क्रोधेन तस्मिन राक्षसाधिपे रावणे उद्भूतः, स देवतानां उद्यानानि विनाशयामास, सूर्यचन्द्रमसोः तेजसा तं महान् निगृह्य स्थितवान्। पर्वतशृङ्गसमद्भिः बाहुभिः तौ सूर्यचन्द्रमसोः रोद्धुम् शक्तः, दशसहस्रवर्षाणि महावने तपः कृतवान्। पुरातने स्वयम्भुवः काले, स धीरः देवदानवगन्धर्वपिशाचपक्षिसर्पाणां शिरांसि छित्त्वा विराजमानः अभवत्। युद्धे मानवात् अन्यं न बिभेति स्म; द्विजैः मन्त्रैः यज्ञेषु स्तुतः, शुभः इति गण्यते। स महाबलः सोमपानः, यज्ञान् विघ्नयन्, दुष्टः, ब्राह्मणघ्नः, क्रूरकर्मा च। कठोरः, निरदयः, प्राणिनां हिंसायाम् रममाणः, रावणः सर्वभूतानां लोकानां च भीषां जनयति। राक्षसी तं क्रूरं महाबलिनं भ्रातृं दैववस्त्राभरणैः विभूषितं, दिव्यैः माल्यैः शोभमानं दृष्ट्वा। स सिंहासनस्थः, कालः इव समुत्थितः, राक्षसश्रेष्ठः, महातेजाः पौलस्त्यवंशसमुद्भवः। तदा राक्षसी भयात् कम्पमाना, रावणं शत्रुनाशनं मन्त्रिणः समवेत्य समीपं गत्वा अब्रवीत्। तस्य दीप्तनेत्रस्य, शूर्पणखा विकृतवदना निर्भया, भयम् लोभं मोहं च प्रकट्य, तं भीषणं वचनं उक्तवती। शृणु वैदेहीरामायणस्य अरण्यकाण्डस्य त्रयोत्रिंशसर्गस्य कथा। ततः शूर्पणखा दुःखिता, कोपात् तीक्ष्णं वचनं रावणं लोकभीषणं मन्त्रिसंवृतम् उद्दिश्य उवाच। सुखेषु मग्नः, अनियमितः, स्वेच्छाचारी, त्वं उत्पन्नं भयम् न पश्यसि। अधमेषु सुखेषु आसक्तः, कामलोभपरायणः राजा जनैः न पूज्यते, श्मशानाग्नेः इव। राजा स्वकार्यं यथाकाले न कुर्यात्, स राज्येन कर्तव्यानि च नश्यति। राज्ञः गुप्तचरेषु प्रमादिनं, दुर्गमं, असंयतं जनाः परित्यजन्ति, कर्दमभूमिं गजाः इव। राजा यो देशं न रक्षति, असंयतः, स समृद्ध्या न शोभते, पर्वताः समुद्रे इव। देवगन्धर्वदानवैरपि बुद्धिमता विरुद्धः असंयतः, किम् तव राज्यं स्थास्यति? राक्षस, बालस्वभावः, अविवेकी, ज्ञेयम् न जानासि, कथं तव राज्यं? राजा यस्य गुप्तचारा, कोशः, नीति च असंयता, स साधारणः पुरुषः इव। राज्ञः दूरस्थं भयम् बुद्ध्या गुप्तचारैः ज्ञायते, अतः स दूरदर्शी इति कथ्यते। त्वं गुप्तचारान् न नियोजयसि, साधारणमन्त्रिणा परिवृतः, स्वजनं जनस्थानं च नष्टं न जानासि। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाणि घोरकर्माणि रामेणैव हतानि, खरः दूषणः च सहिताः। स ऋषिभ्यः अभयं दत्तवान्, दण्डकवनं सुरक्षितम्, जनस्थानं रामेण उल्लङ्घितम्। त्वं राक्षस, लोभी, प्रमादी, पराधीनः, स्वराज्ये उत्पन्नं भयम् न पश्यसि। राजा यः कठोरः, अल्पदानः, प्रमादी, दर्पितः, मायावी, विपत्तौ तं जनाः नाश्रयन्ति। राजा अतिदर्पितः, दुर्गमः, आत्मप्रशंसकः, क्रोधी, विपत्तौ स्वजनैः एव नाश्यते। यः कर्तव्यं न करोति, विपत्तौ न बिभेति, तस्य राज्यं शीघ्रं नश्यति, दुःखितः, तृणसमः इह गण्यते। यत्नाः शुष्कदण्डैः, पाषाणैः, धूल्याः सिध्यन्ति, पतितराजेन न। वस्त्रं यद्वस्तितम्, माल्यं यद्विलीनम्, त्यज्यते; एवं पतितराजः, समर्थः अपि, न उपयोगः। राजा यः जागरूकः, सर्वज्ञः, संयतात्मा, कृतज्ञः, धर्मिष्ठः, स दीर्घकालं स्थिरः। स निद्रायाम् अपि, जाग्रतः अपि, नीतिचक्षुषा पश्यति; तस्य क्रोधः अनुग्रहः च स्पष्टः, जनैः पूज्यते। त्वं रावण, दुष्टबुद्धिः, एते गुणाः तव नास्ति; गुप्तचारैः राक्षसवधं न ज्ञातवान्। त्वं परेषां अपमानं करोति, सुखेषु आसक्तः, देशकालविभागं न जानासि, गुणदोषविवेकः असंयतः; तव राज्यं विनष्टं शीघ्रं भविष्यति। एवं दोषान् विचिन्त्य, रात्रिचराधिपः रावणः धनदर्पबलसम्पन्नः दीर्घं चिन्तयामास। शृणु वैदेहीरामायणस्य अरण्यकाण्डस्य चतुर्थीचत्वारिंशसर्गस्य कथा। ततः शूर्पणखायाः तीक्ष्णवचनं शृण्वन्, रावणः मन्त्रिणः मध्ये कोपितः, तां पप्रच्छ। कः रामः? किम् बलम्? किम् रूपम्? किम् वीर्यम्? किमर्थम् दण्डकवनं दुर्गमं प्रविष्टः? किम् अस्त्रम् यस्य बलात् राक्षसाः हताः—खरः त्रिशिराः दूषणः च युद्धे निपातिताः? सत्यं ब्रूहि, सुभगाङ्गि—कस्य त्वं विकृतवदना अभवत्? एवं राक्षसाधिपेन पृष्टा, शूर्पणखा क्रोधेन अभिभूताः, तस्य उत्तरं दातुम् आरब्धवती।