, जनस्थानं च रामेण दुर्लङ्घितम्, यः न कदापि श्रान्तः। त्वं तु राक्षस, लोभात् प्रमादात् पराधीनश्च, स्वराज्ये उत्पन्नं भयम् न पश्यसि। दुष्टः, अल्पदातृ, प्रमत्तः, गर्वी, मिथ्यावादी राजा दुःखसमये प्रजाभिः न सेवितः। स्वजनैः अपि राजा, अतिक्रुद्धः, दुर्गमः, आत्ममानी, क्रोधी चेत्, संकटे नश्यति। यः कर्तव्यं न करोति, आपत्तौ न बिभेति, स शीघ्रं राज्यात् पतति, दुःखी च भवति, तृणसमः अपि भवति। शुष्ककाष्ठैः, पाषाणैः, रेणुना वा अपि कार्याणि साध्यन्ते, पतितराज्ञा तु न कदापि। यथा परिधानं वा पुष्पमालां वा भग्नां त्यज्यते, तथा पतितराजा अपि समर्थः सन् व्यर्थः भवति। यः तु राजा जाग्रतः स्वप्नस्य वा, नीतिचक्षुषा पश्यति, क्रोधानुग्रहे च स्पष्टः, स जनैः पूज्यते। यः सर्वज्ञः, स्वनियन्ता, कृतज्ञः, धर्मिष्ठः, स दीर्घकालं स्थितः भवति। त्वं तु रावण, दुष्टबुद्धे, एतेभ्यः गुणेभ्यः रहितः; चरेण न जञातम् एतादृशं राक्षसानां महद्वधम्। अन्येषां निन्दकः, विषये रतः, देशकालविभागं न जानासि, गुणदोषविवेकः तव नास्ति; तव विनष्टं राज्यं शीघ्रं नश्यिष्यति। एवं दोषान् विचार्य, राक्षसेन्द्रः रावणः, धनगर्वबलसमन्वितः, चिरकालं चिन्तयामास। शृणु अद्य वाल्मीकि-रामायणेऽरण्यकाण्डे चतुस्त्रिंशस्सर्गः इति। ततो रावणः, शूर्पणखायाः कटुवचनानि शृण्वन्, मन्त्रिभिः सहितः कोपितः ताम् अपृच्छत्—"कः अयम् रामः? कियत् बलम्? किमाकारः? कियद्वीर्यः? किं कारणं च, येन दण्डकारण्यं दुस्तरं प्रविष्टः? किमस्त्रं तस्य हस्ते येन राक्षसाः हताः, खरत्रिशिरसौ दूषणश्च युद्धे निपातिताः? सत्यं ब्रूहि, सुभगे, कः त्वां विकृतवान्?" एवं राक्षसेन्द्रेण पृष्टा, शूर्पणखा क्रोधसंयुक्ता, रामस्य स्वरूपं यथातथ्यं वर्णयितुम् आरब्धा। दीर्घबाहुः, विशालनेत्रः, वल्कलाजिनाम्बरः, दशरथात्मजः रामः, कामदेवसदृशः, इन्द्रधनुर्धारी, सुवर्णकङ्कणभूषितः। स दीप्तबाणान् सन्धत्ते, विषधरानिव, नित्यं विक्रमशालिना, शरवृष्ट्या शत्रुबलं विदारयति। तस्य धनुः सञ्चालयन्तं न पश्यामि, किन्तु शत्रुपक्षं शरवर्षेण पतितम् इक्षे। यथा इन्द्रः ओषधिवर्षेण उत्तमान् शस्यान् नाशयति, तथा रामः चतुर्दशसहस्रं घोरराक्षसान् व्यपोहत्। तीक्ष्णैः बाणैः पादचारी स एव अल्पकाले खरदूषणौ च हत्वा सर्वान् निपातितवान्। मुनिभ्यः अभयं दत्तवान्, दण्डकावनं सुरक्षितम्। अहं तु केवलं बन्धनात् मुक्त्वा, तेन महात्मना रामेण, स्त्रीवधं न कृत्वा, जीवंति निःशेषा। तस्य भ्राता अपि महाबलः, समवीर्यगुणः, भक्तः, लक्ष्मणनामा, अतिबलवान्। वेगेन, दुर्धर्षः, विजयी, साहसी, बुद्धिमान्, रामस्य दक्षिणबाहुः, प्राणसमः। रामपत्नी, विशाललोचना, पूर्णचन्द्रानना, पतिसंयुक्ता, तस्यैव प्रियतमा। सुलोचना, सुग्रीवा, सम्यग्नासा, सुरूपा, रम्या, वनान्तरे श्रीरिव दीप्तिमती। कनकप्रभा, सुशोभना, रक्तनखिनी, सुक्षमा, सीता, जनकनन्दिनी, सर्वलक्षणसमन्विता। न कदापि अहं पृथिव्यां तथा रूपवतीं स्त्रीं दृष्टवती—न देवी, न गन्धर्वी, न यक्षी, न किन्नरी। यस्य भार्या सीता, या तं हर्षेण आलिङ्गति, स सर्वेषां मध्ये इन्द्रादपि श्रेयांसि लभेत। सा धर्मज्ञा, रूपसम्पन्ना, पृथिव्यां अनुपमा; त्वं तस्याः पतिः योग्यः, सा च तव पत्नीत्वे योग्याः। अहं निश्चयं कृतवती—या स्त्री विशालनितम्बा, उच्चस्तनयुग्मा, मनोज्ञवदना, तां तव पत्न्यर्थं आनयिष्यामि। अहं लक्ष्मणेन क्रूरबाहुना विकृतास्मि; किन्तु वैदेहीं, पूर्णचन्द्रमुखीं दृष्ट्वा, त्वं कामबाणैः पीडितः भविष्यसि यदि पत्नीत्वे तव इच्छाः जायते; शीघ्रं विजयाय दक्षिणं पादं प्रहर। एवमेतत् तत्र रावणस्य मन्त्रिसभायां, शूर्पणखा रामस्य वीर्यं, लक्ष्मणस्य पराक्रमं, सीतायाः सौन्दर्यं च विस्तरेण निवेदयामास।