रावणः, शुद्धसत्त्वसमुत्पन्नः कुलीनः महाबलदर्पयुक्तः, स्थिरचित्तः महातुष्टिवानिव गजेन्द्रः, तं राघवं नरव्याघ्रं समरे न समुपेयात्—इति मारीचः तं राक्षसराजानं प्रति निवेदयामास। सः पुरुषसिंहः युद्धविशारदः, बुद्धिमान् राक्षसविनाशकः, शरधारासमाकीर्णः तीक्ष्णखड्गदंष्ट्रः समरमध्यस्थः, तं सुप्तं राघवं न बोधयितुं शक्यः। यस्य बाहुबलपङ्के महायुद्धवारिण्यां शरतरङ्गसमाकीर्णे धनुर्भंगविलासे च, तस्य राघवस्य भीममुखे अधःपातालेव निपातितुं न युक्तम्, हे राक्षसराजन्। अतः, हे लङ्केश्वर, प्रसादं कुरु, लङ्कां प्रतिगच्छ, स्वदारैः सदा रमस्व, रामः अपि स्वया भार्यया सहितः वनेषु रमेत। एवं मारीचवाक्यैः प्रेरितः दशग्रीवः रावणः लङ्कां प्रत्यागच्छत् स्वगृहं प्रविवेश। एतस्मिन्नन्तरे शूर्पणखा ददर्श यः चतुर्दशसहस्राणि बलिनां भीमरूपाणां राक्षसानां रामेणैव निहतानि। सा ददर्श युधि दूषणं खरं त्रिशिरसं च निहतान्, पुनः मेघनिनादवत् भीमं रवं मुमोच। रामस्य कर्म, यत् अन्यैः दुष्करं, दृष्ट्वा सा बिभ्रमी लङ्कां जगाम, यत्र रावणः स्वराज्ये प्रतिष्ठितः। सा ददर्श रावणं, तेजसा दीप्तिमन्तं, मन्त्रिभिः परिवृतं राजप्रासादस्य अग्रभागे उपविष्टं, मरुद्भिः परिवृतमिन्द्रं इव। सः परं सुवर्णासनं अधिरूढः, सूर्यसङ्काशः, सुवर्णवेदिकायामग्निसमप्रभः। देवगन्धर्वपिशाचमुनिभिः दुष्प्राप्ये घोरे समरे अजय्यः, सः कालमुखवत् प्रकटितः। वज्राशनिविक्षतवक्षाः, ऐरावतदन्तचिह्नितः, विग्रहवानिव मृत्युः। विंशतिभुजः दशाननः दिव्यवस्त्राभरणधारी, विशालवक्षाः, वीर्यवान्, राजलक्ष्यचिह्नितः। विभ्राजमानमणिवैदूर्याभरणैः, तप्तहेमवर्णैः, दृढबाहुः शुक्लदन्तः, विशालवक्त्रः, पर्वतसदृशाकृतिः। विष्णुचक्राद्यस्त्रैः शतशः समरे प्रहतः, तथापि सर्वाङ्गेषु अक्षतः, सागरानपि क्षोभयितुं समर्थः। पर्वतशिखराणि क्षिपन्, देवान् मर्दयन्, धर्मं नाशयन्, परदारानपि बलात्कुर्वन्। सर्वास्त्रविद्, यज्ञविघ्नकर्ता, वासुकिं जित्वा भोगवत्यां प्रविष्टः। तक्षकं जित्वा तस्य प्रियतमां भार्यां हृतवान्, नरवाहनं जित्वा कैलासं प्राप्तवान्। दिव्यं पुष्पकं विमानं, चित्ररथं, नलिनीं, नन्दनं च वनानि अपहृत्य। कोपेन देववनानि नष्टवान्, सूर्यचन्द्रौ च बलात् निरुद्धवान्। पर्वतशृङ्गसदृशैः बाहुभिः तौ निरुद्धवान्, दशवर्षसहस्राणि महावने तपः कृतवान्। स्वयम्भुवः काले सः स्थिरधृतिः देवान्, दानवान्, गन्धर्वान्, पिशाचान्, खगान्, सर्पांश्च शिरांसि छित्त्वा। युद्धे मानवात् ऋते अन्यं न बिभेति; द्विजैः मन्त्रैः स्तूयमानः, पुण्यः स्मृतः। सः महाबलः सोमपः, यज्ञविघ्नकर्ता, पापात्मा, ब्राह्मणघ्नः, क्रूरकर्मा। कठोरः, अनार्द्रः, प्राणिवधरुचिः, सर्वभूतानां लोकानां च भीषणः। सा राक्षसी तम्, क्रूरं महाबलिनं भ्रातरं, दिव्यवस्त्राभरणभूषितं, दिव्यमाल्यशोभितं, दृष्ट्वा। सः राक्षसाधिपः, पौलस्त्यवंशसमुद्भवः, मृत्युर्निर्वाणसमय इव, सिंहासने उपविष्टः। सा भयभीता समीपं गत्वा, मन्त्रिभिः परिवृतं रिपुघ्नं रावणं प्रति, कम्पमानाङ्गी, वाक्यमब्रवीत्। तस्य दीप्तविशाललोचनस्य, शूर्पणखा विकृता अपि निर्भया, भीतिम्, लोभं, मोहं च प्रकाशयन्ती, भीषणतमं वचनमुवाच। ततः शूर्पणखा दुःखिता कोपात् कठोरं वाक्यम् जगाद रावणं लोकभीषणं मन्त्रिसंनिधौ। "त्वं, भोगेषु मग्नः, अनियमितः, स्वेच्छाचारः, उद्भूतं भीषणं प्रपत्तिं न पश्यसि। यो राजा नीचेषु भोगेषु आसक्तः, कामलोभवशः, स प्रजाभिः न पूज्यते, श्मशानाग्निरिव। राजा यः समये कर्म न करोति, सः स्वराज्येन कर्मभिश्च सह विनश्यति। यः राजा गुप्तिपराङ्मुखः, दुष्प्राप्यः, असंयतः, तं जनाः पङ्किलतीरमिव हस्तिनः परिहरन्ति। ये राजानः स्वक्षेत्रं न रक्षन्ति, असंयताश्च, ते न शोभन्ते, सागरस्थपर्वताः इव। कथं त्वं, बुद्धिहीनः, चपलः, देवगन्धर्वदानवैर्युक्तैः शत्रुभिः, स्थिरैः, राजा भविष्यसि? त्वं राक्षस, बालः, अविज्ञः, यदवश्यं ज्ञेयम्, तत् न जानासि—कथं राजा भविष्यसि?" एवं शूर्पणखा रावणं प्रति क्रुद्धा, दुःखिता च, तस्य प्रमादं, अनवधान्यं, राजधर्मविपर्ययं च साक्षात् निवेदयामास।