तक्षकं पराजित्य तस्य प्रियां पत्नीं च हृत्वा, नरवाहनं विजित्य कैलासशिखरं प्राप्नोत् स रावणः। ततः स अद्भुतं कामदं पुष्पकं यानं चैत्तरथं, नलिनीं, नन्दनं च दिव्यवनानि आदत्त। क्रोधात् देववनानि विनाश्य, तेजसा सूर्यचन्द्रमसोः महिमा निगृह्य, पर्वतशृङ्गसमानबाहुः स तौ धृत्वा महावने दशसहस्रवर्षाणि तपः कृतवान्। प्राचीनकाले स्वयम्भुवः समये स धीरः देवदानवगन्धर्वपिशाचपक्षिसर्पाणां शिरांसि छित्त्वा, संग्रामे मानवात् अन्यं न बिभेत्; द्विजैः मन्त्रैः यज्ञेषु स्तूयमानः, शुभः इति गण्यते। स महाबलः यज्ञे सोमं गृह्णाति, यज्ञविघ्नकर्ता, दुष्टः, ब्राह्मणघ्नः, क्रूरकर्मा। कठोरः, निरुपेक्षः, प्राणिनां हिंसासक्तः, रावणः सर्वभूतानां लोकानां च भयम् आवहति। राक्षसी दिव्यवस्त्राभरणैः भूषिता, सुरमाल्यैः शोभिता, क्रूरबलिनं भ्रातृं रावणं दृष्ट्वा। स सिंहासने स्थितः, कालः सन्निपातसमये इव, तेजस्वी राक्षसाधिपः, महाश्रेष्ठः पौलस्त्यवंशसम्भवः। तत्र राक्षसी, भयभीता, समीपं गत्वा शत्रुसूदनं रावणं मन्त्रिभिः परिवृतं अभ्यधावत्। तस्य दीप्तनेत्रस्य, शूर्पणखा विकृतवदना अपि निर्भया, भयलोभमोहान् प्रकट्य, घोरतमं वचनं उवाच। शृणु वैवमिकीये रमायणे, अरण्यकाण्डे, त्रयस्त्रिंशत्तमं सर्गम्। ततः शूर्पणखा, संतप्तमना, रावणं लोकभयंकर्तारं मन्त्रिमध्ये क्रोधात् कठोरं वचनं उवाच। सुखासक्तः, अनियन्त्रितः, स्वेच्छाचारी, त्वं उत्पन्नं भयम् न वेदसि। राजा यः तुष्टिः, कामलोभपरायणः, स प्रजाभिः न पूज्यते, श्मशानाग्नेः इव अवमानितः। राजा यः कर्तव्यं समये न करोति, स राज्यं कर्तव्यैः सह विनश्यति। जनः यः राजा गुप्तचारेषु प्रमादिनं, दुर्गमं, असंयतं, तं वर्जयति, कर्दमकूलं गजः इव। यः राजा देशं न रक्षति, आत्मसंयमं न धारयति, स न शोभते, समुद्रे पर्वत इव अदृश्यः। कथं त्वं, बुद्धिहीनः, चपलः, देवगन्धर्वदानवैर्युक्तैः, आत्मसंयमिनः, प्रतिपक्षैः राजा भविष्यसि? त्वं राक्षसः, बालस्वभावः, ज्ञानरहितः; यत् ज्ञेयम् न जानासि, कथं राजा भविष्यसि? यः राजा गुप्तचारेषु, कोशे, नीतौ च न नियन्त्रितः, स साधारणजनः इव, जयश्रेष्ठ। राजा गुप्तचारेण दूरस्थं भयम् अपि जानाति, अतः 'दूरदर्शी' इति कथ्यते। अहं त्वां गुप्तचरविहीनं, साधारणमन्त्रिभिः परिवृतं, स्वजनं जनस्थानं च विनष्टं न जानन्तं मन्ये। चतुर्दशसहस्रं राक्षसानां घोरकर्मणां रामेण अकेन हतं, खरदूषणौ च। स ऋषीणां अभयं दत्तवान्, दण्डकवनं सुरक्षितम्, जनस्थानं रामेण, श्रान्तिहीनं कर्मणा, लङ्घितम्। त्वं तु राक्षसः, लोभी, प्रमादी, पराधीनः, स्वराज्ये उत्पन्नं भयम् न वेदसि। यः राजा कठोरः, अल्पदानः, प्रमादी, अहङ्कारी, मायावी, विपत्तौ तं जनाः न उपगच्छन्ति। राजा यः अतिक्रोधी, दुर्गमः, आत्ममदः, क्रोधी, विपत्तौ स्वजनैः अपि विनश्यति। यः कर्तव्यं न करोति, विपत्तौ न बिभेत्, स शीघ्रं राज्यं ह्रसति, दुःखी, तृणवत् अवमानीयः। कार्याणि शुष्ककाष्ठैः, काष्ठैः, तुषैः साध्यन्ते, पतितराजैः न साध्यन्ते। यथा वासः पुरातनः, माल्यं च अपकृष्टम्, त्यज्यते, तथा पतितराजः समर्थः अपि व्यर्थः। यः राजा जागरूकः, सर्वज्ञः, आत्मसंयमी, कृतज्ञः, धर्मात्मा, स दीर्घकालं स्थितः। निद्रायाम् अपि, जागरूकः अपि, नीतिचक्षुषा पश्यति; यः राजा क्रोधं प्रसादं च स्पष्टं करोति, स प्रजाभिः पूज्यते। त्वं तु रावण, दुष्टबुद्धिः, एतेषु गुणेषु विहीनः, गुप्तचरैः राक्षसवधं न ज्ञातवान्। त्वं परान् अवमानयसि, सुखासक्तः, देशकालविभागं न जानासि, दोषगुणविवेकः न अस्ति; तव विनष्टं राज्यं शीघ्रं नश्यति। एवं दोषान् विचिन्त्य, रात्रिचराधिपः रावणः, सम्पन्नः, गर्वी, शक्तिमान्, दीर्घं चिन्तयामास। शृणु वैवमिकीये रमायणे, अरण्यकाण्डे, चतुस्त्रिंशत्तमं सर्गम्। ततः शूर्पणखायाः कठोरवचनं श्रुत्वा, रावणः मन्त्रिमध्ये क्रुद्धः ताम् अपृच्छत्—'कः रामः? किं तस्य बलम्? किं रूपम्? किं विक्रमः? किमर्थम् दण्डकवनं दुर्गमं प्रविष्टः?