स तु राक्षसाधिपः, सुवर्णमये महापीठे दिव्ये सुवर्णसिंहासने सूर्यसमप्रभः, दीप्तिमानिव ज्वलनः, उपविष्टः आसीत्। स देवगन्धर्वपिशाचमहर्षिभिः संग्रामे दुष्प्राप्यः, कालमुखप्रतिमः भयङ्करदर्शनः, युद्धे दुर्जयः आसीत्। तस्य वज्राशनिवज्राभिहतस्य देवासुरयुद्धेषु वक्षःस्थले ऐरावतदन्तचिह्नानि दृष्टानि। विंशतिभुजो दशमुखश्च सः, शोभनवसनाभरणधरः, विशालवक्षाः, वीर्यवान्, राजलक्षणसंयुक्तः आसीत्। व्याघ्रनेत्राभरणैः, वैदूर्यसदृशैः, तप्तहेमसमप्रभैश्च भूषणैः विभूषितः, दीर्घबाहुः, शुक्लदन्तः, महाननः, पर्वतप्रतिमवपुः सः आसीत्। स विष्णुचक्राद्यस्त्रैः सहस्रशः महायुद्धेषु अभिहतः, तथापि दिव्यास्त्रैः तस्य अङ्गानि न कदापि भग्नानि। स शीघ्रमेव स्थिराणि अपि सागरान् कम्पयितुं शक्तः। पर्वतशिखराणि क्षिप्तुम्, देवांश्च पीडयितुम्, धर्मं नाशयितुम्, परदारान् अपहरितुम् अपि सः शक्तः आसीत्। सर्वास्त्रविद्, यज्ञविघ्नकर्ता, वासुकिं जित्वा भोगवत्याः पुरीम् प्रविष्टवान्। तक्षकं पराजित्य तस्य प्रियतमां भार्यां हृतवान्, नरवाहनं जित्वा कैलासं प्राप्तवान्। आश्चर्यकारिणं कामगं पुष्पकं रथं, दिव्यान् चैत्तरथनलिनीनन्दनवनानि अपि तेन हृतानि। क्रोधेन देववाटिकाः विनाशिताः, बलात् सूर्यचन्द्रमसी रोद्धुम् अशकत्। पर्वतशृङ्गसदृशबाहुभिः तौ निगृह्य, दशवर्षसहस्रं महावने तपः कृतवान्। स वै स्वायम्भुवे काले स्थिरबुद्धिः, देवदानवगन्धर्वपिशाचद्विजपक्षिसर्पाणां शिरांसि छित्त्वा, न कस्यापि युद्धे भीतः, मनुष्यादृते। द्विजैः मन्त्रैः स्तूयमानः, यज्ञेषु पुण्यकर्मा इति मन्यते स्म। स महाबलः, हविःप्रदः, यज्ञविघ्नकर्ता, पापात्मा, ब्रह्मघ्नः, क्रूरकर्मा च आसीत्। कठोरः, निर्दयः, प्राणिसंतापकः, सर्वभूतानां, सर्वलोकानां च भयदायकः रावणः आसीत्। तं क्रूरबलिनं भ्रातरं राक्षसी दिव्यवस्त्राभरणविभूषितं, दिव्यमाल्यधारिणं दृष्ट्वा, सिंहासने स्थितं, कालमिव समुदितं, स्फुरद्भास्वरं पौरस्त्यवंशसमुद्भवमहात्मानं राक्षसराजं दृष्ट्वा, सापि राक्षसी, भयाकुला, समीपं गत्वा, मन्त्रिभिः परिवृतं रिपुघ्नं रावणं प्रति, व्याकुलश्रवणं, विकृतवदनां, निर्भयां च शूर्पणखां दृष्ट्वा, तस्य दीप्तविशालनेत्रस्य, भयलोभमोहसंयुक्ता सा, घोरतमं वाक्यम् उक्तवती। शृणु, श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे, अरण्यकाण्डे, त्रयस्त्रिंशत्तमः सर्गः आरभ्यते। ततः शूर्पणखा दुःखिता, कोपसम्भृतया वाचा, मन्त्रिमध्ये स्थितं लोकभीषणं रावणं प्रति, तीक्ष्णं वचनं उवाच। "त्वं राक्षस, विषयासक्तः, अनियमितः, स्वेच्छाचारी च, समुत्थितं भयं न पश्यसि। यो राजा नीचविषयेषु सक्तः, कामलोभवशगः, स प्रजाभिः न पूज्यते, श्मशानाग्निरिव अवमान्यः। यः च राजा स्वकालसमये कार्यं न करोति, सः स्वराज्येन, कार्येण, स्वयमेव च विनश्यति। ये राजानः गूढचरैः अलक्ष्याः, दुष्प्राप्याः, असंयताः च, तान् जनाः तीरमलिनं नदीतीरमिव हस्तिनः परिहरन्ति। ये राजानः स्वदेशरक्षणे, आत्मसंयमे च विहीनाः, ते समुद्रे गिरयः इव न शोभन्ते। देवगन्धर्वदानवैरपि युक्तैः, स्थिरबुद्धिभिः, त्वं बुद्धिविहीनः, चपलः च, कथं राजा भविष्यसि? त्वं राक्षस, बालोऽसि, ज्ञानविहीनः, यत् ज्ञेयं तदपि न जानासि, कथं तर्हि राजा भविष्यसि? येषां गूढचरकोषनीतयः असंयताः, ते राजानः साधारणजनवत् भवन्ति, जयश्रेष्ठ। राजानः च, गूढचरैः दूरस्थितान् अपि आपदः जानीयुः, तस्मात् दूरदर्शिनः इति कथ्यन्ते। त्वां च अहं गूढचरविहीनं, सामान्यमन्त्रिपरिवृतं मन्ये; स्वजनविनाशं, जनस्थानविनाशं च न जानासि। रामेणैव, चतुर्दशसहस्राणि घोरकर्मणां राक्षसानां, खरदूषणयोः सहितं, हतानि। मुनिभ्यः च अभयं दत्तम्, दण्डकारण्यं सुरक्षितम्, जनस्थानं च रामेण विजितम्। त्वं तु राक्षस, लोभात्, प्रमादात्, परावलम्बनात् च, स्वदेशे उत्पन्नं भयं न पश्यसि। यो राजा कठोरः, अल्पदाता, प्रमादी, दर्पयुक्तः, छद्मचारी च, तस्य आपन्नस्य काले, न कोऽपि जनः समीपं धावति। अतिक्रुद्धस्य, दुष्प्राप्यस्य, स्वाभिमानिनः, क्रोधिनः च राज्ञः, स्वजनाः अपि आपद्गते, तं नाशयन्ति। यो राजा न कार्यं करोति, न च आपद्गते भीतः भवति, तस्य शीघ्रं राज्यं नश्यति, स दुःखितः, तृणवत् अवज्ञातः भवति। दारुभिः, काष्ठैः, मृत्तिकया, धूलिना वा कार्यं साध्यते, पतितेन तु राज्ञा न कदापि।