रावणः तु दिव्यम् इच्छानुकूलं पुष्पकं विमानं चैत्तरथं नलिनीं नन्दनं च दिव्यान् वनराजीं जग्राह। स कोपेन देवानां वनानि विनाश्य, महाबलः सूर्यचन्द्रमसौ स्वबलात् निगृह्य तिष्ठति स्म। पर्वतशृङ्गसदृशभुजो दशवर्षसहस्रं महावने तपः कृत्वा तौ सूर्यचन्द्रमसौ धारयामास। स चिरकालपूर्वं स्वयम्भुवः काले दृढनिश्चयः स देवदानवगन्धर्वपिशाचपक्षिसर्पाणां शिरांसि छित्त्वा स्थितः। स युद्धे न कञ्चन बिभेति, केवलं मानुषं विग्रहेण; द्विजैः मन्त्रैः यज्ञेषु स्तूयमानः, स शुभः स्मृतः। स महाबलः यः सोमपानः, यः यज्ञविघ्नकर्ता, पापः, ब्रह्मघ्नः, क्रूरकर्मा च। कठोरः, निःस्नेहः, प्राणिनां हानौ रतः, स रावणः सर्वभूतानां लोकानां च भीतिं जनयति। तस्य तु राक्षसी भ्राता क्रूरकर्मा महाबलश्च दिव्यवस्त्राभरणधारी, दिव्यमाल्यविभूषितः, स्फुरद्भास्वरः दृष्टः। स सिंहासने स्थितः, काल इव संप्राप्तः, स राक्षसानां राजा महातेजाः पौलस्त्यकुलसम्भवः विराजते स्म। सा राक्षसी भयविह्वला समीपं गता, रावणं शत्रुनाशनं मन्त्रिभिः परिवृतं समुपसृत्य, भयभीता सन्नता। तस्याः विकृतवदना, निःशङ्का, सुरूपा च शूर्पणखा, तस्य रावणस्य दीप्तविशालनेत्रस्य समीपे, स्वभीतिं, लोभं, मोहं च प्रकट्य, घोरतराणि वचनानि उवाच। शृणु वैदेहीचरितस्य वाल्मीकीयरामायणेऽरण्यकाण्डे त्रयस्त्रिंशत्तमः सर्गः। तदा शूर्पणखा दुःखिता, कोपसम्भृतैः कठोरैः वाक्यैः, लोकभीषणं रावणं मन्त्रिमध्ये उवाच। त्वं सुखासक्तः, अनियन्त्रितः, स्वेच्छाचारी च, न प्रमादं समुपस्थितं महाभयं पश्यसि। राजा यः नीचसुखेषु आसक्तः, कामलोभवशगः, तं प्रजाः न मानयन्ति, श्मशानाग्नेः इव तिरस्कृतम्। राजा यः न युक्तकाले कर्तव्यं करोति, स राज्येन सह कर्तव्यमपि नश्यति। यः राजा गुप्तचरेषु प्रमादी, दुष्प्राप्यः, असंयतः च, तं जनाः परित्यजन्ति, यथा करिणः क्लिन्नतीरं न गच्छन्ति। ये राजानः स्वभूमिं न रक्षन्ति, आत्मसंयमवर्जिताः च, ते न शोभन्ते, यथा पर्वतानि समुद्रे न दृश्यन्ते। कथं त्वं, अल्पबुद्धिः, चपलः च, सुरगन्धर्वदानवैः धीरैः प्रतिपन्नः, राजा भविष्यसि? त्वं राक्षसः बालभावः, अविवेकी च; न जानासि कर्तव्यं, कथं राजा भविष्यसि? येषां राज्ञां गुप्तचरा, कोशः, मन्त्रः च न वशे, ते साधारणजनवत्, हे जयेन्द्र। राजानः दूरेऽपि आपदः गुप्तचरैः विज्ञायन्ते, तस्मात् ‘दूरदर्शिनः’ इति कथ्यन्ते। अहं त्वां गुप्तचररहितं, सामान्यमन्त्रिभिः परिवृतम्, जानामि; त्वं न जानासि स्वजनस्य जनस्थानस्य च विनाशम्। चतुर्दशसहस्राणि घोरकर्मणां राक्षसानां रामेणैव हतानि, खरदूषणौ च। स मुनिभ्यः अभयं दत्तवान्, दण्डकारण्यं सुरक्षितम्, जनस्थानं रामेणाक्रान्तम्। त्वं तु राक्षस, लोभात्, प्रमादात्, पराश्रितः च, स्वराज्ये समुपस्थितं भयम् न पश्यसि। न कोऽपि जनः तं राजानं आपद्येति शीघ्रं गच्छति, यः कठोरः, अल्पदाताः, प्रमादी, दर्पयुक्तः, मायावी च। स्वजनाः अपि तं राजानं विनाशयन्ति, यः अत्यभिमानी, दुष्प्राप्यः, आत्ममानी, कोपसम्पन्नः च, आपदि स्थितम्। यः राजा कर्तव्यं न करोति, आपदि च न बिभेति, स शीघ्रं राज्यात् च्युतः, दुःखी, तृणसमः च भवति। काष्ठैः, पाषाणैः, रेणुभिः अपि कार्याणि साध्यन्ते, पतितराजेन तु न कदापि। यथा परिधानं पुरातनं, पुष्पमालिका च निपीडिता त्यज्यते, तथा पतितराजा, समर्थोऽपि, व्यर्थः भवति। यः राजा जाग्रतः, सर्वज्ञः, आत्मसंयमी, कृतज्ञः, धर्मिष्ठः च, स चिरकालं स्थितः भवति। स राजा निद्रायामपि, जाग्रतः अपि, नीतिचक्षुषा पश्यति; यस्य कोपः अनुग्रहः च स्पष्टः, स प्रजाभिः पूज्यते। त्वं तु रावण, पापबुद्धे, एतान् गुणान् विहीनः; न च गुप्तचरैः राक्षसानां महावधं अवेक्षसे। त्वं परेषां अवमानकः, सुखासक्तः, देशकालविभागं न जानासि, गुणदोषविवेकः च नास्ति, तव विनष्टं राज्यं शीघ्रं नश्यति। एवं तस्य दोषान् विचिन्त्य, रात्रिचराधिपः रावणः, धनसम्पदादिभिः युक्तः, दीर्घकालं चिन्तयामास। शृणु पुनः वाल्मीकीयरामायणेऽरण्यकाण्डे चतुस्त्रिंशत्तमः सर्गः। तदा शूर्पणखायाः कठोरवचनानि श्रुत्वा, रावणः कोपसम्पन्नः मन्त्रिमध्ये तां पप्रच्छ। कोऽयं रामः? किं बलम्? किमाकृतिः? का वीर्यश्रीः? किमर्थं च दण्डकारण्यं दुर्गमं प्रविष्टः? किं तस्यास्त्रं, येन राक्षसाः हताः, खरत्रिशिरसदूषणाः च युद्धे निपातिताः?