सर्वेभ्यः नमः। अहम् आरम्भे कथयामि रामायणस्य महाकाव्यस्य एकं अद्भुतं प्रसंगं। यदा रामः, काकुत्स्थः, सह सहोदरैः लक्ष्मणेन च, ऋषिं विश्वामित्रं सह, यत्र तौ युवानः अग्निसुतसमानः स्थाणुं यथा, यत्र च सरयूतटं प्रति अर्धयोजनं गत्वा आगतवन्तौ। तत्र विश्वामित्रः रामं सौम्यभाषया उवाच, "हे पुत्र, जलं गृहाण, यतः उचितसमयः न नष्टः भवेत्।" "मम कर्तव्यं ते बलं च अतिबलं च मन्त्राणि प्रदास्यामि। एतेन तव न कदाचन थकं, ज्वरं, न च रूपस्य परिवर्तनं अनुभविष्यसि।" "न च तव आत्मगतम् अपदः तव उपरि प्रबलः भविष्यति, यदा त्वं निद्रायाम् अपि वा लघुता स्यात्। पृथिव्यां तव बलस्य समः न कश्चन अस्ति।" "त्रिभुवने, हे राम, तव समानः न कश्चन अस्ति; यदा तु त्वं बलं च अतिबलं च जपिष्यसि, हे राघव।" "हे पापविहीन, भाग्यवती, उदार, बुद्धिमान, स्पष्टबुद्धि, उत्तरदातृ च, तव समानः न कश्चन अस्ति।" "यदा एषः द्विविज्ञानं प्राप्यते, तदा तव समानः न कश्चन भविष्यति; यतः बलं च अतिबलं च सर्वज्ञानस्य मातरौ सन्ति।" "हे राम, मनुष्याणां श्रेष्ठः, भूखं च तृष्णां च न तव उपद्रवः भविष्यति, यदा त्वं बलं च अतिबलं च ज्ञास्यसि, हे रघुवंशज।" "एते द्वे विद्याः गृहीत्वा, हे रघुवंशी, सर्वजनस्य रक्षणाय, यदा एते अध्ययनं क्रियते, तदा पृथिव्यां कीर्तिः उद्भविष्यति; एषः विज्ञानं, तेजस्विनी, पितृणां कन्याः इव अस्ति।" "हे काकुत्स्थ, त्वमेव एषां ग्रहणाय योग्यः; निःसंदेहं सर्वगुणाः तव मध्ये सन्ति।" "एते तपसा संचिताः बहुविधं प्रकटिष्यन्ति; ततः रामः, शुद्धः च हर्षितमुखः, जलं स्पृष्टवान्।" सूर्यः सहस्रकिरणैः प्रकाशमानः, शरत्कालस्य इव, सर्वकर्माणि कुशिकपुत्राय समर्प्य, तौ तौ तस्मिन् रात्रौ सरयूतटं अत्यन्तं सुखेन व्यतीतवन्तौ। दशरथस्य पुत्रौ, अनुकूलतया तृणशय्यायाम् विश्राम्य, कुशिकपुत्रस्य प्रियभाषणं श्रुत्वा, तत्र रात्रिः सुखस्वरूपं प्रकाशते। यदा रात्रिः समाप्ता, महर्षिः विश्वामित्रः काकुत्स्थं, यः पत्रपद्मे शयनं कृतवान्, उवाच, "हे राम, कौसल्यासुत, गुणवन्तः, प्रातःकालः समीपः अस्ति; उषः प्रकटते, पुरुषाणां व्याघ्र, दिव्यकर्माणि सम्पादयितव्यम्।" ऋषिः यः दयालुः वाक्यं श्रुत्वा, तौ वीरपुत्रौ स्नानं कृत्वा, जलं समर्प्य, परमप्रार्थनां जपितवन्तौ। प्रातःकर्माणि समाप्तानि, महाबीरौ, हर्षेण परिपूर्णौ, विश्वामित्रं समादृत्य, प्रस्थानाय सज्जितौ। यदा तौ वीराः प्रस्थानं कृतवन्तौ, तदा तौ दिव्यं त्रिवेणीं सरयुः साक्षात्कृत्वा दृष्टवन्तौ। तत्र पवित्रं आश्रमं दृष्टं, यः तपस्विनां ऋषीनां, यः सर्वजनस्य रक्षणाय तदुपकारं कृतवान्। तत्र पवित्रं आश्रमं दृष्ट्वा, रघुवंशस्य पुत्रौ अत्यन्तं हर्षितौ, विश्वामित्रं इव उवाच, "कस्य एषः पवित्रः आश्रमः? यः अत्र वसति, हे पूज्य! वयं श्रुतुमिच्छामः, यः एषः?" तदा ऋषिः हसन् उवाच, "शृणु राम, कस्य एषः प्राचीनः आश्रमः अस्ति।" "कामः, प्रेमस्य अंशः, यः ज्ञातः, एकदा शिवं अत्र तपस्यन्तं दृष्टवान्।" "किन्तु यदा देवेशः, नवविवाहितः, मारुतानां सह, अत्र आगच्छति, तदा तस्य दुष्टः कामः तं विघ्नं कर्तुं साहसं कृतवान्, चतुर्वर्गं च तस्य महात्मनः शापं प्राप्य शिथिलः जातः।" "हे रघुवंशज, तदा रुद्रः तं दृष्ट्वा क्रोधेन दृष्टिं ददाति, च तस्य दुष्टस्य सर्वाङ्गानि चित्त्वा पतितं जातम्।" "तत्र, तस्य शरीरं ध्वंसितं महात्मना देवेशेन क्रोधेन, कामः निर्बुद्धः जातः।" "तस्मादेव, हे राघव, सः अनङ्गः, निर्बुद्धः इति ज्ञातः, च यत्र तस्य शरीरं पतितं तत्र अङ्गविषयः इति प्रसिद्धं।" "एषः एषः पवित्रः आश्रमः तस्य, च एषः तस्य प्राचीनाः शिष्याः, हे वीर, धर्मे समर्पिताः; तेषां मध्ये पापं न विद्यते।" "आवाम् अत्र रात्रिं यापयामः, हे राम, शुभदृष्टिना, एतेषां पवित्राणां नदीनां मध्ये; श्वः क्रोशयिष्यामः।" "वयं सर्वे, मनसा शुद्धाः, एषां पवित्रं आश्रमं प्रति गच्छामः; अत्र वयं सुखेन रात्रिं यापयामः।" स्नानं कृत्वा, जपं कृत्वा, तत्र च यथायोग्यं वार्तां कुर्वन्तः, ऋषयः तान् दृष्ट्वा, तपसा दीर्घकालं साधितं, अत्यन्तं हर्षिताः, जलं पादप्रक्षालनाय, स्वागतं च कुर्वन्तः, कुशिकपुत्रं सम्मानं ददन्ति। अन्ततः, तैः रामं लक्ष्मणं च सम्मानं दत्त्वा, तान् रमणीयकथाः श्रवणं कुर्वन्ति। ततः, यथा उचितं, तैः तपस्विभिः सायं प्रार्थनाः कृताः, निवासिनः तपस्विनः च धर्मात्मनः सह। तत्र कामस्य आश्रमस्य, तौ सुखेन निवासन्ति; ऋषिः कौशिकः, धर्मात्मा च तपस्वी, राजपुत्राणां रमणीयकथाः कृतवान्। अयं च चतुर्विंशतितमः अध्यायः अस्ति। यदा प्रातःकालः स्पष्टः जातः, तौ शत्रुं नाशयन्ति, प्रातःकर्माणि सम्पाद्य, नदीतटं प्रति विश्वामित्रं मार्गदर्शकं कृत्वा गत्वा। सर्वे महात्मा ऋषयः, तेषां व्रतधारिणां, उत्तमं नौकां सज्जयन्ति, विश्वामित्रं च उवाच, "कृपया नौके चढ, राजपुत्राणां अग्रे; सुरक्षितं गत्वा, कालविलम्बः न भवेत्।" अयं कथा रामायणस्य यत्र रामः, लक्ष्मणः च, विश्वामित्रस्य मार्गदर्शने यत्र पवित्रं आश्रमं दृष्टं च। इति।